Uzasadnienie
Postanowieniem z 30 marca 2026 r. nr 18/P-II/E/2026 Podlaski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Białymstoku, po rozpatrzeniu zażalenia R. P., utrzymał w mocy postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Białymstoku z 13 lutego 2026 r. nr EP.906.13.2025 oddalające zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej.
Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:
Upomnieniem nr EP/13/U/2025 z 17 lutego 2025 r. PPIS wezwał skarżącą do wykonania brakujących obowiązkowych szczepień ochronnych u małoletniej córki – L. P., ur. [...] lipca 2022 r. Zaległe szczepienia strona miała rozpocząć nie później niż w ciągu miesiąca od daty doręczenia upomnienia. Korespondencja została podjęta. Obowiązek nie został spełniony w wyznaczonym terminie.
W związku z powyższym PPIS zwrócił się do PPWIS z wnioskiem o wszczęcie postępowania egzekucyjnego obowiązku o charakterze niepieniężnym wobec skarżącej, wskazując jako środek egzekucyjny grzywnę w celu przymuszenia oraz przekazał tytuł wykonawczy nr EP/33/T/2025 z 8 września 2025 r.
W tytule wykonawczym PPIS zobowiązał skarżącą do poddania dziecka – L. P. obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciwko: gruźlicy, wirusowemu zapaleniu wątroby typu B (dawki szczepienia podstawowego), inwazyjnym zakażeniom Streptococcus pneumoniae (dawki szczepienia podstawowego), błonicy, tężcowi, krztuścowi (dawki szczepienia podstawowego), ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (poliomyelitis) (dawki szczepienia podstawowego), inwazyjnemu zakażeniu Haemophilus influenzae typu b (dawki szczepienia podstawowego), odrze, śwince, różyczce (I dawka szczepienia podstawowego).
W piśmie z 5 stycznia 2026 r. skarżąca wniosła zarzut w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego wskazując na naruszenie: art. 33 § 2 pkt 6 lit. a ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2025 r. poz. 132, dalej jako: u.p.e.a.), tj. brak wymagalności obowiązku w przypadku odroczenia terminu jego wykonania oraz art. 33 § 2 pkt 6 lit. c, tj. wystąpienia innych przyczyn niż określone w lit. a i b.
Postanowieniem z 13 lutego 2026 r. PPIS oddalił zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej.
W uzasadnieniu postanowienia organ stwierdził, że tytuł wykonawczy sporządzono na podstawie informacji zawartych w raporcie o przypadkach niewykonania obowiązkowych szczepień ochronnych zgłoszonych przez lekarza sprawującego profilaktyczną opiekę zdrowotną nad dzieckiem i przekazanych za II kwartał 2025 r. Podniesiono przy tym, że organ na wniosek strony, uwzględnił informację od lekarza specjalisty o odroczeniu szczepień do 31 maca 2025 r. i postępowanie egzekucyjne do 31 marca 2025 r. nie zostało wszczęte. PPIS poinformował również, że wnoszenie o umorzenie postępowania było na tamtą chwilę przedwczesne. Powodem wystosowania upomnienia z 17 lutego 2025 r. z przypomnieniem o obowiązku poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom, były nieustanne zgłoszenia (także w dniu 22 stycznia 2025 r.) dziecka w raporcie o przypadkach niewykonania obowiązkowych szczepień ochronnych przez poradnię lekarzy rodzinnych.
Zgłoszenia te wskazują, że wcześniejsze działania lekarza i organu były nieskuteczne. Wystosowanie upomnienia pod koniec okresu wskazanego przez lekarza specjalistę, ale nie potwierdzonego przez lekarza sprawującego profilaktyczną opiekę zdrowotną, miało być szansą na porozumienie się z lekarzem prowadzącym, który pomimo dotychczasowych starań nieprzerwanie od 2024 r. zgłasza dziecko w raportach dzieci, które powinny być zaszczepione, a dalej nie jest. Zobowiązana, po upływie ustania okresu sugerowanych przeciwwskazań do dnia przekazania wniosku o wszczęcie postępowania egzekucyjnego nie przedstawiła żadnych dowodów przemawiających za brakiem wymagalności obowiązku szczepień wobec dziecka, chociażby zaświadczenia lekarskiego odraczającego terminowo obowiązek szczepień ochronnych.
PPIS wskazał, że obowiązek określony w upomnieniu wynika z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy z 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2025 r. poz. 1675; dalej powoływana jako ustawa) oraz § 3 ust. 1 pkt 1, 2a, 2b, 2c, 3a, 3b, 4, 5a, 5b, 5c, 7 i ust. 2 rozporządzenia Ministra Zdrowia z 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. 2025 r. poz. 782; dalej powoływane jako rozporządzenie). W załączniku nr 1 do ww. rozporządzenia zostały określone schematy szczepień poprzez wskazanie liczby dawek i terminów ich podawania uwzględniających wiek osoby szczepionej.
