Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstokuz 28 lutego 2023 r., sygn. akt II SA/Bk 765/22

Uzasadnienie

Skarga została wywiedziona na podstawie następujących okoliczności.

We wniosku z 15 września 2015 r. H. M. wystąpił o rozgraniczenie nieruchomości położonej w M., obręb [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka ewidencyjna nr [...], dla której w Sądzie Rejonowym w B. prowadzona jest księga wieczysta nr [...], z nieruchomością sąsiednią oznaczoną w ewidencji gruntów jako działka ewidencyjna nr [...] – stanowiącą współwłasność E. i B. K., dla której w Sądzie Rejonowym w B. prowadzona jest księga wieczysta nr [...]. Aktem notarialnym nr Rep. [...] z [...] listopada 2016 r. H. M. przekazał działkę nr [...] wraz z całym gospodarstwem swojemu bratu A. M. Działając w trybie art. 30 ustawy z 17 maja 1989 r. - Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. z 2021 r., poz. 1990 ze zm.; dalej powoływana jako ustawa) Wójt Gminy P. postanowieniem z [...] stycznia 2016 r. wszczął postępowanie w sprawie. Do wykonania czynności technicznych ustalenia przebiegu granicy wspólnej przedmiotowych nieruchomości w dniu 25 marca 2021 r. został upoważniony W. R. - geodeta posiadający uprawnienia zawodowe nr [...] wydane przez Główny Urząd Geodezji i Kartografii.

Geodeta upoważniony do przeprowadzenia czynności ustalenia granicy wezwał w trybie art. 32 ust 1-4 ustawy, strony postępowania do stawienia się na gruncie, celem ustalenia położenia punktów granicznych i przebiegu linii granicznych. Wezwania zostały doręczone z zachowaniem terminu 7 dni przed dokonaniem czynności ustalenia granicy. W trakcie rozprawy granicznej 9 czerwca 2021 r., na którą stawiły się wszystkie prawidłowo wezwane strony postępowania, upoważniony geodeta, po przeprowadzeniu wywiadu w terenie, poinformował zainteresowanych, że brak w sprawie jednoznacznych dowodów, o których mowa w art. 31 ust. 2 ustawy, pozwalających jednoznacznie ustalić przebieg granic, w związku z czym istnieje możliwość ich przyjęcia na podstawie zgodnego oświadczenia stron (art. 31 ust. 3 ustawy).

Następnie geodeta poinformował strony, że dla spornej granicy istnieje dokumentacja założenia ewidencji gruntów i dokumentacja dotycząca uwłaszczeń, mająca z zasady moc dowodową i nadająca się do wykorzystania, bo na nich oparto uwłaszczenie gospodarstw rolnych (wydanie aktów własności ziemi). Dokumentacje te wykonano jednak bez dowiązania pomiaru do osnowy, dlatego należy traktować je z ograniczonym zaufaniem. Istnieje i nadaje się do wykorzystania także dokumentacja modernizacji ewidencji gruntów, wykonana z wykorzystaniem danych ze starego operatu ewidencyjnego i operatu uwłaszczeniowego. Jest to opracowanie wtórne w stosunku do dokumentacji założenia ewidencji oraz dokumentacji dotyczącej uwłaszczeń.

Geodeta wytyczył i okazał stronom granicę wg dokumentacji założenia ewidencji gruntów i uwłaszczeń - Wariant A. Z uwagi na brak dowiązania do osnowy operatu archiwalnego, odtworzenie najbardziej prawdopodobnego położenia granicy ewidencyjnej i zarazem uwłaszczeniowej wg Wariantu A zostało dokonane przez porównanie miar z archiwalnych szkiców Polowych ze śladami granicznymi (ogrodzenia, miedze, bruzdy) aktualnie istniejącymi na sąsiednich granicach, na szerokim obszarze wokół obiektu rozgraniczenia. Granica w Wariancie A okazała się zgodna ze stanem posiadania. Wynik ustalenia granicy wg danych założenia ewidencji i uwłaszczeń został zakwestionowany przez uczestników małżonków K. Następnie geodeta wytyczył i okazał stronom granicę wg dokumentacji modernizacji ewidencji gruntów i budynków - Wariant B. Granica w Wariancie B okazała się niezgodna z granicą w Wariancie A ale różnica jest niewielka, maksymalnie do 0,47 m a powierzchnia sporna między Wariantami A i B wynosi tylko 0,0038 ha.

Oprócz wariantów przedstawionych przez geodetę, strony postępowania wskazały swoje warianty.

