Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 12 marca 2026 r. znak SKO.440/11/2026 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łomży utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy W. z 5 lutego 2026 r. nr 5012.4.2026, którą przyznano J. G. pomoc społeczną w formie jednorazowego specjalnego zasiłku celowego na dojazdy na rehabilitację, lekarzy specjalistów oraz lekarza rodzinnego w kwocie 400 zł.
Decyzje wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Wnioskiem z 23 stycznia 2026 r. J. G.(dalej: wnioskodawca) wystąpił do Ośrodka Pomocy Społecznej w W. o pilną pomoc społeczną, tj. o przyznanie pomocy finansowej w kwocie 1000 zł na dojazdy na rehabilitację do Poradni Rehabilitacyjnej Szpitala Wojewódzkiego w Łomży ze skierowania lekarza specjalisty rehabilitacji medycznej, jak też na dojazdy do lekarza rodzinnego i do lekarzy specjalistów Szpitala Wojewódzkiego w Łomży (kolejna wizyta 6 lutego 2026r. u lekarza specjalisty w Poradni Urazowo-Ortopedycznej).
W uzasadnieniu wniosku opisał swoją sytuację osobistą, zdrowotną i finansową, wskazując że jest osobą samotną, gospodarującą i mieszkającą samotnie, schorowaną, z chorobami przewlekłymi narządu ruchu (które to schorzenia opisał). Podkreślił, że brakuje mu pieniędzy na remont domu i doprowadzenie bieżącej wody, naprawę ciągnika i rozrzutnika do obornika, zakup paliwa do ciągnika, zakup nawozów i środków ochrony roślin, aby móc prowadzić gospodarstwo rolne, gdyż pieniądze, za które powinien sfinansować te zakupy, musi przeznaczyć na zakup leków, na dojazdy do lekarzy specjalistów i na rehabilitację, na co też brakuje mu pieniędzy. Oświadczył, że w grudniu 2025 r., tak jak wcześniej, jego jedynym źródłem dochodu było gospodarstwo rolne, słabo zmechanizowane, na którego prowadzenie poniósł wydatki: KRUS 741,00 zł, prąd 419, 86 zł, gaz 50 zł, telefon 25 zł, śmieci 24 zł, podatek rolny 466 zł, OC budynków 173 zł, OC ciągnika 47 zł, OC samochodu 324 zł, zakup pasz, witamin dla zwierząt 231,70 zł, zakup pasz wysokobiałkowych dla zwierząt 192 zł).
Do wniosku załączył skierowanie na rehabilitację z 2 września 2025 r.
Decyzją z 5 lutego 2025 r. Wójt Gminy W. przyznał wnioskodawcy pomoc społeczną w formie jednorazowego specjalnego zasiłku celowego na dojazdy na rehabilitację, lekarzy specjalistów oraz do lekarza rodzinnego w kwocie 400 zł. Zdaniem organu z materiału dowodowego, którym jest w szczególności wywiad środowiskowy z 15 stycznia 2025 r., wynika że wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności. Mieszka w drewnianym domu, zajmuje dwa pomieszczenia: pokój i kuchnię, dom jest ogrzewanym piecykiem. Źródłem utrzymania strony w grudniu 2025 r. był dochód z gospodarstwa rolnego w wysokości 1261,10 zł (2,7475 ha x 459 zł). Dochód został pomniejszony o opłaconą składkę KRUS za grudzień 2025 r. w wysokości 247,00 zł i wyniósł 1014,10 zł. Dalej organ pierwszej instancji wskazał, że ze względu na dochód przekraczający kryterium dochodowe wniosek rozpatrzono jako wniosek o specjalny zasiłek celowy na podstawie art. 41 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2025 r., poz. 1214z późn. zm.), dalej: u.p.s.
Wójt wyjaśnił, że w jego ocenie sytuacja życiowa wnioskodawcy nie jest tak krytyczna jak on sam ją przedstawia. Strona posiada niewielki dochód z gospodarstwa rolnego, zatem jest w stanie zaspokoić zgłaszaną potrzebę we własnym zakresie. Nadto pracownik socjalny od kilku lat sygnalizuje stronie konieczność zabezpieczenia kwoty na dojazdy na rehabilitację czy do lekarzy, z uwagi na korzystanie z tych form pomocy w ciągu roku kilkukrotnie. W tym kontekście, zdaniem organu, żądana kwota w wysokości 1000 zł jest kwotą niemożliwą do zrealizowania przez Ośrodek. Nie jest to też sytuacja nagła, której skarżący nie mógł przewidzieć.