Organ podkreślił, że obowiązek szczepienia staje się wymagalny z momentem pierwszego dnia opóźnienia względem końcowego terminu wykonania danego szczepienia, który został określony w tym załączniku. Upływ terminu wskazanego na wykonanie szczepienia skutkuje możliwością wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Postępowanie egzekucyjne jest prowadzone jedynie w przypadkach, w których lekarz uznał że zachodzi sytuacja uchylania się od szczepień ochronnych. Organy inspekcji sanitarnej, zgodnie z art. 17 ustawy, nie przeprowadzają szczepień ochronnych a jedynie sprawują nadzór w tym zakresie, co realizowane jest poprzez przekazywane im przez lekarzy sprawozdania z przeprowadzonych obowiązkowych szczepień ochronnych. Brak wymagalności obowiązku może nastąpić jedynie w przypadku odroczenia terminu wykonania obowiązku szczepienia ochronnego (art. 33 § 2 pkt 6 lit. a u.p.e.a) lub wystąpienia innej przyczyny (art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a).
Wykonanie szczepienia może zostać odroczone przez lekarza do czasu wyeliminowania przeciwwskazań zdrowotnych. Zgodnie z art. 17 ust. 5 ustawy, w przypadku, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej. Obowiązująca regulacja prawna w ustawie o zapobieganiu i zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi nakłada obowiązek poddania się szczepieniu, nie ma podstaw do przyjęcia nieistnienia obowiązku, jak i braku jego wymagalności. Obowiązek został nałożony w drodze przepisów powszechnie obowiązujących.
Biorąc powyższe pod uwagę, PPIS stanął na stanowisku, że zapisy w dokumentacji medycznej z 5 września 2025 r. i wcześniejsze przekazane przez zobowiązaną, tj. 26 września 2022 r., 20 marca 2023 r., 28 marca 2024 r. oraz 16 stycznia 2025 r. nie miały wpływu na decyzję o podtrzymywaniu w 2025 r. zgłoszenia dziecka i jego opiekunów prawnych w raportach o niewykonanych szczepieniach przez lekarzy z placówki sprawującej profilaktyczną opiekę zdrowotną, do której dziecko jest zapisane, a PPIS nie miał podstaw, aby powyższe kwestionować. Lekarz sprawujący profilaktyczną opiekę zdrowotną nad dzieckiem nie stwierdził przeciwwskazań do wykonania szczepienia, dlatego obowiązek szczepienny nie podlegał odroczeniu i jest wymagalny. Strona zatem miała możliwość poddania dziecka obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu. W takim razie powinna wskazać dowód na to, że obowiązek ten faktycznie został odroczony, tj. innymi słowy przedłożyć stosowne zaświadczenie lekarskie, że małoletnia ma czasowe przeciwwskazania do szczepień. Do chwili wydania przedmiotowego postanowienia takiego dowodu nie przedstawiono.
Zażalenie na to postanowienie złożyła R. P. i wniosła o jego uchylenie, uchylenie tytułu wykonawczego z 8 września 2025 r. jako wystawionego z naruszeniem przepisów prawnych oraz wstrzymanie egzekucji grzywny do czasu prawomocnego rozpatrzenia zażalenia.
W uzasadnieniu zażalenia zarzucono, że postanowienie PPIS stanowi kontynuację dalszych wadliwych działań organu, w tym nie uwzględnienia przesłanek, stanowiących enumeratywną podstawę złożonego zarzutu, a wynikających z art. 33 § 2 pkt 6 lit. a oraz art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a. - tutaj diagnostyka i konsultacje specjalistyczne w celu wykluczenia przeciwwskazań zdrowotnych przed wykonaniem obowiązku szczepienia. Nadto postanowienie o oddaleniu zarzutu nie uwzględnia naruszenia art. 33 § 2 pkt 4, poprzez brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia na dzień "wymagalności" obowiązku, czyli okresu po upływie odroczenia, tj. po 1 kwietnia 2025 r. Upomnienie zostało wystawione przedwcześnie, kiedy obowiązek był niewymagalny na skutek trwania okresu odroczenia, a co za tym idzie, nie może stanowić podstawy tytułu wykonawczego, bowiem nie spełnia ustawowego warunku jego dopuszczalności.
Skarżąca podniosła, że upomnienie może być sporządzane wyłącznie wobec obowiązku na dany dzień wymagalnego, a taki na dzień 17 lutego 2025 r. nie istniał, wskutek trwania okresu odroczenia szczepień ochronnych. Powyższa czynność została podjęta przedwcześnie, z brakiem materialnej przesłanki, skutkując wadliwością opartego na nim postępowania egzekucyjnego. Skarżąca nadmieniła, że w egzekucji administracyjnej nie istnieje instytucja "przypomnienia", stąd wbrew twierdzeniom organu, wysłane upomnienie w trakcie trwania odroczenia nie mogło mieć takiego charakteru.