Według oświadczenia uczestników – E. i B. K., granica powinna przebiegać w Wariancie D w taki sposób, że drewniany, stary spichrz (szopa) wnioskodawcy powinien być na ich działce na głębokość ok. 1 m. To spowodowałoby, że także murowany garaż wnioskodawcy i jego niedokończona stodoła także naruszałyby własność uczestników postępowania

Wnioskodawca – A. M., w odpowiedzi na Wariant D wskazał na przebieg granicy w Wariancie C, czyli 2 m od starej granicy ewidencyjnej, w działkę uczestników postępowania.

W wyniku ustalenia granicy powstały 4 jej warianty, przedstawione na załączonym szkicu granicznym (mapie), przyjętym do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego pod identyfikatorem [...] w dniu 30 listopada 2021 r.:

1. - Wariant A (oznaczony kolorem brązowym): 16-333 = 501, 502 - granica według operatu założenia ewidencji gruntów, bez zmiany przyjęta do uwłaszczeń gospodarstw rolnych, zgodna ze stanem posiadania w 2021 r.;
2. - Wariant B (oznaczony kolorem niebieskim): 16-333, 16-369, 16-370, 16-332 - granica według operatu modernizacji ewidencji gruntów i budynków;
3. - Wariant C (oznaczony kolorem fioletowym): 505, 506 - granica według wskazania wnioskodawcy – A. M.;
4. - Wariant D (oznaczona kolorem różowym): 507, 508 - granica według wskazania uczestników – E. i B. K. Przy braku zgodnego oświadczenia zainteresowanych stron w sprawie przebiegu granicy, jak i ujawnionego sporu granicznego geodeta, wykonując delegację zawartą w art. 31 ust. 4 ustawy, podjął próbę mediacji, w celu polubownego zakończenia sporu. Strony ostatecznie nie doszły do porozumienia. Spisany został protokół graniczny. Wszystkie opisane w nim i na szkicu granicznym (mapie) punkty graniczne, we wszystkich wariantach, zostały zamarkowane tymczasowymi znakami granicznymi (paliki drewniane). Ze względu na wciąż istniejący spór graniczny, brak woli stron do jego zakończenia w drodze ugody granicznej oraz brak przesłanek do wydania decyzji o rozgraniczeniu nieruchomości, o której mowa w art. 33 ust. 1 ustawy, organ administracji jest zobowiązany - w trybie art. 34 ust. 2 ustawy - postępowanie umorzyć i z urzędu przekazać sprawę do rozpatrzenia sądowi powszechnemu.

W związku z tym Wójt Gminy P. decyzją z [...] maja 2022 r. nr [...]:

1. 1. umorzył postępowanie o rozgraniczenie nieruchomości pomiędzy nieruchomościami położonymi w obrębie [...] M., oznaczonymi w ewidencji gruntów jako:
2. - działka ewidencyjna nr [...], będąca obecnie własnością A. M., dla której w Sądzie Rejonowym w B. prowadzona jest księga wieczysta nr [...],
3. - działka ewidencyjna nr [...], będąca współwłasnością małżonków: E. i B. K., dla której w Sądzie Rejonowym w B. prowadzona jest księga wieczysta nr [...], dotyczące spornego odcinka wyznaczonego punktami granicznymi od nr 501 do nr 502;
4. 2. przekazał z urzędu do rozpatrzenia Sądowi Rejonowemu w B. sporną sprawę graniczną, dotyczącą ustalenia przebiegu granic na wymienionym odcinku.

Od powyższej decyzji odwołanie złożył E. K. zarzucając, że zarówno organ pierwszej instancji jak również upoważniony geodeta w sprawie nie działali zgodnie z obowiązującym prawem co doprowadziło do wydania decyzji o umorzeniu postępowania.

Skarżący zarzucił, że geodeta oparł swoją pracę jedynie na materiałach otrzymanych z powiatowego ośrodka dokumentacji geodezyjnej i kartograficznej w Siemiatyczach, tj.: a) dokumentacji założenia ewidencji gruntów i dokumentacji dotyczącej uwłaszczeń, którą to dokumentację wykonano bez dowiązania pomiaru do osnowy, dlatego - zdaniem odwołującego - należy ją traktować z ograniczonym zaufaniem; b) dokumentacji z modernizacji ewidencji gruntów i budynków, która jest przez nich zaskarżana zarówno w drodze administracyjnej jak również w postępowaniach karnych.

W ocenie odwołującego, geodeta nie zebrał wszelkich dostępnych dowodów w tym dokumentów, które są w jego posiadaniu. Ponadto, geodeta nie załączył do dokumentacji planów jednostkowych nieruchomości, których nie odebrał od stron postępowania, a także zdjęć lotniczych z zasobu Centralnego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej. Odwołujący podniósł, że geodeta wskazał, że wariant A dokonany został przez porównanie miar z archiwalnych szkiców polowych ze śladami granicznymi aktualnie istniejącymi na sąsiednich granicach (ogrodzenia, miedze, bruzdy).

