Uzasadnienie
E. Sz. wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wskazał, że samotnie prowadzi gospodarstwo rolne położone na bardzo słabych glebach. Orzeczeniem lekarza KRUS został uznany za czasowo niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym, co spowodowało ograniczenie produkcji i spadek dochodów przy niezmienionych kosztach prowadzenia gospodarstwa. Spowodowało to również konieczność wynajęcia pracowników do cięższych prac. Wskazał, że około połowa powierzchni gruntów wchodzących w skład gospodarstwa rolnego położona jest w odległości 13 km od siedliska, co utrudnia gospodarowanie i generuje koszty, zwłaszcza że rosną ceny środków produkcji. Majątek wnioskodawcy stanowi nieruchomość rolna o powierzchni 18 ha, drewniany dom o powierzchni 60 m² z 1908 r., stare i niefunkcjonalne budynki gospodarskie oraz wymagające napraw maszyny rolnicze.
Nie posiada zgromadzonych oszczędności i przedmiotów wartościowych. Źródłem jego utrzymania jest renta w wysokości 465 zł miesięcznie, czynsz dzierżawny w wysokości 1000 zł rocznie, zwrot akcyzy – około 1.200 zł rocznie, dopłaty do gruntów – 2.335 zł, zwrot kosztów sądowych – 124 zł. Wskazał, że jego miesięczny dochód to kwota około 1.000 zł. Jest przeciwko niemu prowadzonych sześć postępowań egzekucyjnych, a komornicy zajmują jego dochody. Jest zadłużony na kwotę około 13.000 zł u osób fizycznych i instytucji.
Z dołączonego na skutek wezwania referendarza sądowego dodatkowego oświadczenia wynika, że skarżący posiada 8 sztuk bydła, w tym 3 krowy oraz ciągnik rolniczy, przyczepę rolniczą i inne maszyny niezbędne do prowadzenia produkcji rolnej. Od sierpnia 2013 r. skarżący nie sprzedawał płodów rolnych. Wykazane wydatki miesięczne wnioskodawcy to: 600 zł – żywność, 140 - 160 zł – energia elektryczna, 40 zł – 50 zł- zakup leków, 30 zł – woda, 150 zł - telefon. Natomiast wydatki związane z prowadzonym gospodarstwem rolnym wyniosły 600 zł i zostały przeznaczone na zakup oleju napędowego w październiku 2013 r. W listopadzie 2013 r. E. Sz. otrzymał zwrot podatku akcyzowego, ponadto w kwietniu 2013 r. dopłatę do prowadzonej produkcji rolnej w wysokości 2.335 zł. Umowa dzierżawy nieruchomości, za którą wnioskodawca otrzymuje czynsz dzierżawny (1000 zł rocznie) jest umową ustną. E. Sz. dołączył: decyzję z dnia [...] lutego 2013 r. dotyczącą przyznania pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania; upomnienie od Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na kwotę 2.063,72 zł; upomnienie z Urzędu Gminy K. z dnia [...] listopada 2013 r. na kwotę 1.549,80 zł; rachunki za energię elektryczną; decyzję KRUS z dnia [...] lipca 2013 r. potwierdzającą wysokość otrzymywanej renty; postanowienie Komornika Sądowego z dnia [...] października 2013 r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego; wyciąg z rachunku bankowego za okres od [...] sierpnia 2013 r. do 7 listopada 2013 r.; fakturę za zakup oleju napędowego.
Postanowieniem z dnia [...]\ listopada 2013 r. referendarz tutejszego sądu odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w żądanym zakresie. Ocenił, że skarżący nie wykazał, by znajdował się w sytuacji uniemożliwiającej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania.
Sprzeciw od powyższego postanowienia złożył E. Sz. zarzucając brak obiektywizmu przy ocenie przedłożonej dokumentacji oraz nieuwzględnienie ograniczonych możliwości prowadzenia gospodarstwa rolnego ze względu na wiek i stan zdrowia. Wskazał, że w postanowieniu referendarza nie uwzględniono faktu prowadzenia przeciwko niemu licznych postępowań egzekucyjnych, które paraliżują jego działalność rolniczą i generują nowe koszty. Powtórzył wcześniej powoływane argumenty mające, jego zdaniem, świadczyć o trudnej sytuacji majątkowej.
W dniu 10 stycznia 2013 r. wnioskodawca dołączył do akt zaświadczenie lekarskie z dnia [...] września 2013 r. mające świadczyć o jego złym stanie zdrowia oraz dokumenty mające potwierdzić jego bardzo trudną sytuację materialną, a mianowicie dołączył: dokument z którego wynika, że w dniu [...] stycznia 2013 r. "upadła" jedna krowa, zarządzenie Prezesa SR w Z. z dnia [...] listopada 2013 r. o umorzeniu należności sądowych w kwocie 2.604,79 zł, wezwanie do zapłaty z dnia [...] grudnia 2013 r. wystawione przez PZU S.A. na kwotę 1.424,35 zł, zestawienie nieopłaconych faktur na rzecz operatora telefonii komórkowej w wysokości 2.487,79 zł z dnia [...] listopada 2013 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.
