Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Białymstoku (dalej jako: SKO) zaskarżoną decyzją z dnia 14 kwietnia 2026 r. nr 406.118.E-13.XXI.26 utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Suchowoli z dnia 24 lutego 2026 r. nr PS.5026.1.4.2026 w przedmiocie ustalenia M.J.(dalej jako: skarżąca) opłaty za pobyt w Domu Pomocy Społecznej "S." w G.w okresie od 1 stycznia 2026r. do 30 czerwca 2026r. w wysokości 353,50 zł miesięcznie.
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Decyzją z dnia 24 lutego 2026 r. wydaną z upoważnienia Burmistrza Suchowoli ustalono skarżącej odpłatność za pobyt w Domu Pomocy Społecznej "S." w G.od dnia 1 stycznia 2026 r. do dnia 30 czerwca 2026 r. w miesięcznej wysokości 70% jej dochodu, tj. 353,50 zł.
W uzasadnieniu organ podał, że na podstawie wywiadu środowiskowego oraz analizy zebranej dokumentacji ustalono, że skarżąca posiada źródło dochodu w postaci zasiłku okresowego dla osoby samotnie gospodarującej w wysokości 505,00 zł, przyznanego decyzją nr PS.5011.15.2026 z dnia 12 stycznia 2026 r., co stanowi podstawę naliczania odpłatności za pobyt w DPS w G. w wysokości 70% otrzymywanego świadczenia tj. 353,50 zł. W związku z tym jest w stanie pokrywać część kosztów utrzymania w DPS. Zgodnie z Zarządzeniem Nr 12/2026 Marszałka Województwa Podlaskiego z dnia 28 stycznia 2026 r. koszt utrzymania od 1 lutego 2026 r. wynosi 7 317,96 zł. W związku z powyższym pozostała odpłatność za pobyt skarżącej w domu pomocy społecznej będzie opłacana przez MGOPS w Suchowoli, nie dłużej jednak niż do momentu zmiany sytuacji dochodowej skarżącej.
W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca zakwestionowała zasadność potrącania kwoty 353,50 zł z przyznanego jej zasiłku okresowego na pokrycie kosztów pobytu w DPS. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, wskazała, że pozostawiana do jej dyspozycji kwota 151,50 zł miesięcznie jest niewystarczająca i krzywdząca. Podniosła, że zgodnie z jej interpretacją przepisów powinna otrzymywać do własnej dyspozycji co najmniej 505 zł miesięcznie, a zasiłek okresowy nie powinien być traktowany jako dochód podlegający potrąceniom. W jej ocenie decyzja narusza jej interes prawny oraz społeczny, a także pogłębia jej trudną sytuację materialną. Wskazała, że DPS nie zapewnia jej podstawowych rzeczy, takich jak odzież, obuwie, środki higieny, kosmetyki czy dodatkowe artykuły spożywcze, a pozostawiona kwota nie pozwala na pokrycie tych wydatków ani kosztów leków, telefonu czy ubezpieczenia. W związku z powyższym, wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz przyznanie jej pełnej kwoty zasiłku okresowego do własnej dyspozycji.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Białymstoku decyzją z 14 kwietnia 2026 r. SKO utrzymało w mocy decyzję Burmistrza.
W uzasadnieniu organ II instancji wskazał, że w omawianej sprawie znajdują zastosowanie art. 59 i następne ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U z 2025 r. poz. 1214, dalej jako: ustawa lub u.p.s). Stosownie do art. 60 ust. 1 oraz ust. 2 ustawy, pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania. Koszt ten ustalany jest przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta), starostę lub marszałka województwa, w zależności od zasięgu domu pomocy społecznej i ogłaszany jest w wojewódzkim dzienniku urzędowym, nie później niż do 31 marca każdego roku. Reguły płatności określone zostały w art. 61 tej ustawy. Zgodnie z art. 61 ust. 1 pkt 1-3, obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: 1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Stosownie do treści art. 61 ust. 2 pkt 1 ustawy, opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnosi mieszkaniec domu, a ponoszona przez niego opłata stanowi nie więcej niż 70% jego dochodu.