Skarżąca zarzuciła także brak odpowiedniego nadzoru przez PPIS nad posiadaną dokumentacją, w tym wykonywanie przez organ czynności mechanicznych, przez co wadliwych i represyjnych w stosunku do opiekuna prawnego małoletniego dziecka, działając na szkodę interesu prywatnego tegoż, nadto błędne definiowanie wymagalności obowiązku z dniem następującym po upływie terminu odroczenia, a przed wykonaniem badania kwalifikacyjnego i mimo wiedzy organu o kierowaniu małoletniej przez lekarza POZ na specjalistyczne konsultacje, zmierzające do potwierdzenia bądź wykluczenia ewentualnych przeciwwskazań zdrowotnych w celu zaszczepienia małoletniej. Organ pomimo posiadania dokumentacji o odroczeniu nadal traktował dziecko i jego opiekunów prawnych jako uchylających się od szczepień, opierając się na niezgodnych ze stanem faktycznym raportach o niewykonaniu szczepień ochronnych dziecka, które nie powinny być przekazywane przez lekarza profilaktycznej opieki zdrowotnej.
Skarżąca nie zgodziła się ze stanowiskiem, że dniem wymagalności obowiązku, był następny dzień po zakończeniu okresu odroczenia szczepień, jako że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem badanie kwalifikacyjne jest integralnym elementem obowiązku szczepień ochronnych i służy ustaleniu, czy nie zachodzą przeciwwskazania do jego wykonania. Wskazano, że opiekun prawny zgłosił się z dzieckiem na wizytę lekarską, mimo to, lekarz nie skierował dziecka na badania kwalifikacyjne w celu wykonania szczepień, a skierował na konsultacje specjalistyczne, w tym hospitalizację, które miały miejsce w końcówce 2025 r. Lekarz POZ rozpoznał zaburzenia układu nerwowego oraz współistniejące nieznane przyczyny zachorowań, co opisał w dokumentacji medycznej z 5 września 2025 r., będącej w posiadaniu organu.
Dodatkowo skierowanie na konsultacje specjalistyczne zostało oznaczone przez lekarza jako pilne, co podkreśla stan zdrowia dziecka. Lekarz dokonał skierowania do specjalistycznej konsultacji i wykluczenie fakomatozy, czyli wrodzonej choroby genetycznej, charakteryzującej się predyspozycją do nowotworów, stwardnienia guzowatego, guza mózgu glejaka. Ponadto, w kontekście wcześniejszego odroczenia nie sposób uznać, aby obowiązek szczepień był w pełni wymagalny w dacie, wskazanej przez organ, zwłaszcza że po zakończeniu okresu odroczenia nie można zaszczepić dziecka w jednym dniu na siedem szczepień bez sporządzenia przez lekarza indywidualnego harmonogramu szczepień z zastosowaniem odpowiednich przerw czasowych pomiędzy kolejnymi szczepieniami, a taki nie został sporządzony. Brak jest zatem podstaw do przyjęcia przez organ, że opiekun prawny uchylał się od wykonania obowiązku w sytuacji, kiedy to lekarz nie sporządził i nie opisał w prawidłowy sposób kwalifikacji, a mimo to raportował uchylanie się od obowiązku szczepień.
PPWIS postanowieniem z 30 marca 2026 r. utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że skarżąca nie przedłożyła żadnych dowodów uzasadniających niewykonanie ciążących na niej obowiązków dotyczących zaszczepienia córki – L. P. Co prawda, strona w piśmie z 5 stycznia 2026 r. podniosła istnienie długotrwałego odroczenia obowiązku szczepień dziecka, załączając do niego kserokopię zaświadczeń lekarskich potwierdzonych przez stronę za zgodność z oryginałem, wystawionych przez dr D. S. - specjalistę rehabilitacji medycznej z 26 marca 2022 r. i 28 marca 2024 r., ale w ocenie organu, kserokopia notatki lekarskiej z 28 marca 2024 r. budzi wątpliwości. Nie wynika z niej bowiem, jakiego dziecka dotyczy i opatrzona jest nieprawdziwą pieczęcią "dr hab. n. med. D. S.", gdyż dr D. S. habilitacji nie posiada i takim tytułem nie może się posługiwać (Centralny Rejestr Lekarzy - NIL).
Natomiast w załączonych kserokopiach wydruków dokumentacji medycznych z poradni lekarzy rodzinnych brak jest jakichkolwiek informacji na temat odroczenia obowiązkowych szczepień ochronnych przez lekarza udzielającego świadczeń zdrowotnych i kwalifikującego do szczepień.