Odnosząc się do warunków życia strony organ pierwszej instancji dodatkowo stwierdził, że stan jego budynku mieszkalnego wynika z długoletniego zaniedbania, mogłyby go poprawić niewielkie remonty. Nadto organ zaakcentował fakt kontynuowania prowadzenia przez stronę gospodarstwa rolnego, co zaprzecza twierdzeniom o nierentowności gospodarstwa (wówczas należałoby zaprzestać tej działalności). Natomiast każda pomoc otrzymana od OPS jest dla strony niezadawalająca, pomimo tego, że łączna suma przyznanych zasiłków w ciągu roku przewyższa pomoc finansową w stosunku do innych klientów Ośrodka. Proponowane zaś przez pracownika socjalnego różne rozwiązania w celu poprawy sytuacji są negowane przez wnioskodawcę.
Dodatkowo organ podkreślił, że wnioskodawca powinien wykorzystywać własne zasoby takie jak wyższe wykształcenie, prawo jazdy, samochód, znajomość poruszania się w przepisach oraz umiejętność posługiwania się komputerem, a także dochód z gospodarstwa rolnego, gdyż pomoc społeczna ma charakter doraźny i nie może stanowić źródła stałego utrzymania.
Odwołanie od powyższej decyzji złożył J. G. Wywiódł następująco: przyznana pomoc jest zbyt niska i nie pozwoli na poprawę stanu zdrowia, gdyż zabraknie mu pieniędzy na dojazdy na rehabilitację do W. oraz do Łomży, jak też na dojazdy do lekarzy, w tym do specjalistów w Łomży; wydana decyzja narusza wszelkie przepisy prawa, stanowi celową dyskryminację jego osoby, o czym świadczy termin i sposób załatwienia jego wniosku z 3 stycznia 2025 r. o informację publiczną odnośnie przyznanych zasiłków celowych i specjalnych zasiłków celowych osobom przekraczającym kryterium dochodowe, na który - po prawie dwóch miesiącach - otrzymał niepełną odpowiedź w postaci pisma z 18 lutego 2025 r. Dalej odwołujący wywiódł, że obecnie, kiedy przekracza on kryterium dochodowe wynoszące 1010 zł dla osoby samotnie gospodarującej zaledwie o 4,10 zł, co celowo nie zostało wskazane w decyzji, przyznaje się mu 400 zł na dojazdy na rehabilitację do W. i Łomży, jak też do lekarzy, która to kwota jest zbyt niska, aby nawet w mniejszej części pokryć koszty dojazdów.
Odwołujący zakwestionował ustalenie zawarte w uzasadnieniu decyzji, że żądana kwota w wysokości 1000 zł jest kwotą niemożliwą do zrealizowania przez Ośrodek, podczas gdy, w jego ocenie, inne osoby przekraczające kryterium dochodowe otrzymywały pomoc w wysokości 1000 zł i więcej. Wskazał, że wbrew twierdzeniom organu nigdy nie zaniedbywał napraw i remontów, w miarę swoich możliwości robił to na bieżąco, a nawet dobudowywał, co potwierdzać mają zdjęcia gospodarstwa załączone do odwołania. Opisując wykonane prace w obrębie budynków gospodarczych i domu zrealizowane w latach 1989 - 2014, podniósł m.in., że w 2006 r. podjął prace naprawcze domu, ale zabrakło mu pieniędzy na doprowadzenie wody do domu i wykopanie studni głębinowej, zaczęły się wówczas pojawiać problemy zdrowotne układu ruchu, bóle barków, łokci i kręgosłupa. Każdej zimy podejmował się dodatkowej pracy fizycznej, a zaoszczędzone pieniądze wydatkował na zakup ciągnika oraz rozrzutnika jednoosiowego do obornika oraz własnym nakładem pracy dostosował inne narzędzia do zakupionego ciągnika.