SKO podkreśliło, że w pierwszej kolejności zobowiązaną do ponoszenia opłaty jest osoba skierowana do domu pomocy społecznej. Z ustalonego stanu faktycznego wynika zaś, że skarżąca jest mieszkanką DPS i przebywa w placówce od 8 sierpnia 2024 r. Zaistniały więc przesłanki do ustalenia odpłatności za pobyt w DPS w wysokości przewidzianej art. 61 ust. 2 pkt 1 ustawy. Średni miesięczny koszt utrzymania w DPS od dnia 1 lutego 2026 r. wynosi 7317,96 zł. Natomiast, dochodem skarżącej jest przyznany przez organ I instancji zasiłek okresowy, na okres od dnia 1 stycznia 2026 r. do dnia 30 czerwca 2026 r. w kwocie 505,00 zł miesięcznie. W związku z powyższym, pełną odpłatność za pobyt skarżącej w DPS, w okresie od dnia 1 stycznia 2026 r. do dnia 30 czerwca 2026 r. należało ustalić w kwocie 353,50 zł miesięcznie, tj. w wysokości 70% aktualnego jej dochodu (505,00 zł x 70% = 353,50 zł).
Odnosząc się do stanowiska skarżącej, że zasiłek okresowy nie stanowi dochodu, SKO wskazało, że zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy, za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1. miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych oraz koszty uzyskania przychodu;
- 2. składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz składki na ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach;
- 3. kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Z kolei art. 8 ust. 4 ustawy zawiera zamknięty katalog świadczeń, które nie podlegają wliczeniu do dochodu ustalanego na podstawie ust.
- 3. Z treści tego przepisu jednoznacznie wynika, że zasiłek okresowy nie został objęty wyłączeniem z dochodu. Odnosząc się do zarzutu Strony dotyczącego niewystarczającego zakresu świadczeń zapewnianych przez DPS, Kolegium wskazało, że zgodnie z § 5 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 23 sierpnia 2012 r. w sprawie domów pomocy społecznej (Dz. U. z 2025 r. poz. 51), dom pomocy społecznej zapewnia mieszkańcom usługi bytowe, opiekuńcze i wspomagające na poziomie obowiązującego standardu, obejmujące w szczególności miejsce zamieszkania, wyżywienie, odzież i obuwie oraz utrzymanie czystości. Zakres świadczeń gwarantowanych przez DPS nie obejmuje jednak zaspokajania indywidualnych potrzeb mieszkańców wykraczających poza przyjęty standard, takich jak zakup określonych artykułów spożywczych (np. kawa, cukier), kosmetyków o podwyższonym standardzie czy doładowań telefonicznych. Wydatki te mają charakter fakultatywny i pozostają w sferze indywidualnych decyzji mieszkańca.
Skargę na powyższą decyzję wniosła do tut. sądu administracyjnego skarżąca wskazując, że jest osobą wykształconą, samotną i samodzielnie gospodarującą, a na pobyt w DPS nie wyraziła zgody. Podkreśliła, że jej kryterium dochodowe to 1010 zł miesięcznie, a w świetle ustawy nie może dostawać mniej niż 50 % czyli 505 zł. Jej zdaniem potrącanie miesięcznie z jej zasiłku okresowego kwoty 353,50 zł narusza jej interes prawny, uwłacza jej godności i pogłębia istniejące od 1 sierpnia 2008 r. długotrwała ubóstwo. Skarżąca zaznaczyła, że brakuje jej środków na zakup kosmetyków, środków higieny osobistej, środków czystości, bielizny osobistej, ubrań sezonowych, rajstop, obuwia sezonowego, a także kawy i cukru. Posiadane środki finansowe w wysokości 150 zł miesięcznie przeznacza na ubezpieczenie PZU 35 zł = 6,20 zł opłata, zakup doładowania do telefonu 20 zł, opłacenie konta bankowego 20 zł miesięcznie, opłacenie kosztów wysyłania korespondencji poleconej do ważnych urzędów, opłacenie ksero, zakup najtańszych kosmetyków, kawy i cukru.