Wniosek podlegał oddaleniu.
Skarżący żąda przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata.
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Oznacza to, że prawo pomocy stanowi rodzaj dofinansowania z budżetu państwa i umożliwia obronę praw przed sądem podmiotom, których na ponoszenie kosztów sądowych nie stać.
Analiza znajdujących się w aktach dokumentów nie pozwala na uwzględnienie żądania na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., bowiem niemożliwe jest na ich podstawie sporządzenie wiarygodnego obrazu stanu majątkowego strony.
Jedynymi dokumentami, z których jednoznacznie wynika wysokość uzyskiwanych przez skarżącego dochodów jest decyzja KRUS o przyznaniu renty rolniczej (465,14 zł) oraz decyzja o płatności ONW na kwotę ponad 3.238, 11 zł (z pierwszej połowy ubiegłego roku). Co prawda skarżący przyznał dodatkowo, że uzyskał zwrot podatku akcyzowego (1.200 zł), roczny dochód z dzierżawy (1.000 zł) oraz zwrot kosztów postępowania (124 zł), jednakże zauważyć należy, że są to dochody co do zasady niemające charakteru stałego (zwrot kosztów, zwrot akcyzy), bowiem te ograniczają się do kwoty zaledwie 465, 14 zł. Budzi zatem wątpliwości skąd, jak deklaruje skarżący, uzyskuje on comiesięcznie kwotę 1.000 zł na pokrywanie bieżących wydatków oraz skąd czerpie środki na inne wydatki jak np. zakup oleju napędowego na kwotę 600 zł w październiku 2013 r.
Do akt skarżący przedkłada liczne dokumenty wskazujące na jego zadłużenie np. wezwanie z dnia [...] października 2013 r. do zwrotu nienależnie pobranych płatności ONW na kwotę 2.063, 72 zł, upomnienie z dnia [...] listopada 2013 r. na kwotę 1.549, 80 zł, wezwanie do zapłaty z dnia [...] grudnia 2013 r. wystawione przez PZU S.A. na kwotę 1.424,35 zł, zestawienie nieopłaconych faktur na rzecz operatora telefonii komórkowej w wysokości 2.487,79 zł z dnia [...] listopada 2013 r., niezapłacony za grudzień 2013 r. rachunek za energię elektryczną na kwotę 139, 37 zł oraz dokumenty mające świadczyć o jego niewypłacalności (postanowienie o umorzeniu egzekucji kwoty 780, 36 zł wobec stwierdzenia jej bezskuteczności z dnia [...] października 2013 r. i zarządzenie o umorzeniu należności sądowych w kwocie 2.604,79 zł). Przedstawiają one jednak tylko wybiórczo jego sytuację majątkową tzn. wyłącznie stronę zadłużenia.
Jeszcze raz podkreślić należy, że nie wynika z nich w jaki sposób skarżący uzyskuje środki na bieżące utrzymanie i okazjonalne inne wpłaty (zwłaszcza przy wskazywanym ograniczeniu dochodowości gospodarstwa i braku sprzedaży płodów rolnych od sierpnia 2013 r.).
Wskazać trzeba, że w postanowieniu z dnia [...] listopada 2013 r. w sprawie [...], dysponując podobnym jak w sprawie niniejszej materiałem dowodowym (w tym wydanymi wobec skarżącego postanowieniami o bezskuteczności egzekucji, a także zarządzeniem o odroczeniu spłaty należności) NSA oddalił zażalenie od postanowienia tutejszego sądu w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy. Wskazano, że skarżący po raz kolejny nie wykazał zmiany swojej sytuacji płatniczej na tyle, by można było uznać brak po jego stronie środków finansowych na uiszczenie kosztów sądowych. Stanowisko to skład orzekający w sprawie niniejszej w pełni podziela.
Nadto przypomnieć należy, że koszty sądowe nie mogą być zaspokajane w ostatniej kolejności, po wszystkich innych. Jeśli strona decyduje się na zainicjowanie postępowania sądowego, to powinna liczyć się z koniecznością ich poniesienia, chyba że wykaże brak możliwości w tym zakresie, co w sprawie niniejszej nie nastąpiło. Skarżący powinien być świadomy obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, bowiem inicjuje szereg postępowań sądowoadministracyjnych, w których otrzymuje wezwania do ponoszenia tych kosztów (w okresie 1 styczeń 2013 – 8 styczeń 2014 r. zainicjował około 10 takich postępowań).
Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.