Jednak pomimo ciężkiej pracy fizycznej we własnym niewielkim gospodarstwie rolnym, od momentu objęcia go po dziadkach w 1986 r., "dorobił się" jedynie schorzeń układu ruchu, w tym dwóch rolniczych chorób zawodowych. Również pomimo podjętego wysiłku i starań na stworzenie godnych warunków życia, zabrakło mu już pieniędzy i zdrowia na dokończenie i doprowadzenie wody bieżącej do domu. Wobec powyższego skarżący nie zgodził się z twierdzeniami i wnioskami decyzji, że stan budynku mieszkalnego wynika z jego długoletnich zaniedbań, że od czasu objęcia gospodarstwa wraz z domem po dziadkach nie podjął żadnych starań, aby ulepszyć warunki mieszkaniowe, jak też zaprzeczył wnioskowi, że takie warunki mu odpowiadają.
Odwołujący dalej argumentował, że pracownik socjalny nakazuje mu sprzedać lub wydzierżawić gospodarstwo rolne, czyli wyzbyć się majątku i warsztatu pracy oraz zatrudnić się w dyskoncie do układania towarów na półkach; nie zgodził się z – jak stwierdził - "wytykaniem mu" wykształcenia wyższego, posiadania prawa jazdy, samochodu, umiejętności posługiwania się komputerem. Wnioskodawca za celowe uznał pomijanie, że jest to wykształcenie wyższe, ale typowo rolnicze; że znajomość komputera jest obecnie powszechna, że posiadany przez niego samochód jest z roku 1998 i ma 27 lat, jest wyeksploatowany i psujący się. Zdaniem odwołującego się chybione są argumenty Wójta, iż odmówił przyjęcia pomocy żywnościowej; gdy tymczasem jest mu ciężko przygotować posiłki w domu, a z uwagi na częste spożywanie niegotowanych pokarmów ma problemy z układem pokarmowym, dlatego zależy mu na zdrowiu i spożywaniu pełnowartościowego gorącego posiłku z programu rządowego, o co składa wnioski.
Odnośnie dopłat otrzymanych z ARiMR wyjaśnił, że są to dopłaty do podwyższonych kosztów produkcji i prowadzenia gospodarstwa rolnego, o czym wielokrotnie pisał i przedstawiał faktury za zakup paliwa, nawozów, środków ochrony roślin, pasz, witamin i koncentratów wysokobiałkowych dla zwierząt. Argumentował, że celowo pomija się wydatki ponoszone przez okres chowu cielęcia, który trwa prawie dwa lata od zakupu zwierzęcia do momentu sprzedaży dużej sztuki. Wniósł, aby OPS w W. zwrócił się do Instytutu Ekonomii Rolnictwa o wyliczenie dochodu jego gospodarstwa rolnego wraz z dopłatami, które są brane pod uwagę przy wyliczeniach statystycznych. Zdaniem strony OPS wysuwa wobec niego bezsensowne i niecelowe propozycje pracy i zatrudnienia, czy też sprzedaży gospodarstwa lub jego części. Przyznał, że poinformował pracowników socjalnych, iż nie ma dowodu opłaty składki KRUS, gdyż opłacił to ubezpieczenie z konta, żeby nie płacić wysokiej prowizji; nie ma możliwości wydrukowania tej opłaty, bo nie ma drukarki. Zanegował stwierdzenie, że nie współpracuje z OPS. Wniósł o zwiększenie przyznanej pomocy z kwoty 400 zł do kwoty 600 zł.
Zaskarżoną decyzją z 12 marca 2026 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łomży utrzymało rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji w mocy.