DPS nie zapewnia powyższego. Dokonywanie przez organ potrącenie jest, w opinii skarżącej, znaczącym naruszeniem prawa i jej konstytucyjnych praw. Ponadto kwota odpłatności za pobyt w DPS jest kwotą zawyżoną, w porównaniu z panującymi w DPS warunkami. Skarżąca wskazała też, że przed skierowaniem do DPS funkcjonowała dobrze, była samodzielna, do DPS skierowana została bez swojej zgody. Zaznaczyła, że zasiłek okresowy nie stanowi dochodu, a jest przychodem. Ponadto pod zaskarżoną decyzją brakuje pieczęci i podpisów członków składu orzekającego.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji. Organ dostrzegł trudną sytuację życiową skarżącej, jednak obowiązujące przepisy prawa nie przewidują możliwości odstąpienia od ustalenia odpłatności w sytuacji, gdy dochód strony podlega uwzględnieniu zgodnie z ustawą o pomocy społecznej. Odnosząc się do zarzutu dotyczącego braków formalnych decyzji SKO wskazało, że decyzja została wydana i doręczona w formie elektronicznej, a znajdujący się w aktach sprawy egzemplarz decyzji zawiera kwalifikowane podpisy elektroniczne osób wchodzących w skład organu orzekającego, spełniając tym samym wymogi określone w art. 107 k.p.a.
W dniu 3 września 2026 r. skarżąca złożyła (drogą mailową) wniosek o odroczenie terminu rozprawy motywowany chęcią osobistego uczestniczenia w rozpatrywanej sprawie. Skarżąca złożyła ponadto prośbę o przesłanie na jej adres e-mail informacji o terminie rozprawy. Oba wnioski posiadają postać zwykłego maila wraz z załącznikami stanowiącymi odręcznie napisane pisma z ww. żądaniami.
Na rozprawie w dniu 3 września 2026 r. sąd oddalił wniosek skarżącej o odroczenie rozprawy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności podkreślenia wymaga, że wyrokiem z 28 kwietnia 2026r. wydanym w sprawie o sygn. II SA/Bk 58/26 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił skargę skarżącej na decyzję w przedmiocie ustalenia jej opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej za okres od 1 stycznia 2025 r. do 31 marca 2025r. Wydany wyrok zapadł w stanie faktycznym zbliżonym do stanu faktycznego niniejszej sprawy. Skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela zaprezentowane w tym wyroku stanowisko i przyjmuje je za własne.
Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja ustalająca skarżącej opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej w okresie od 1 stycznia 2026 r. do 30 czerwca 2026 r. w wysokości 353,50 zł miesięcznie. Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie była natomiast kwestia, czy otrzymywany przez skarżącą zasiłek okresowy należy uznać za dochód i tym samym czy może on stanowić podstawę naliczania odpłatności za pobyt skarżącej w domu pomocy społecznej.
Przepisy prawa materialnego regulujące kwestie odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej zawarte są w ustawie o pomocy społecznej. Stosownie do treści art. 60 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2026r., poz. 639, dalej w skrócie: "u.p.s."), pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania w danej placówce. Zgodnie z Zarządzeniem Nr 12/2026 Marszałka Województwa Podlaskiego z dnia 28 stycznia 2026 r. średni miesięczny koszt utrzymania w Domu Pomocy Społecznej "S." w G. w 2026 r. ustalono na kwotę 7317,96 zł.
Stosownie do art. 61 ust.1 pkt 1-3 u.p.s., do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej obowiązani są w kolejności:
- 1) mieszkaniec domu, a w przypadku małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka;
- 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi;
- 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej
- - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 ustawy, nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.
Zgodnie z art. 61 ust. 2 pkt 2 pkt 1 u.p.s., ponoszona przez mieszkańca domu pomocy społecznej opłata stanowi nie więcej niż 70% jego dochodu.
Z powyższego jednoznacznie wynika, że skarżąca, jako mieszkaniec domu pomocy społecznej z mocy ustawy o pomocy społecznej zobowiązana jest wnosić opłatę za swój pobyt w placówce w wysokości 70% własnego dochodu.
Definicja dochodu została zawarta w art. 8 ust. 3 u.p.s. Zgodnie z tą regulacją za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszona o:
- 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych i koszty uzyskania przychodu;
- 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w przepisach;
- 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.
Natomiast w art. 8 ust. 4 u.p.s. wymienione zostały enumeratywnie przypadki dochodów, które nie zostały zaliczone do sumowanego dochodu miesięcznego ustalanego zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy, między innymi jednorazowe świadczenia socjalne, zasiłek celowy, pomoc materialna mająca charakter socjalny lub motywacyjny przyznawana na podstawie przepisów o systemie oświaty.