Ponadto, zdaniem odwołującego, geodeta w czasie prac w terenie dokonał pomiaru tylko wybranych przez siebie elementów zagospodarowania terenu. Na sporządzonym szkicu nie zamieścił wszystkich elementów zagospodarowania, a część zamieszczonych pochodzi z zaskarżonej dokumentacji z modernizacji ewidencji. Odwołujący uważa, że rozmieszczenie elementów zagospodarowania na szkicu nie odpowiada rzeczywistości. Zdaniem odwołującego nie zachodzą więc żadne przesłanki do podjęcia przez organ decyzji o umorzeniu postępowania i skierowania sprawy do sądu powszechnego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z [...] sierpnia 2022 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu wskazano, że zgodnie z art. 34 ust. 1 i 2 ustawy jeżeli w razie sporu co do przebiegu linii granicznych nie dojdzie do zawarcia ugody lub nie ma podstaw do wydania decyzji o rozgraniczeniu przez wójta, upoważniony geodeta tymczasowo utrwala punkty graniczne według ostatniego stanu spokojnego posiadania, dokumentów i wskazań stron, oznacza je na szkicu granicznym, sporządza opinię i całość dokumentacji przekazuje właściwemu wójtowi. Wójt umarza postępowanie administracyjne i przekazuje sprawę z urzędu do rozpatrzenia sądowi. Od decyzji w sprawie o rozgraniczenie nieruchomości, wydanej na podstawie art. 34 ust. 2 ustawy, umarzającej postępowanie administracyjne i przekazującej sprawę z urzędu do rozpatrzenia sądowi, przysługuje odwołanie do samorządowego kolegium odwoławczego.

Decyzja o umorzeniu postępowania administracyjnego i przekazaniu sprawy z urzędu sądowi, wskazana w art. 34 ust. 2 ustawy, może być wydana dopiero wówczas, gdy nie doszło do zawarcia ugody przewidzianej w art. 31 ust. 4 ustawy oraz nie ma podstaw do wydania decyzji o rozgraniczeniu na podstawie zebranych dowodów lub zgodnego oświadczenia stron w rozumieniu art. 31 ust. 3 ustawy. Warunki te przeciwdziałają przedwczesnemu przekazywaniu sprawy do sądu powszechnego oraz wyznaczają zakres rozpatrywania sprawy o rozgraniczenie także w administracyjnym postępowaniu odwoławczym, a następnie kontroli legalności takiej decyzji przed sądem administracyjnym.

Z akt sprawy wynika, że w obecności stron w dniu 9 września 2021 r. uprawniony geodeta przeprowadził czynności z ustalenia przebiegu granic na przedmiotowych gruntach, okazując stronom geodezyjną dokumentację archiwalną, która mogła mieć związek z przedmiotem tej sprawy, oraz sporządzoną w oparciu o dokumentację archiwalną oraz pomierzony stan faktyczny wokół spornej granicy, mapę roboczą p.t. "Analiza dokumentacji archiwalnej". Następnie wytyczył i okazał stronom granicę według dokumentacji założenia ewidencji gruntów i uwłaszczeń, odtworzoną według dokumentacji (2) - Wariant A. Odtworzenie najbardziej prawdopodobnego położenia granicy w Wariancie A zostało dokonane przez porównanie miar ze szkiców polowych (2) ze śladami granicznymi (ogrodzenia, miedze, bruzdy) na sąsiednich granicach, na szerokim obszarze wokół obiektu rozgraniczenia. Granica w Wariancie A jest w zgodna ze stanem posiadania.

Następnie wytyczył i okazał stronom granicę według dokumentacji modernizacji ewidencji gruntów i budynków (6) - Wariant B. Geodeta wskazał, że granica w Wariancie B okazała się niezgodna z granicą w Wariancie A, z tym, że różnica jest niewielka, maksymalnie do 0,47 m a powierzchnia sporna między Wariantami A i B wynosi tylko 0,0038 ha.

Mimo to strony sprawy wskazały jeszcze inne warianty. Według, oświadczenia uczestników postępowania granica powinna przebiegać w Wariancie D w taki sposób, że drewniany, stary spichrz (szopa) wnioskodawcy powinien być na ich działce na głębokość ok. 1 m. To spowodowałoby, że także murowany garaż wnioskodawcy i jego niedokończona stodoła także naruszałyby własność uczestników postępowania.

Natomiast wnioskodawca – A. M., wskazał na przebieg granicy w Wariancie C, czyli 2 m od starej granicy ewidencyjnej, w działkę stanowiącą własność małżonków K. W Wariancie B granica jest linią łamaną (pkt. 16-369, 16-370 wypadają przy narożnikach garażu wnioskodawcy, zatem odbiegają od linii prostej; 16-333, 16-332), zaś w pozostałych wariantach granica jest pojedynczym odcinkiem linii prostej, z punktu na punkt.