Organ zaznaczył, że przedłożone przez stronę zaświadczenia nie są zaświadczeniami, o którym mowa w art. 17 ust. 4 ustawy, a także w rozporządzeniu. Zgodnie z tymi aktami prawnymi odroczyć obowiązek szczepień (ze wskazaniem konkretnych szczepień i okresu niemożności wykonania szczepień) może jedynie lekarz kwalifikujący dziecko do szczepienia. Do szczepień kwalifikuje zaś lekarz sprawujący podstawową opiekę zdrowotną (POZ) nad dzieckiem. Z informacji przekazanych przez PPIS wynika jednoznacznie, że lekarz POZ małoletnią L. P. wykazał w raporcie o osobach uchylających się od obowiązkowych szczepień za II kwartał 2025 r. (ostatni raport, złożony po dacie wystawionego zaświadczenia), czyli lekarz POZ uznał ją na gruncie posiadanej przez siebie wiedzy medycznej za osobę, która powinna zostać poddana szczepieniom, a nie została. L. P. nieustannie zgłaszana jest w powyższych raportach, co świadczy o pilnej potrzebie jej zaszczepienia.
Reasumując PPWIS wskazał, że zaświadczenie lekarskie, które jest podstawą zawieszenia postępowania musi zawierać informacje określone przepisami rozporządzenia. Ponadto musi zostać wystawione przez lekarza posiadającego specjalizację, który jednocześnie w trakcie konsultacji specjalistycznej przeprowadził badanie kwalifikacyjne, a następnie zaświadczenie takie musi zostać przekazane do POZ. Zaświadczenia dostarczone przez stronę nie spełniają powyższego wymogu.
Stąd też wierzyciel wystosował do strony upomnienie z 17 lutego 2025 r., które skarżąca podjęła 26 lutego 2025 r. Wobec braku realizacji obowiązku PPIS wystawił tytuł wykonawczy nr EP/33/T/2025 z 8 września 2025 r. i zwrócił się do PPWIS o wszczęcie postępowania egzekucyjnego, wskazując jako środek egzekucyjny grzywnę w celu przymuszenia.
Strona nie dostarczyła zaświadczenia o stwierdzeniu przeciwwskazań do wykonania szczepienia dlatego obowiązek szczepienny nie podlegał odroczeniu i jest wymagalny. Zakładając istnienie przeciwwskazań nieznanych lekarzowi POZ strona powinna była wskazać dowód na to, że obowiązek ten został odroczony, tj. innymi słowy przedłożyć stosowne zaświadczenie lekarskie, że małoletnia ma czasowe przeciwwskazania do szczepień. Do dnia wydania postanowienia wierzyciela oraz postanowienia organu drugiej instancji strona takiego dowodu nie przedstawiła. Zatem skoro do akt toczącego się postępowania strona nie dołączyła żadnego zaświadczenia lekarskiego, które wskazywałoby na konieczność długotrwałego odroczenia wykonania obowiązku szczepień ochronnych u dziecka trafna wydaje się być ocena, że skarżąca nie wyraża zgody na szczepienie i to stanowi przyczynę niewykonania obowiązku, nie zaś przeciwwskazania medyczne.
Biorąc powyższe pod uwagę, organ stwierdził, że zarzut braku wymagalności obowiązku szczepień ochronnych u L. P. nie zasługuje na uwzględnienie.
W skardze do sądu administracyjnego na powyższe postanowienie skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania administracyjnego, zwłaszcza wadliwe ustalenie stanu faktycznego, nieprawidłową ocenę zgromadzonego materiału dowodowego, w tym pominięcie dowodu, a także mechaniczne i nierzetelne rozpoznanie sprawy, co miało istotny wpływ na jej wynik, a w szczególności na bezzasadne uznanie, że brak było podstaw do uwzględnienia zarzutu z 5 stycznia 2026 r. oraz zażalenia w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego.
W związku z powyższym skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i postanowienia go poprzedzającego w całości, a także stwierdzenie naruszenia prawa przez organy administracji publicznej, polegające na prowadzeniu postępowania egzekucyjnego pomimo istnienia przesłanek braku wymagalności obowiązku art. 33 § 2 pkt 6 lit. a oraz wystąpieniu innych przyczyn art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a.
W uzasadnieniu skargi skarżąca zarzuciła, że od samego początku postępowania w sprawie realizacji obowiązku szczepień małoletniej córki, dochodziło do szeregu nieprawidłowości proceduralnych i faktycznych, zarówno na etapie działań placówki medycznej, wybranej dla dziecka, jak też i przede wszystkim na etapie mechanicznego i represyjnego działania, nie odzwierciedlającego faktycznego stanu sprawy, przez organ pierwszej instancji, które to ujawniały się stopniowo podczas kolejnych etapów postępowań, by ostatecznie zderzyć się z zupełnie odmienną narracją PPWIS. Organy w swoich postanowieniach powoływały się na nieadekwatne i nie mające zastosowania w danym przypadku wyroki NSA, a także dokonały całkowicie odmiennej interpretacji dokumentacji medycznej dziecka, co podważa ich wiarygodność i narusza zasadę zaufania obywatela do praworządnych działań instytucji publicznych (art. 8 § 1 K.p.a.).