W uzasadnieniu decyzji Kolegium powołało przepisy art. 2 ust. 1, art. 3, art. 8 u.p.s. wskazując, że z powyższej regulacji wynika, że celem pomocy społecznej jest zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych osób i ich rodzin, z tym że jest to pomoc wspierająca, mająca za cel doprowadzenie do życiowego usamodzielnienia się tych osób oraz ich integracji ze społeczeństwem. Dalej Kolegium wywiodło, że wniosek strony wpłynął w styczniu 2026 r., zatem zgodnie z art. 8 u.p.s. jego dochód należy uwzględnić z grudnia 2025 r. Wyniósł on, obliczony zgodnie z art. 8 ust. 9 u.p.s., 1261, 10 zł, a po odliczeniu składki na KRUS – 1014, 10 zł i przekracza kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej. Dlatego rozważono przyznanie specjalnego zasiłku celowego w wysokości 400 zł i jest to decyzja trafna. Wyjaśniono bowiem, że potrzebujących jest więcej, na tle innych osób sytuacja wnioskodawcy nie jest taka zła, zwłaszcza że beneficjentami pomocy społecznej są też osoby, które nie mają żadnego źródła dochodu.
Zdaniem Kolegium wnioskodawca jest w stanie w własnym zakresie zabezpieczyć środki na zgłaszane potrzeby, zaś pomoc społeczna powinna mieć charakter doraźny i wyjątkowy, w żadnym wypadku nie powinna stanowić źródła stałego utrzymania. Przyznana kwota jest adekwatna do zgłaszanych potrzeb.
Skargę na powyższą decyzję wywiódł do sądu administracyjnego J. G.naruszenie wszelkich przepisów prawa, w tym: Konstytucji RP, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych, ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, ustawy o pracownikach samorządowych, ustawy o pomocy społecznej, kodeksu karnego (przez przekroczenie uprawnień i niedopełnienie obowiązków służbowych, w tym nienależyte ich wykonywanie).
Skarżący podtrzymał w całości treść wniosku z 23 stycznia 2026 r. oraz w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji. Zwrócił uwagę, że zaskarżona decyzja wydana została tydzień po wybuchu wojny na Bliskim Wschodzie, w sytuacji gdy ceny paliw znacząco wzrosły na całym świecie – do wartości "jakich nigdy wcześniej nie było" i nie ma prognoz na ich spadek. Wpływa to na funkcjonowanie gospodarstw domowych znacznie podnosząc koszty życia, w tym koszty dojazdów skarżącego na rehabilitację. Dlatego ponowił żądanie o przyznanie mu zwiększonej do 600 zł kwoty pomocy, czyli zaledwie o 200 zł, tak jak wskazał w odwołaniu. Poza sformułowaniem wniosków o wyłączenie od rozpoznawania sprawy z jego skargi poszczególnych wskazanych z imienia i nazwiska sędziów, wyjaśnił że nie zgadza się na pomijanie załączanych przez niego dowodów w postaci zdjęć budynków jego gospodarstwa, jak również nie zgadza się na formułowanie wobec niego pomawiających go stwierdzeń.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Odnosząc się do zarzutów skargi i jej uzasadnienia Kolegium wskazało, że pozostają one w całości nietrafne. Wbrew twierdzeniom skarżącego w niniejszej sprawie nie doszło do naruszenia aktów prawnych wskazanych w skardze.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.
Skarga podlega oddaleniu.
Przedmiotem kontroli sądu w sprawie niniejszej jest decyzja o przyznaniu skarżącemu pomocy społecznej w formie jednorazowego specjalnego zasiłku celowego na dojazdy na rehabilitację, lekarzy specjalistów oraz lekarza rodzinnego w kwocie 400 zł.
Podstawę prawną decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2025 r., poz. 1214 z późn. zm.), dalej: u.p.s., określające przesłanki przyznawania poszczególnych świadczeń z pomocy społecznej oraz wskazującej cele polityki społecznej państwa.
Zgodnie z art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 i 2 u.p.s. pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwianie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Ma ona wspierać wysiłki zmierzające do zaspokojenia niezbędnych potrzeb, a przez to umożliwić życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Głównym zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie powstawaniu takich sytuacji przez pomoc rodzinom i osobom w ich usamodzielnianiu się i integracji ze środowiskiem. Celem pomocy społecznej nie jest więc wyręczanie osób w pozyskiwaniu źródeł dochodów. Pomoc ta może zostać przyznana dopiero w momencie, gdy strona po wykorzystaniu swoich uprawnień, możliwości i zasobów nadal pozostaje w trudnej sytuacji życiowej. Odmienna interpretacja pozostawałaby w sprzeczności z intencją ustawodawcy, który nadał pomocy społecznej charakter subsydiarny.