Po analizie powierzchni obu nieruchomości, wg granicy Wariant A z dokumentacji (2) i mediacji strony ostatecznie nie doszły do porozumienia, pomimo zaproponowanego przez geodetę dodatkowego wariantu granicy ugodowej.

Z protokołu granicznego dotyczącego przebiegu granic z 9 września 2021 r., sporządzonego przez uprawnionego geodetę wynika, że wszystkie opisane punkty graniczne zostały zamarkowane tymczasowymi znakami granicznymi (paliki drewniane); Wariant A w kolorze pomarańczowym, Wariant B w kolorze niebieskim, Wariant C w kolorze fioletowym, Wariant D w kolorze różowym. Na załączonym szkicu granicznym (mapie), odnośnie Wariantów A, C, D, podana jest tymczasowa, robocza numeracja punktów granicznych, używana w trakcie ustaleń. Punkty graniczne w Wariancie B mają numerację katalogową, nadaną przez PODGiK w S. Ponadto z treści protokołu granicznego wynika, że pomimo nakłania przez geodetę do zawarcia ugody, do zawarcia ugody nie doszło. Protokół graniczny został podpisany przez właścicieli ww. nieruchomości.

Reasumując organ odwoławczy stwierdził, że organ pierwszej instancji prawidłowo ocenił, że w stanie faktycznym niniejszej sprawy nie jest możliwie wydanie decyzji administracyjnej o rozgraniczeniu w oparciu o art. 33 ust. 1 ustawy - Prawo geodezyjne i kartograficzne.

Odnosząc się do zarzutu wykonania czynności rozgraniczenia przez upoważnionego geodetę wyłącznie na podstawie materiałów otrzymanych z powiatowego ośrodka dokumentacji geodezyjnej i kartograficznej w Siemiatyczach, tj. dokumentacji założenia ewidencji gruntów i dokumentacji dotyczącej uwłaszczeń oraz dokumentacji z modernizacji ewidencji gruntów i budynków wskazano, że dokumentacja geodezyjna znajdująca się Powiatowym Ośrodku Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej w S., została wykonana przez osoby uprawnione i Kolegium nie ma podstaw do jej kwestionowania. Dokumenty geodezyjne opatrzone są wymaganymi klauzulami i pieczęciami.

W badanej sprawie zaistniał spór co do przebiegu granicy, za czym przemawiają rozbieżne wskazania stron postępowania. Spór ten na etapie administracyjnym nie został zażegnany, gdyż organ wydał decyzję w trybie art. 34 ustawy. Zgromadzone archiwalne dokumenty geodezyjne nie pozwoliły na wytyczenie granicy pomiędzy przedmiotowymi nieruchomościami. Wskazano przy tym, że organ pierwszej instancji wyczerpująco zebrał materiał odzwierciedlający istotne aspekty sprawy. Stanowisko organu pierwszej instancji zostało poprzedzone podjęciem niezbędnych kroków celem jego wyjaśnienia, wyczerpującego rozpatrzenia zgromadzonego materiału i wyważenia w ustalonych okolicznościach interesu społecznego i słusznego interesu strony. Kolegium podkreśliło, że decyzja wydana na podstawie art. 34 ust. 2 ustawy nie rozstrzyga sprawy co do jej istoty, a jedynie kończy bieg postępowania administracyjnego w przedmiotowej sprawie.

Treścią decyzji o umorzeniu postępowania administracyjnego i przekazania sprawy sądowi nie jest bowiem merytoryczne rozstrzygnięcie dotyczące przebiegu granic, lecz jedynie wymienione proceduralne powody uniemożliwiające zakończenie sprawy w postępowaniu administracyjnym, od których zaistnienia ustawodawca uzależnił możliwość umorzenia postępowania. Wszystkie argumenty odwołującego, w tym zakresie mogą i powinny zostać ocenione w postępowaniu przed sądem powszechnym. Umorzenie postępowania administracyjnego i przekazanie sprawy z urzędu do rozpoznania sądowi nie oznacza, że są one niezasadne. Oznacza tylko, że nie mogły zostać wzięte pod uwagę w postępowaniu administracyjnym o rozgraniczenie. Kompetencje do rozstrzygnięcia istniejącego sporu, który jest sporem o prawo własności, posiada jednie sąd powszechny.

Skargę na tę decyzję do sądu administracyjnego wniósł E. K. i właściwie podtrzymał argumentację odwołania. Zarzucił, że zarówno organ pierwszej instancji jak również upoważniony geodeta w sprawie nie działali zgodnie z obowiązującym prawem co doprowadziło do wydania decyzji o umorzeniu postępowania. Skarżący zarzucił, że geodeta oparł swoją pracę jedynie na materiałach otrzymanych z powiatowego ośrodka dokumentacji geodezyjnej i kartograficznej w Siemiatyczach, tj.: a) dokumentacji założenia ewidencji gruntów i dokumentacji dotyczącej uwłaszczeń, którą to dokumentację wykonano bez dowiązania pomiaru do osnowy, dlatego - zdaniem skarżącego - należy ją traktować z ograniczonym zaufaniem; b) dokumentacji z modernizacji ewidencji gruntów i budynków, która jest przez niego zaskarżana zarówno w drodze administracyjnej jak również w postępowaniach karnych.