Skarżąca podkreśliła, że w tych okolicznościach specjalnego znaczenia nabiera formalne uwzględnienie przez PPIS zaświadczenia lekarskiego o odroczeniu szczepień jej córki do 31 marca 2025 r. wstrzymujące wszczęcie postępowania egzekucyjnego, co organ potwierdził w piśmie z 23 maja 2024 r., w którym jasno zadeklarował, że na skutek przedstawionej dokumentacji nie będzie podejmował czynności egzekucyjnych do 31 marca 2025 r. Niestety, pomimo tego, PPIS podjął w tym czasie czynność bezpośrednio związaną z egzekucją administracyjną i wysłał do skarżącej w 17 lutego 2025 r. upomnienie. Upomnienie zatem zostało wystawione w czasie, kiedy obowiązek nie był wymagalny na skutek istnienia odroczenia, a co za tym idzie, nie mogło stanowić podstawy ważnego tytułu wykonawczego. Stwierdzenie organu, że wysłane w trakcie niewymagalności obowiązku upomnienie miało charakter przypominający i miało być szansą na porozumienie się z lekarzem prowadzącym, świadczy o tym, że nie mogło to być upomnienie w rozumieniu ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
Zdaniem skarżącej wadliwe było także założenie organów, że automatycznie z dniem 1 kwietnia 2025 r., czyli z dniem następującym po upływie odroczenia, dziecko zostanie zakwalifikowane albo też niezakwalifikowane do procedury szczepiennej przez lekarza POZ. Zdaniem skarżącej, świadczy to o mechanicznym podejściu organów do przedmiotowej sprawy. PPIS ponadto zupełnie pominął okres, związany z ustaleniem ewentualnego indywidualnego schematu szczepień dla dziecka, który jest konieczny w każdej sytuacji wcześniejszego odroczenia.
Jako kolejną nieprawidłowość skarżąca wskazała niespójność i wzajemnie sprzeczne stanowiska organów dotyczące ważności zaświadczenia o odroczeniu szczepienia dziecka. I tak organ pierwszej instancji formalnie uznał skuteczność zaświadczenia o odroczeniu szczepienia. Natomiast organ odwoławczy zakwestionował ważność tego zaświadczenia, wskazując, że nie spełnia ono wymagań formalnych. Skarżąca nie zgodziła się ze stanowiskiem PPWIS i wywiodła, że dokument ten od początku stanowił 1 kartę i jednoznacznie identyfikuje dziecko, a jego rozdzielenie na 2 odrębne strony nastąpiło wyłącznie na etapie sporządzania kopii załączników do akt sprawy. To doprowadziło do błędnych ustaleń faktycznych w sprawie. Przedmiotowe zaświadczenie lekarskie zostało wystawione w Białymstoku 26 września 2022 r. z podaniem danych osobowych dziecka. Zostało ponadto określone rozpoznanie przez lekarza specjalistę, w tym ujęty NOP w wywiadzie przesiewowym oraz wskazania medyczne do odroczenia szczepień oraz wykluczenia nadwrażliwości na składniki szczepionek (alergia dziecka).
Zaświadczenie zostało przedłożone do zadeklarowanego lekarza POZ, który w następnej kolejności poprosił o uzupełnienie przez lekarza specjalistę okresu ważności odroczenia, co też skarżąca uczyniła. Skarżąca dodała, że zaświadczenie było przedkładane do POZ dwukrotnie, ze względu na to, że po pierwszym dostarczeniu zagubiło się w dokumentacji medycznej POZ i lekarz poprosił o ponowne dostarczenie kserokopii. Przedmiotowe zaświadczenie na wniosek PPIS było trzeci raz uzupełniane (cały czas na tym samym druku, ale już z adnotacjami na odwrocie dokumentu) i w dniu 28 marca 2024 r. lekarz specjalista dokonał zarówno wskazania daty odroczenia szczepień do 31 marca 2025 r., jak też wyszczególnił szczepionki odroczone. To właśnie pod tym wpisem lekarz umieścił pieczątkę z habilitacją.
Odnosząc się zarzutu dotyczącego rzekomej nieprawidłowości pieczęci lekarskiej skarżąca wskazała, że nie jest zobowiązana ani nawet uprawniona do weryfikowania tytułu zawodowego lekarza i jego pieczęci pod kątem habilitacji, gdyż należy to do kompetencji izby lekarskiej oraz organów samorządu lekarskiego. Skarżąca działała w zaufaniu do osoby, pełniącej zawód zaufania publicznego, jakim jest lekarz specjalista. Pomimo przedłożenia zaświadczenia o odroczeniu do lekarza POZ, a także pomimo kierowania dziecka przez lekarza POZ na liczne konsultacje specjalistyczne ze względu na stan zdrowia, placówka, jak się później okazało - przez cały ten czas wysyłała dane osobowe skarżącej i jej dziecka w raportach kwartalnych do PPIS. Organ na podstawie tych raportów uznał skarżącą za rodzica uchylającego się od szczepień, pomimo istnienia zaświadczenia o odroczeniu. Skarżąca zarzuciła, że pomimo kierowania dziecka do konsultacji specjalistycznych, fakt braku sformalizowania lekarskiego zaświadczenia specjalistycznego w sposób zgodny z rozporządzeniem stał się dla organów podstawą zakwestionowania ważności zaświadczenia o odroczeniu.