Natomiast zgodnie z art. 3 ust. 4 u.p.s. ewentualne potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny być uwzględnione tylko wówczas, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej.
Jedną z ustawowych form pomocy społecznej jest wnioskowany przez skarżącego zasiłek celowy. Zgodnie z art. 39 u.p.s. zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej (ust. 1); w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego, wyrobów medycznych i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (ust. 2). Użycie w tym przepisie terminu "może" oznacza uznaniowość (nie obowiązek) w zakresie przyznania zasiłku i konieczność ważenia interesu strony i interesu publicznego. To ważenie i ocena interesów następuje jednak dopiero po przesądzeniu, że spełnione jest podstawowe kryterium przyznania zasiłku celowego, tj. kryterium dochodowe.
Zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. prawo do świadczeń z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 1010 zł. To kryterium obowiązuje od 1 stycznia 2025 r., zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 12 lipca 2024 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2024 r., poz. 1044, dalej: rozporządzenie RM z 2024). Obowiązywało zatem w momencie składania wniosku przez skarżącego, tj. w styczniu 2026 r. Z kolei sposób obliczania dochodu wnioskujących o przyznanie pomocy społecznej, celem sprawdzenia spełnienia przesłanki kryterium dochodowego, uregulowano w art. 8 ust. 3 u.p.s., zgodnie z którym za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.
Ustawodawca wprowadził również szczególne zasady ustalania dochodu, w tym dochodu uzyskiwanego z działalności rolniczej. Zgodnie z art. 8 ust. 9 u.p.s. dochód ten jest ustalany jako iloczyn ilości hektarów przeliczeniowych i kwoty dochodu z 1 hektara przeliczeniowego ustalanej przez Radę Ministrów drogą rozporządzenia.
Z powyższego zatem wynika, że aby ustalić, czy skarżący zmieścił się w kryterium dochodowym dla osoby samotnie gospodarującej wynoszącym 1010 zł, należało ustalić jego dochód z grudnia 2025 r., tj. z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku. Skoro też z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego 15 stycznia 2026 r., którego kserokopia została włączona do akt administracyjnych, wynika że jedynym źródłem dochodu skarżącego jest dochód z gospodarstwa rolnego, ustalenie dochodu obejmowało wyłącznie to jego źródło. I tak organy bez naruszenia prawa ustaliły, że skoro w grudniu 2025 r. na podstawie rozporządzenia RM z 2024 r. kwota dochodu miesięcznego z 1 ha przeliczeniowego wynosiła 459 zł, to dochód skarżącego wyliczony ryczałtowo za grudzień 2025 r. wyniósł 1261,10 zł (2,7475 ha przeliczeniowych x 459 zł). Skoro zaś zgodnie z art. 8 ust. 3 pkt 2 u.p.s. dochód ten należy pomniejszyć o opłacone składki na ubezpieczenie zdrowotne, od kwoty 1261, 10 zł odjęto kwotę składki KRUS 247 zł, co dało wyliczenie dochodu za grudzień 2025 r. na poziomie 1014, 10 zł. Jest to kwota, jak słusznie zauważył skarżący, przekraczająca zaledwie o 4, 10 zł kwotę kryterium dochodowego, jednak przekroczenie to jest faktem, którego organy przy rozpoznawaniu niniejszej sprawy, pozostając związane bezwzględnie obowiązującymi przepisami u.p.s. dotyczącymi kryterium dochodowego, nie mogły pominąć.
Z racji zaś na to, że od dochodu skarżącego nie można odliczyć innych kwot na podstawie art. 8 ust. 3 u.p.s., nie doszło do naruszenia prawa ustaleniem, że wystąpiła przesłanka wykluczająca przyznanie skarżącemu wnioskowanego zasiłku celowego na zasadach ogólnych, bowiem doszło do przekroczenia kryterium dochodowego.
Przekroczenie kryterium dochodowego uzasadniało rozważenie spełnienia przez stronę przesłanek przyznania specjalnego zasiłku celowego, co w sprawie niniejszej organy uczyniły.