W ocenie skarżącego, geodeta nie zebrał wszelkich dostępnych dowodów w tym dokumentów, które są w jego posiadaniu. Ponadto, geodeta nie załączył do dokumentacji planów jednostkowych nieruchomości, których nie odebrał od stron postępowania, a także zdjęć lotniczych z zasobu Centralnego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej. Skarżący podniósł, że geodeta wskazał, iż wariant A dokonany został przez porównanie miar z archiwalnych szkiców polowych ze śladami granicznymi aktualnie istniejącymi na sąsiednich granicach (ogrodzenia, miedze, bruzdy). Zdaniem skarżącego, geodeta w czasie prac w terenie dokonał pomiaru tylko wybranych przez siebie elementów zagospodarowania terenu. Na sporządzonym szkicu nie zamieścił wszystkich elementów zagospodarowania, a część zamieszczonych pochodzi z zaskarżonej dokumentacji z modernizacji ewidencji.

Skarżący uważa, że rozmieszczenie elementów zagospodarowania na szkicu nie odpowiada rzeczywistości. Zdaniem skarżącego, nie zachodzą więc żadne przesłanki do podjęcia przez organ decyzji o umorzeniu postępowania i skierowania sprawy sądu powszechnego. Wskazując na powyższe skarżący wniósł o uchylenie decyzji organów obydwu instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył co następuje.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie albowiem jej zarzuty i argumenty nie podważają legalności zaskarżonej decyzji.

Przedmiotem kontroli sądu w sprawie niniejszej jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy P. o

1. 1. umorzeniu postępowania o rozgraniczenie nieruchomości pomiędzy nieruchomościami położonymi w obrębie [...] M., oznaczonymi w ewidencji gruntów jako:
2. - działka ewidencyjna nr [...], będąca obecnie własnością A. M., dla której w Sądzie Rejonowym w B. prowadzona jest księga wieczysta nr [...],
3. - działka ewidencyjna nr [...], będąca współwłasnością małżonków: E. K. i B. K., dla której w Sądzie Rejonowym w B. prowadzona jest księga wieczysta nr [...], dotyczące spornego odcinka wyznaczonego punktami granicznymi od nr 501 do nr 502 i
4. 2. przekazaniu z urzędu do rozpatrzenia Sądowi Rejonowemu w B. sporną sprawę graniczną, dotyczącą ustalenia przebiegu granic na wymienionym odcinku.

Podstawę prawną tej decyzji stanowiły przepisy art. 30 ust. 1 w zw. z art. 34 ust. 1 i 2 ustawy 17 maja 1989 r. - Prawo geodezyjne i kartograficzne (t. j. Dz. U. z 2021 r. poz. 1990 ze zm.; dalej powoływana jako ustawa). Ustawa ta reguluje tryb rozgraniczenia nieruchomości. Zasadniczo sprawa o rozgraniczenie nieruchomości jest sprawą cywilną, a nie sprawą administracyjną. Istota rozgraniczenia wiąże się bowiem z ustaleniem zasięgu prawa własności w stosunku do gruntów sąsiednich. Uregulowania zawarte w ustawie - Prawo geodezje i kartograficzne wskazują, że postępowanie rozgraniczeniowe może składać się z dwóch faz. Pierwsza z nich jest obligatoryjna i przebiega jako postępowanie administracyjne, a druga - jako sądowe postępowanie nieprocesowe, prowadzone na podstawie przepisów K.p.c. Przy czym w postępowaniu administracyjnym, w którym dochodzi do ustalenia przebiegu granic, ustawodawca odstąpił od zasady dwuinstancyjności tego postępowania.