Podniosła, że lekarz POZ nie dokonał formalnego wpisu medycznego, pomimo dwukrotnego dostarczania wyników konsultacji specjalistycznej, a także pomimo przeprowadzenia wywiadu z rodzicem, zbadaniu dziecka, dokonaniu pomiarów oraz wystawieniu licznych skierowań na konsultacje specjalistyczne, które mają na celu ustalenie stanu uodpornienia pacjenta, identyfikację przeciwwskazań, ustalenie wskazań do modyfikacji lub stopniowego poszerzania PSO w ramach indywidualnego kalendarza szczepień, wreszcie zmniejszenie możliwości wystąpienia błędów medycznych i NOP.
Co więcej, placówka medyczna wysłała w międzyczasie 6 raportów kwartalnych do sanepidu o zidentyfikowaniu dziecka jako nieszczepionego i nieodroczonego do późniejszych szczepień. Skarżąca złożyła w związku z powyższym skargę na nieprawidłowe prowadzenie dokumentacji medycznej przez lekarza POZ. Skarżąca nie zgodziła się również z argumentacją organów, co do rzekomego przekroczenia terminów szczepień dziecka. Córka skarżącej ma dopiero 4 lata co oznacza, że nie została przekroczona żadna górna granica wiekowa wskazana w przepisach.
W ocenie skarżącej brak formalnie odrębnego zaświadczenia lekarza POZ, o którym mowa w art. 17 ust. 4 ustawy o istnieniu przeciwskazań, nie może prowadzić do wniosku o jego nieistnieniu, jeżeli z dokumentacji medycznej dziecka wynika podejmowanie czynności diagnostycznych, w tym kierowanie na konsultacje specjalistyczne, hospitalizacje oraz inne badania wskazujące na uzasadnione wątpliwości co do możliwości wykonania szczepienia. Podkreśliła, że wizyty lekarskie z dzieckiem w placówce POZ odbierała jako badania, z których wynika, że dziecko jest kierowane przez lekarza do konsultacji specjalistycznych w celu wyeliminowania ewentualnych przeciwwskazań do szczepienia ze względu na stan zdrowia dziecka. Lekarz POZ rozpoznał zaburzenia układu nerwowego oraz współistniejące nieznane przyczyny zachorowań, dodatkowo dokonał skierowań do pozostałych konsultacji specjalistycznych, w tym wykluczenie fakomatozy.
Córka była kierowana na konsultacje specjalistyczne w dniach: 30 września 2022 r. na konsultację specjalistyczną w poradni alergologicznej (nie ma jeszcze wyników badań), w terminach 8 maja 2026 r. oraz 29 maja 2026 r. będą wykonywane testy alergiczne, w związku z czym na dzień dzisiejszy nie da się jednoznacznie wskazać konkretnych alergenów, a lekarz nie ma możliwości zweryfikować, czy w skład szczepionki tenże składnik nie wchodzi, w dniu 3 października 2023 r. na konsultację dermatologiczną, w dniu 16 stycznia 2025 r. na konsultację neurologiczną, w dniu 5 września 2025 r. na konsultację genetyczną (28 kwietnia 2026 r. odbędzie się kolejna konsultacja specjalistyczna w poradni genetycznej) oraz dodatkowo do szpitala na oddział metaboliczny. Skarżąca zwróciła uwagę, że lekarz POZ dokonywał adnotacji stanu zdrowia córki w dokumentacji medycznej, jak np. w dokumentacji z 28 marca 2023 r. na druku: "Wywiad aktualny i badania przedmiotowe, bilanse", w którym potwierdził leczenie alergologiczne oraz w załączniku wskazał na zaświadczenie o odroczeniu szczepienia z 26 września 2022 r. Również badanie lekarskie w placówce POZ z 16 stycznia 2025 r. potwierdza nieprawidłowy stan zdrowia dziecka, m.in. przewlekłe, surowicze zapalenie ucha środkowego, ponadto lekarz POZ skierował córkę do Poradni neurologicznej dla dzieci wpisując "Proszę o konsultację specjalistyczną" oraz objęcie leczeniem specjalistycznym.
W kolejnym badaniu lekarskim w placówce POZ w dniu 5 września 2025 r. "Wywiad aktualny i badania przedmiotowe, bilanse" na stronie 2 lekarz opisuje wywiad przesiewowy i badanie, a następnie kieruje dziecko do szpitala (oddział chorób metabolicznych) oraz dwie konsultacje specjalistyczne. Na druku pojawia się godzina 16.14, kody rozpoznań, w tym R69 nieznane i nieokreślone przyczyny zachorowań.
