Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 4 stycznia 2012 r. Wojewódzki Sad Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę M. K. i S. D. na opisaną decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego.
M. K., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika wniosła skargę kasacyjną od tego orzeczenia. Jednocześnie wnioskiem z dnia 1 marca 2012 r., złożonym na urzędowym formularzu PPF, zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem, w skład ich majątku wchodzą: nieruchomość o powierzchni 300 m2, samochód osobowy Mazda 6 oraz zdeponowane na rachunku bankowym oszczędności w wysokości 20 000 zł. Źródłem dochodu małżonków są wynagrodzenia za pracę w łącznej wysokości 3 000 zł brutto miesięcznie.
Skarżąca oświadczyła, że wraz z mężem mieszka u swoich rodziców. Małżonkowie gromadzą bowiem oszczędności na zakup własnego mieszkania. Deklarowane wydatki gospodarstwa domowego skarżącej (udział w wydatkach za mieszkanie, energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, wodę, a także dojazdy do pracy, wyżywienie, zakup odzieży, obuwia, środków czystości, art. higienicznych, leczenie) wynoszą ogółem około 2 850 zł miesięcznie.
W myśl art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej P.p.s.a. - przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.
Wskazane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 P.p.s.a. Zatem rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione.
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym prezentowane jest stanowisko, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, iż może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby, które pozbawione są środków do życia bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (por. postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., I GZ 107/05 publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl).
Przepis art. 246 § 1 P.p.s.a. co do zasady nie ma więc zastosowania do osób osiągających dochody z własnej pracy i posiadających jakikolwiek majątek, nawet jeśli koszty sądowe stanowią poważną kwotę w miesięcznym budżecie rodziny (por. postanowienie NSA z dnia 18 stycznia 2005 r., sygn. akt OZ 1099/04, niepubl). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 2004 r., OZ 862/04 publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl).
Sąd w przytoczonym postanowieniu dodał, że osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa.
W innym orzeczeniu zwrócono uwagę, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na koszty sądowe jest rzeczywiście niemożliwe. Opłaty sądowe, w tym wpis, należy zaliczyć do danin publicznych. Zwolnienie z tego rodzaju opłaty stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, co wynika z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też zastosowanie tego wyjątku odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru tych wydatków na współobywateli. Z tych bowiem środków pochodzą dochody z budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku (por. postanowienie NSA z dnia 10 grudnia 2010 r. II FZ 67/10, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl)
Ze złożonego pod rygorem odpowiedzialności karnej za podanie nieprawdziwych danych lub zatajanie prawdy oświadczenia wynika, że skarżąca i jej małżonek uzyskują dochód ze stosunku pracy w wysokości 3 000 zł brutto miesięcznie, a nadto posiadają oszczędności w kwocie 20 000 zł, tj. wielokrotnie przewyższającej wysokość kosztów sądowych, jakie mogą powstać w niniejszej sprawie, w tym wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 250 zł. Tym samym nie można przyjąć, że skarżąca nie posiada środków finansowych na poniesienie tych kosztów w pełnej wysokości. Wskazać w tym miejscu należy, iż koszty postępowania winny być ponoszone na równi z innymi niezbędnymi wydatkami.
Mając na uwadze ustalone okoliczności faktyczne, stwierdzono, że skarżąca nie wykazała, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy.
W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.