Ponadto, według art. 31 ust. 4 ustawy, może się ono zakończyć zawarciem ugody przed geodetą, która ma moc ugody sądowej. Pamiętać też należy, że ugoda taka nie podlega jednak kontroli organu administracji. Skuteczność natomiast uchylenia się od jej skutków prawnych podlega badaniu w postępowaniu cywilnym przez sąd powszechny. Jeżeli jednak nie zawarto ugody, a przebieg granic został ustalony przez geodetę na podstawie zebranych dowodów lub zgodnego oświadczenia stron, wówczas organ na podstawia art. 33 ust. 1 ustawy, wydaje decyzję o rozgraniczeniu nieruchomości. Jeśli strona jest niezadowolona z przebiegu granicy, wtedy na podstawie art. 33 ust. 3 ustawy, może żądać - w terminie 14 dni od dnia doręczenia jej decyzji w tej sprawie - przekazania sprawy sądowi powszechnemu. Żądanie to kończy postępowanie administracyjne i rozpoczyna postępowanie sądowe. Podkreślić należy, że przeniesienie sprawy o rozgraniczenie bezpośrednio z postępowania administracyjnego prowadzonego przez organ pierwszej instancji na drogę postępowania przed sądem powszechnym ma miejsce również w przypadku umorzenia postępowania administracyjnego, na podstawie art. 34 ust. 2 ustawy, który to przepis stanowił podstawę prawną wydania zaskarżonej decyzji w niniejszej sprawie.

W świetle powyższego, uwzględniając charakter prawny rozgraniczenia, dostrzec trzeba, że niewątpliwie do rozstrzygania kwestii merytorycznych związanych z dokonaniem rozgraniczenia uprawniony jest sąd powszechny, który jak wyżej wskazano jest właściwy do oceny skutków prawnych ugody zawartej w sprawie rozgraniczenia, jak również do przeprowadzenia postępowania w przedmiocie merytorycznego rozstrzygnięcia o rozgraniczeniu w przypadku wydania decyzji na podstawie art. 33 ust. 1 ustawy oraz w przypadku umorzenia postępowania administracyjnego na podstawie art. 34 ust. 2 ustawy. Oznacza to, że tylko sąd powszechny, a nie organ odwoławczy czy sąd administracyjny, uprawniony jest do ustalania wartości poszczególnych dowodów i dokonania na ich podstawie oceny merytorycznej, co do ustalenia przebiegu granic. Niewątpliwie, w postępowaniu prowadzonym przed sądem powszechnym możliwe jest zweryfikowanie aktualnego stanu władania z prawem własności opartym na tytule prawnym.

Natomiast sąd administracyjny, w odniesieniu do administracyjnego postępowania o rozgraniczenie nieruchomości, ocenia wyłącznie legalność umorzenia tego postępowania. Odnotować też przyjdzie, że od decyzji umarzającej postępowanie administracyjne, wydanej na podstawie art. 34 ust. 2 ustawy, przysługuje odwołanie do organu odwoławczego, a to wobec braku wyłączenia przez przepisy omawianej ustawy dopuszczalności odwołania od decyzji. Z kolei, kontrola sądowa takiej decyzji w postępowaniu sadowoadministracyjnym sprowadza się do ustalenia, czy w sprawie zaistniały przesłanki do umorzenia postępowania i czy wydana decyzja o umorzeniu znajduje umocowanie prawne.

W niniejszej sprawie decyzja o umorzeniu postępowania wydana została na podstawie art. 34 ust. 2 ustawy. Stosownie do regulacji tego przepisu dostrzec należy, że ustawa nie nakłada na organy administracji bezwzględnego obowiązku wydania w każdym przypadku decyzji o rozgraniczeniu nieruchomości tj. decyzji rozstrzygającej o ustaleniu przebiegu granic. Zgodnie bowiem z art. 34 ust. 1 ustawy, jeżeli w razie sporu co do przebiegu linii granicznych nie dojdzie do zawarcia ugody lub nie ma podstaw do wydania decyzji, o której mowa w art. 33 ust. 1, upoważniony geodeta tymczasowo utrwala punkty graniczne według ostatniego stanu spokojnego posiadania, dokumentów i wskazań stron, oznacza je na szkicu granicznym, sporządza opinię i całość dokumentacji przekazuje właściwemu wójtowi (burmistrzowi, prezydentowi miasta). W takiej właśnie sytuacji, w myśl art. 34 ust. 2 ustawy, organ umarza postępowanie administracyjne i przekazuje sprawę do rozpatrzenia sądowi powszechnemu.

Przepis art. 34 ust. 1 ustawy określa przesłanki, których zaistnienie zobowiązuje upoważnionego geodetę do dokonania jedynie określonych w tym przepisie czynności i tym samym postępowanie administracyjne ogranicza tylko do przygotowania wstępnego materiału dowodowego do postępowania przed sądem powszechnym. Skutkuje zatem tym, że organowi, przed którym toczy się postępowanie administracyjne, nie przysługują kompetencje do dokonania rozgraniczenia nieruchomości w drodze decyzji i ma on obowiązek przekazać sprawę do rozpatrzenia sądowi powszechnemu. Wydanie decyzji na podstawie art. 34 ust. 2 ustawy nie zależy od uznania organu, lecz związane jest ściśle z wystąpieniem przesłanek określonych w art. 34 ust. 1 ustawy, a więc istnieniem sporu pomiędzy stronami i brakiem ugody co do przebiegu linii granicznych oraz brakiem możliwości ustalenia przebiegu granic przez geodetę i w związku z tym brakiem możliwości wydania w tym przedmiocie decyzji przez organ.

