Uzasadnienie
Wojewoda Podlaski zaskarżył zarządzenie Wójta Gminy Siemiatycze z 30 stycznia 2024 r. nr 6/2024 w sprawie zasad udostępniania informacji publicznej przez Urząd Gminy Siemiatycze i wniósł o orzeczenie o niezgodności z prawem tego zarządzenia w części, tj. § 2, § 3 ust. 2 załącznika nr 1 do zarządzenia w zakresie słów: "opłaty ustalane są w oparciu o zasadny określone w załączniki nr 2 do niniejszego zarządzenia" oraz pkt 3 załącznika nr 2 do zarządzenia. Organ nadzoru zarzucił naruszenie art. 15 ust. 1 w zw. z art. 7 ust. 2 ustawy z 6 września 2021 r. o dostępie do informacji publicznej, poprzez wprowadzenie cennika opłat dla kosztów poniesionych w związku z udzieleniem informacji publicznej.
W odpowiedzi na skargę Wójt Gminy Siemiatycze wniósł o umorzenie postępowanie jako bezprzedmiotowego na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2026 r., poz. 143 ze zm.; dalej powoływana jako P.p.s.a.). Wskazał, że w dniu 27 maja 2026 r. zostało wydane zarządzanie nr 6/2026 zmieniające w zaskarżonej przez organ nadzoru części zarządzenie nr 6/2024 z 30 stycznia 2024 r. W związku z tym przestał istnieć przedmiot zaskarżenia i postępowanie sądowe powinno być umorzone.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.
Postępowanie sądowe podlega umorzeniu.
W sprawie niniejszej skarga Wojewody została wniesiona na podstawie art. 93 ust. 1 w zw. z art. 94 ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2025 r. poz. 1153, dalej jako: u.s.g.).
Zgodnie z art. 93 ust. 1 u.s.g. po upływie terminu wskazanego w art. 91 ust. 1 organ nadzoru nie może we własnym zakresie stwierdzić nieważności uchwały lub zarządzenia organu gminy. W tym przypadku organ nadzoru może zaskarżyć uchwałę lub zarządzenie do sądu administracyjnego. Stosowanie zaś do treści art. 94 u.s.g. nie stwierdza się nieważności uchwały lub zarządzenia organu gminy po upływie jednego roku od dnia ich podjęcia, chyba że uchybiono obowiązkowi przedłożenia uchwały lub zarządzenia w terminie określonym w art. 90 ust. 1, albo jeżeli są one aktem prawa miejscowego – ust.
1. Zgodnie z ust. 2 tej regulacji jeżeli nie stwierdzono nieważności uchwały lub zarządzenia z powodu upływu terminu określonego w ust. 1, a istnieją przesłanki stwierdzenia nieważności, sąd administracyjny orzeka o ich niezgodności z prawem. Uchwała lub zarządzenie tracą moc prawną z dniem orzeczenia o ich niezgodności z prawem. Przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego co do skutków takiego orzeczenia stosuje się odpowiednio.
W sprawie niniejszej z uwagi na upływ czasu zarówno organ nadzoru jak i sąd administracyjny nie są uprawnione do stwierdzenia nieważności zaskarżonego zarządzenia. Od daty jego podjęcia do dnia wniesienia skargi do sądu minęły ponad dwa lata. Zaskarżone zarządzenie nie jest przy tym aktem prawa miejscowego a stanowi inny akt z zakresu administracji publicznej – art. 3 § 2 pkt 6 P.p.s.a.
W świetle powyższej regulacji, w takiej sytuacji, sąd administracyjny uprawniony jest do wydania orzeczenia o niezgodności z prawem zaskarżonego zarządzenia. W związku z tym wskazać należy na różnicę w zakresie skutku, jaka zachodzi pomiędzy orzeczeniem o stwierdzeniu nieważności aktu organu gminy a orzeczeniem o niezgodności takiego aktu z prawem. Stwierdzenie nieważności uchyla moc wiążącą aktu ex tunc od chwili jego podjęcia. Natomiast orzeczenie o niezgodności z prawem (prawomocne) działa ex nunc, a więc pozbawia akt organu gminy mocy wiążącej dopiero od daty orzeczenia. W wypadku wydania orzeczenia o niezgodności z prawem akt organu gminy wywołuje zatem skutki prawne aż do daty pozbawienia go mocy.
Analiza postanowień art. 94 ust. 2 u.s.g., zwłaszcza w tej części, która dotyczy możliwości podjęcia przez sąd jedynie orzeczenia skutkującego utratą mocy prawnej uchwały (zarządzenia) obarczonej wadą w postaci istotnego naruszenia prawa, prowadzi do wniosku, że orzeczenie przez sąd administracyjny o niezgodności z prawem jest możliwe tylko wobec takiego aktu, który aktualnie obowiązuje (a nie np. został wcześniej uchylony) - tak też B. Dolnicki, Ustawa o samorządzie gminnym. Komentarz, wyd. IV, LEX/el.2025.
W przedmiotowej sprawie Wójt w dniu 27 maja 2026 r. wydał zarządzenie zmieniające, w zaskarżonej części, zarządzenie z 30 stycznia 2024 r. Oznacza to, że zaskarżona część zarządzenia przestała obowiązywać w dniu 27 maja 2026 r. a to z kolei oznacza, że dalsze prowadzenie postępowania sądowego utraciło swój przedmiot i stało się bezprzedmiotowe. Należy podkreślić, że ewentualne orzeczenie sądu stwierdzające niezgodność z prawem zarządzenia mogłoby wywołać jedynie skutek na przyszłość (ex nunc), tj. od chwili uprawomocnienia się wyroku. Nie może ono zatem wpłynąć na sytuację prawną w okresie poprzedzającym wydanie tego orzeczenia, tak jak ma to miejsce w sytuacji stwierdzenia nieważności. Skutek ex tunc w przypadku stwierdzenia nieważności czyni zasadnym orzekanie przez sąd, pomimo wcześniejszego uchylenia przez organ zaskarżonego aktu. Z kolei skutek ex nunc orzeczenia o niezgodności z prawem czyni bezprzedmiotowym postępowanie sądowe w sytuacji wcześniejszego uchylenia zaskarżonego aktu przez organ.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 161 ust. 1 pkt 3 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.
Anna Bartłomiejczuk Marta Joanna Czubkowska Elżbieta Lemańska