Zdaniem skarżącej zapisy lekarza POZ w dokumentacji medycznej jej córki i kierowanie jej na konsultacje specjalistyczne nie mogą być utożsamiane z brakiem przeciwwskazań, skoro całokształt okoliczności medycznych wskazuje na ich istnienie i zasadność co najmniej okresowego odroczenia szczepienia aż do momentu uzyskania wyników ze wszystkich konsultacji specjalistycznych, na które córka została skierowana.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonym postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.
Skarga jest uzasadniona, gdyż w ocenie sądu, nie wyjaśniono w sposób nie budzący wątpliwości stanu faktycznego sprawy i przedwcześnie uznano, że egzekwowany obowiązek jest wymagalny.
W kontrolowanej sprawie spornym jest, czy obowiązek zaszczepienia małoletniej córki skarżącej – L. P. jest wymagalny. Organy w sprawie niniejszej przyjęły, że obowiązek był wymagalny, gdyż skarżąca nie przedłożyła zaświadczenia o którym mowa w art. 17 ust. 4 ustawy, tj. zaświadczenia odraczającego obowiązek szczepienia wydanego przez lekarza sprawującego podstawową opiekę zdrowotną na dzieckiem. Z kolei, zdaniem skarżącej, brak formalnie odrębnego zaświadczenia lekarza POZ, o którym mowa w art. 17 ust. 4 ustawy, o istnieniu przeciwskazań i odroczeniu szczepienia, nie może prowadzić do wniosku o ich nieistnieniu, jeżeli z dokumentacji medycznej dziecka wynika podejmowanie czynności diagnostycznych, w tym kierowanie na konsultacje specjalistyczne, hospitalizacje oraz inne badania wskazujące na uzasadnione wątpliwości co do możliwości wykonania szczepienia.
Odnosząc się do tego sporu wskazać należy, że zgodnie z art. 33 § 2 pkt 6 lit. a u.p.e.a. podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest brak wymagalności obowiązku w przypadku odroczenia terminu wykonania obowiązku. Ustawa o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi w art. 17 ust. 1 statuuje obowiązek poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym. Wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego (art. 17 ust. 2 ustawy). Po przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym lekarz wydaje zaświadczenie ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania (art. 17 ust. 4 ustawy). Zaświadczenie to dotyczy pozytywnej kwalifikacji do szczepień.
Z kolei art. 17 ust. 5 ustawy wynika, że w przypadku gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej. Zgodnie z § 11 rozporządzenia, lekarz przeprowadzający konsultację specjalistyczną dla osoby, w przypadku której lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, odnotowuje w dokumentacji medycznej, o której mowa w § 12 ust. 1, wynik konsultacji specjalistycznej, z uwzględnieniem okresu przeciwwskazania do wykonania szczepienia, rodzaju szczepionek przeciwwskazanych do stosowania lub indywidualnego programu szczepień ze wskazaniem rodzajów stosowanych szczepionek oraz terminu kolejnej konsultacji specjalistycznej.
Dla oceny sprawy kontrolowanej przez sąd, podstawowe znaczenie ma ustalenie, przy spełnieniu jakich warunków zasadne jest uznanie, że nastąpiło odroczenie terminu wykonania obowiązku.
Z powyższej regulacji wynika, że odroczenie obowiązkowego szczepienia ochronnego może nastąpić wyłącznie w wyniku przeprowadzenia konsultacji specjalistycznej. Dopiero ustalenie przez lekarza specjalistę, że istnieją podstawy do odroczenia szczepienia, może stanowić o przejściowym braku wymagalności obowiązku. Sporządzony przez lekarza specjalistę wynik konsultacji specjalistycznej obejmuje informacje umożliwiające ustalenie zakresu odroczenia terminu wykonania obowiązku. Z art. 17 ust. 5 ustawy nie wynika, że o odroczeniu terminu szczepienia decyduje lekarz przeprowadzający badanie kwalifikacyjne. Lekarz ten jest uprawniony do wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego (art. 17 ust. 2 w zw. z ust. 4 ustawy) lub do skierowania pacjenta na specjalistyczne badanie. Z regulacją ustawową koresponduje treść rozporządzenia wykonawczego.