To upoważniony geodeta, zgodnie z art. 31 ust. 1 ustawy, wykonuje czynności ustalenia przebiegu granic, a nie organ i w przypadku, o którym mowa w art. 34 ust. 1 ustawy, ustawodawca nie przewidział konieczności poprzedzenia wydania decyzji o umorzeniu czynnościami z art. 33 ust. 2 ustawy, sprowadzającymi się do oceny prawidłowości wykonania czynności ustalenia przebiegu granic nieruchomości przez upoważnionego geodetę oraz zgodności sporządzonych dokumentów z przepisami. Obowiązek przeprowadzenia tych czynności dotyczy bowiem wydania na podstawie art. 33 ust. 1 ustawy decyzji o rozgraniczeniu, a w przypadku decyzji z art. 34 ust. 2 ustawy - brak jest takiego uregulowania, w tym brak jest odesłania do stosowania art. 33 ust. 2 ustawy. Przepis art. 34 ust. 2 ustawy uznać należy za samodzielną podstawę do wydania w postępowaniu o rozgraniczenie nieruchomości decyzji umarzającej to postępowanie.

Bezsprzecznie, w przypadku wystąpienia okoliczności z art. 34 ust. 1 ustawy i podjęcie przez geodetę (z tego powodu) określonych w tym przepisie działań, ograniczających się do tymczasowego utrwalenia punktów granicznych, organ nie ma kompetencji do wydania decyzji o rozgraniczeniu nieruchomości lecz ma obowiązek umorzyć postępowanie na postawie art. 34 ust. 2 ustawy. Wydanie decyzji umarzającej postępowanie jest formalnym sposobem jego zakończenia i powoduje zniesienie prowadzonego postępowania oraz odstąpienie od rozstrzygnięcia kwestii będącej jego przedmiotem. Umorzenie, jako rozstrzygnięcie kończące wszczęte postępowanie o rozgraniczenie nieruchomości, zamyka drogę do podjęcia merytorycznego rozstrzygnięcia przez organ.

W niniejszej sprawie, oceniając legalność rozstrzygnięcia podjętego na podstawie art. 34 ust. 2 ustawy, dostrzec trzeba, że między stronami nie została zawarta ugoda i brak jest zgodnych oświadczeń stron co do przebiegu granicy. Tym samym, w ocenie sądu uznać należy, że w sprawie powstał spór graniczny (pomiędzy właścicielami działek nr [...] i [...]), który obecnie może być rozstrzygnięty jedynie przez sąd powszechny.

Z załączonych bowiem do akt dokumentów tj. protokołu granicznego i szkicu granicznego wynika, że w trakcie czynności ustalania granic wyznaczono 4 warianty przebiegu spornej granicy. Dwa warianty przebiegu granicy (A i B) zostały wyznaczone przez geodetę na podstawie danych z dokumentacji założenia ewidencji oraz dokumentacji dotyczącej uwłaszczeń (wariant A) i na podstawie dokumentacji z modernizacji ewidencji gruntów i budynków (wariant B). Wariant A przebiegu granicy jest zgodny z aktualnym stanem posiadania. Wariant ten nie została zaakceptowany przez E. i B. K. Geodeta podniósł przy tym, że dokumentacja z założenia ewidencji gruntów i dokumentacja dotycząca uwłaszczeń została wykonana bez dowiązania pomiaru do osnowy stąd należy traktować ją z ograniczonym zaufaniem. Granica wyznaczona w wariancie B nie pokrywa się z granicą wyznaczoną w wariancie A, ale różnica ta jest niewielka bo wynosi jedynie 0,0038 ha.

Ustalając granicę w tym wariancie geodeta wykorzystał dokumentację z modernizacji ewidencji gruntów, przy czym modernizacja została wykonana z wykorzystaniem danych ze starego operatu ewidencyjnego i operatu uwłaszczeniowego. Granica wyznaczona w tym wariancie stanowi linię łamaną (pkt 16-369, 16-370 wypadają przy narożnikach garażu wnioskodawcy, zatem odbiegają od linii prostej – 16-333 i 16-332). Kolejne dwa warianty zostały wyznaczone przez strony postępowania. Granica w wariancie C została wyznaczona przez wnioskodawcę a granica w wariancie D przez uczestników postępowania.

Ponadto z treści protokołu granicznego wynika, że pomimo nakłaniania stron do zawarcia ugody przez geodetę nie doszło do jej podpisania, ani też strony nie złożyły zgodnych oświadczeń w zakresie przebiegu wspólnej granicy.