W wyżej powołanej regulacji zasiłek okresowy nie został wymieniony jako dochód wyłączony z dochodu strony, w konsekwencji czego z kwoty tego zasiłku powinna być potrącana należność mieszkańca domu pomocy społecznej za pobyt w placówce.
Stanowisko to znajduje potwierdzenie także w orzecznictwie sądów administracyjnych. Konstruując bowiem pojęcie "dochodu" (art. 8 ust. 3 u.p.s.) na użytek u.p.s., ustawodawca precyzyjnie wskazał składniki, jakie podlegają odliczeniu od dochodu stanowiącego podstawę przyznawania świadczeń z pomocy społecznej, jak i te, które nie są do niego wliczane. Katalog wyłączeń jest katalogiem zamkniętym, co oznacza, że wszystkie inne składniki - poza enumeratywnie wymienionymi przez ustawodawcę - podlegają wliczeniu do dochodu. Zasadą jest ustalanie dochodu w oparciu o przychody uzyskane w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku, a jedynie utrata źródła dochodu uzasadnia przyjęcie dochodu z miesiąca złożenia wniosku. Prawidłowa kwalifikacja składników, które powinny być uwzględniane przy ustalaniu dochodu dla celów przyznawania świadczeń z ustawy o pomocy społecznej, nie powinna nasuwać wątpliwości interpretacyjnych. Z całą pewnością do dochodu w rozumieniu u.p.s. zalicza się również zasiłek stały i zasiłek okresowy (por. wyrok WSA w Opolu z 10 maja 2016 r., II SA/Op 36/16, LEX nr 2056638).
Bezwzględny charakter powołanych przepisów prawa materialnego, stanowiących podstawę prawną zaskarżonej decyzji i prawidłowo w sprawie zastosowanych oraz niedopuszczalność stosowania przez sąd administracyjny innych niż kryterium legalności, kryteriów kontroli decyzji, nie pozwala na uwzględnienie skargi. Ani bowiem okoliczność pozostawienia do dyspozycji skarżącej, po potrąceniu 70% zasiłku okresowego na opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej, bardzo niskiej kwoty ani uwagi strony do zarządzania placówką, nie są okolicznościami, które mogą prowadzić do podważenia zgodności z prawem zaskarżonej decyzji.
W odniesieniu do zarzutu skarżącej dotyczącego braku pieczęci i podpisów pod decyzją wydaną przez SKO, sąd także tu zgadza się z wyjaśnieniami organu – znajdujący się w aktach sprawy oryginał decyzji zawiera kwalifikowane podpisy elektroniczne osób wchodzących w skład organu orzekającego i spełnia wymogi określone w art. 107 k.p.a.
W odniesieniu do wniosku skarżącej z dnia 3 września 2026 r. o odroczenie rozprawy wskazać należy, że wniosek ten sąd oddalił na rozprawie w dniu 3 września 2026r. Skarżąca nadesłała go w formie skanu, jako załącznik do maila w dniu rozprawy o godzinie 8:27 (k. 32 akt sprawy), a zawiadomienie o terminie rozprawy wyznaczonej na 3 września 2026 r. na godzinę 9:30 podjęła osobiście w dniu 9 lipca 2026 r. (k. 31). Skarżąca w złożonym wniosku nie wskazała powodów wnioskowania o odroczenie (poza chęcią osobistego uczestnictwa). Sąd podkreśla także, że sam wniosek stanowi skan dokumentu i nie zawierał podpisu skarżącej.
Ponadto skarżąca odbierając zawiadomienie o terminie rozprawy została pouczona o nieobowiązkowym stawiennictwie. W sytuacji rzeczywistej chęci wzięcia udziału w rozprawie, skarżąca miała prawie dwa miesiące na podjęcia kroków, które zapewniliby jej tę możliwość. Składanie wniosku o odroczenie rozprawy godzinę przed planowanym jej rozpoczęciem, bez jego uzasadnienia, w opinii sądu, zmierzało jedynie do niezasadnego przedłużania rozpoznania sprawy.
Podsumowując - sąd rozumie trudną sytuację skarżącej, jednak z przepisów wynika jednoznacznie - należność za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej może być potrącana z kwoty zasiłku okresowego.
Z tych też względów skarga podlegała oddaleniu, o czym orzeczono w sentencji wyroku na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2026 r., poz. 143 ze zm.).
Elżbieta Lemańska Małgorzata Roleder Anna Bartłomiejczuk