Z dokumentacji medycznej znajdującej się w aktach sprawy wynika, że w wyniku konsultacji specjalistycznej zostały odroczone szczepienia ochronne do dnia 31 marca 2025 r. (zaświadczenie lekarskie z 26 września 2022 r. wystawione przez lekarza pediatrę specjalistę rehabilitacji medycznej). Zaświadczenie to zostało odnotowane przez lekarza POZ podczas badań przeprowadzonych w dniu 28 marca 2023 r. o czym świadczy stosowana adnotacja (k. 36 akt sądowych). Nadto PPIS w piśmie z 23 maja 2024 r. (k. 37 akt sądowych) wyjaśnił, że nie będzie podejmować czynności egzekucyjnych obowiązku szczepień do 31 marca 2025 r. Podważanie przez organ odwoławczy prawdziwości tego zaświadczenia nie może być uwzględnienie, gdyż argumentacja w tym zakresie jest irracjonalna. Z zaświadczenia jednoznacznie bowiem wynika, że dotyczy ono L. P. Trudno również przyjąć, że podrobiono pieczątkę lekarza z tego powodu, że pod pierwszym zaświadczeniem z 26 września 2022 r. znajduje się pieczęć ze stopniem naukowym lekarza dr a pod drugim z 28 marca 2024 r. już dr hab.
W ciągu dwóch lat lekarz mógł podnieść swoje kwalifikacje a to, że ten fakt nie wynikał z centralnego rejestru nie może przesądzać o podrobieniu pieczątki. Rejestr mógł być bowiem nieaktualny. Przyjąć zatem należy, że do 31 marca 2025 r. obowiązek szczepień był odroczony.
W ocenie sądu, w okolicznościach sprawy niniejszej, nie można przyjąć aby wymagalność obowiązku szczepień miała miejsce również po 31 marca 2025 r. Z dokumentacji medycznej znajdującej się w aktach sprawy wynika, że dziecko zostało skierowane na wiele konsultacji specjalistycznych. Jeszcze przed 31 marca 2025 r. dziecko zostało skierowane na specjalistyczną konsultację do poradni neurologicznej (zaświadczenie lekarskie z 16 stycznia 2025 r.). W dniu 5 września 2025 r. lekarz POZ skierował dziecko do poradni genetycznej z prośbą o pilną diagnostykę z uwagi na podejrzenie fakomatozy. W tym samym dniu dziecko zostało skierowane do szpitala na oddział chorób metabolicznych w trybie: cito i w tym samym trybie do poradni chorób metabolicznych. Z dołączonego do skargi zestawienia specjalistycznych konsultacji lekarskich wynika, że omówienie wyników z poradni genetycznej ma nastąpić 28 kwietnia 2026 r. Dziecko pozostaje zatem w procesie konsultacji specjalistycznych na które to konsultacje było kierowane przez lekarza POZ. W ocenie sądu organy dysponując wiedzą o kierowaniu dziecka na konsultacje specjalistyczne, powinny z urzędu podjąć działania zmierzające do ustalenia, czy zostały one przeprowadzone, a jeżeli tak, to jaki był ich wynik.
Twierdzenie, że dokumentacja ta nie ma w sprawie znaczenia i nie może świadczyć o braku przeciwwskazań do szczepień nie zasługuje na uwzględnienie. Tym bardziej, że widoczna jest nie konsekwencja lekarza POZ który z jednej w dokumentacji medycznej uwzględnia odroczenie szczepienia do 31 marca 2025 r., następnie kieruje dziecko na kolejne badania specjalistyczne, a z drugiej strony jak podnosi organ "nieustannie zgłasza dziecko w raportach". W tych okolicznościach nie można także twierdzić, że skarżąca jest opiekunem prawnym uchylającym się od obowiązku szczepień. Skarżąca zgłaszała się bowiem na badania do lekarza POZ, który kierował dziecko na badania specjalistyczne. W ocenie sądu, brak szczepień w sprawie niniejszej nie był spowodowany lekceważeniem tego obowiązku, ale wynikał z troski o zdrowie małego dziecka.
Ustalenie, czy badania specjalistyczne miały miejsce, a jeżeli tak, to jaki był ich wynik, ma istotne znaczenie dla oceny kontrolowanej przez sąd sprawy. W sytuacji stwierdzenia, że lekarz specjalista odroczył termin szczepienia, zasadnym byłoby uznanie zarzutu skarżącej o braku wymagalności obowiązku zgodnie z art. 33 § 2 pkt 6 lit. a u.p.e.a. Konsekwencją tego byłoby istnienie przeszkody uniemożliwiającej kontynuowanie egzekucji.
Z przedłożonych akt administracyjnych nie wynika, aby okoliczności faktyczne sprawy, istotne w kontekście podniesionego zarzutu o braku wymagalności obowiązku szczepień, zostały wystarczająco szczegółowo zbadane. W sprawie należy jednoznacznie ustalić czy w odniesieniu do dziecka skarżącej istnieją przeciwskazania do wykonania obowiązkowych szczepień, czy też ich brak. W ocenie sądu zarzut braku wymagalności obowiązku został przedwcześnie uznany za niezasadny.
Mając na względzie powyższe sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 P.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie wierzyciela. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 P.p.s.a. obejmując obowiązkiem zwrotu poniesionych kosztów sądowych uiszczony przez skarżącą wpis od skargi. Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 P.p.s.a.
Elżbieta Trykoszko Barbara Romanczuk Marta Czubkowska