Z powyższego wynika, że w sprawie zostały spełnione przesłanki do wydania decyzji na podstawie art. 34 ust. 2 ustawy. W sprawie istnieje spór co do przebiegu linii granicznych i nie doszło do zawarcia ugody oraz brak jest podstaw do wydania decyzji o rozgraniczeniu o której mowa w art. 33 ust. 1 ustawy (ustalenie przebiegu granicy nie mogło nastąpić na podstawie zebranych dowodów jak również strony nie złożyły zgodnego oświadczenia co do przebiegu granicy). Strony nie poczyniły wzajemnych ustępstw i nie ustaliły wspólnej granicy, wobec czego granica nadal jest sporne. Słusznie zatem geodeta uznał za konieczne przekazanie sprawy organowi, celem skierowania na drogę postępowania sądowego.

Jednocześnie, wobec zaistnienia przesłanek z art. 34 ust. 1 ustawy, geodeta dokonał utrwalenia wszystkich opisanych punktów granicznych oraz oznaczył je na szkicu granicznym, a całość dokumentacji wraz ze sporządzoną opinią przekazał organowi pierwszej instancji. Wydanie na podstawie art. 34 ust. 2 ustawy decyzji o umorzeniu postępowania administracyjnego poprzedzone zostało zatem działaniami geodety, o których mowa w art. 34 ust. 1 ustawy. Równocześnie trzeba zaznaczyć, że czynności te mają charakter wstępnego postępowania dowodowego przy wydaniu decyzji o umorzeniu, na podstawie art. 34 ust. 2 ustawy i nie podlegają ocenie - stosowanie do art. 33 ust. 2 ustawy, która zgodnie z tym przepisem jest wymagana przy wydaniu decyzji o rozgraniczeniu.

Uwzględniając wskazane okoliczności, w ocenie sądu, uznać należy, że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie został zebrany w sposób prawidłowy i daje podstawę do stwierdzenia, że nie można w sposób jednoznaczny ustalić spornej granicy prawnej. Wobec sporu w tym zakresie i braku ugody, organ nie mógł wydać merytorycznej decyzji o rozgraniczeniu, gdyż istotę takiej decyzji stanowić mogłoby niewątpliwe przekonanie organu, co do jednoznacznego przebiegu spornej granicy, odpowiadającej zasięgowi prawa własności, a ustalonej przez geodetę. Natomiast, brak możliwości dokonania jednoznacznych ustaleń w tym zakresie, wyłącza kompetencję organu do rozstrzygania o rozgraniczeniu. Oznacza to, że w rozpoznawanej sprawie organ miał obowiązek orzec o umorzeniu postępowania, na podstawie art. 34 ust. 2 ustawy, a zatem zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Nie leży bowiem w gestii organu lecz należy do kognicji sądu powszechnego, dokonywanie rozgraniczenia nieruchomości w sytuacjach, gdy strony nie zawarły ugody, ich twierdzenia co do przebiegu granicy są sprzeczne, a ich weryfikacja, pomimo prawidłowych czynności geodety, nie jest możliwa.

W postępowaniu sądowym można posłużyć się także innymi dowodami, aniżeli zebrane w postępowaniu administracyjnym, przewidzianymi w Kodeksie postępowania cywilnego, np. zeznaniami świadków, opinią biegłego, przesłuchaniem stron (vide: postanowienie SN z 21 lutego 2002 r., IV CKN 796/00, pub. Lex nr 337031). Sąd powszechny ma zatem więcej możliwości dowodowych w sprawach o rozgraniczenie w sytuacji sporu stron o przebieg granicy między nieruchomościami; może więc gruntownie skontrolować dotychczasowe czynności geodezyjne oraz poczynić nowe ustalenia zmierzające do ustalenia spornej granicy.

Podkreślić należy, że decyzja wydana na podstawie art. 34 ust. 2 ustawy nie rozstrzyga sprawy co do jej istoty, a jedynie kończy bieg postępowania administracyjnego o rozgraniczenie nieruchomości. Treścią decyzji o umorzeniu postępowania rozgraniczeniowego i przekazania sprawy sądowi nie jest merytoryczne rozstrzygnięcie dotyczące przebiegu granic, lecz zakończenie tego postępowania. Decyzja ta jest wydawana wówczas, gdy zostanie ustalone, że istnieją powody uniemożliwiające zakończenie sprawy w postępowaniu administracyjnym i konieczne jest rozpatrzenie sprawy przez sąd. Umorzenie postępowania na zasadzie art. 34 ust. 2 ustawy nie oznacza, że sprawa w przedmiocie rozgraniczenia została definitywnie zakończona. Kolejnym jej etapem jest postępowanie przed sądem powszechnym, w którym przeprowadzone zostanie rozgraniczenie. Wszystkie argumenty skarżącego powinny być ocenione w postępowaniu przed sądem powszechnym.

Mając powyższe na uwadze sąd skargę oddalił na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.).