Zgodnie z art. 41 pkt 1 u.p.s. w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Przyznanie tego zasiłku na specjalnych zasadach ma charakter wyjątkowy. W tym przypadku nie wymaga się spełnienia kryterium dochodowego. Oznacza to, że choć osoby ubiegające się o te specjalne świadczenia powinny co do zasady samodzielnie przezwyciężać powstałe trudności, jednak z uwagi na wyjątkowość zaistniałych okoliczności przysługuje im świadczenie z pomocy społecznej. Zaistnienie wyjątkowych okoliczności uzasadnione jest tym, że przedmiotowa pomoc stanowi odstępstwo od konieczności spełnienia kryterium dochodowego, w sytuacji ograniczonych środków finansowych i dużej liczby uprawnionych oraz osób oczekujących na wsparcie. Organ pomocy społecznej jest więc zobowiązany do badania sytuacji życiowej osoby ubiegającej się o pomoc pod kątem wystąpienia przypadku szczególnie uzasadnionego.
Pojęcie szczególnie uzasadnionego przypadku, o którym mowa w art. 41 pkt 1 u.p.s., jest pojęciem ogólnym i niedookreślonym, nieposiadającym legalnej definicji ustawowej. W doktrynie przyjmuje się, że szczególnie uzasadniony przypadek to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że nie należy ona do zdarzeń codziennych ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych, a ingeruje w sytuację życiową strony dotkliwie, czy wręcz drastycznie. Są to zatem zdarzenia występujące okazjonalnie, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (vide: W. Maciejko, P. Zaborniak, Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz. Warszawa 2008, s. 202). Taką również wykładnię przepisu art. 41 pkt 1 u.p.s. przyjęto w orzecznictwie NSA (np. wyrok z 28 sierpnia 2008 r., I OSK 1416/07).
Zauważyć też należy, że osoby, w stosunku do których rozpatruje się możliwość przyznania zasiłku celowego specjalnego, a więc osoby, którym pomoc społeczna jest przyznawana w drodze wyjątku, winny zdawać sobie sprawę, że w stosunku do nich uznanie administracyjne oceniane przez sąd administracyjny poddane jest innym rygorom niż wobec osób, które spełniają kryterium przyznania zasiłku celowego w rozumieniu art. 39 u.p.s. Nie może bowiem w gospodarowaniu środkami finansowymi przez organy pomocowe dochodzić do takiej sytuacji, że osoby, które spełniają kryterium z ustawy o pomocy społecznej, spotkają się z odmową przyznawania świadczenia z uwagi na rozdysponowanie środków finansowych na rzecz osób, które przekraczają kryterium dochodowe, bowiem istotą specjalnego zasiłku celowego o którym mowa w art. 41 pkt 1 u.p.s. jest jego wyjątkowość, uzasadniona wystąpieniem "szczególnie uzasadnionego przypadku".
Należy więc przyjąć, że specjalny zasiłek celowy winien być traktowany jako wyjątkowa, szczególna pomoc doraźna na konkretny cel bytowy w sytuacji, gdy uzyskiwany dochód przekracza ustawowe kryterium dochodowe.
W sprawie niniejszej bez naruszenia prawa oceniono, że sytuacja życiowa skarżącego spełnia kryterium "szczególnie uzasadnionego przypadku" uzasadniającego przyznanie pomocy społecznej w formie specjalnego zasiłku celowego w kwocie 400 zł. Jak trafnie ustaliły organy w przypadku skarżącego pilną aktualnie potrzebą życiową jest leczenie specjalistyczne, w tym podjęcie rehabilitacji, która jest nieprzewidzianą sytuacją, na skutek której skarżący wymaga pomocy doraźnej. Skarżący do wniosku wszczynającego niniejsze postępowanie załączył skierowanie do poradni rehabilitacyjnej wystawione 2 września 2025 r. w trybie pilnym (CITO) przez lekarza specjalistę w zakresie rehabilitacji medycznej.
Nadto we wniosku z 23 stycznia 2026 r. wskazał na potrzebę leczenia specjalistycznego w poradni ortopedowo-urazowej, a także pozostawanie pod stałą opieką lekarza rodzinnego. Przyznana skarżącemu pomoc na dojazdy na rehabilitację, lekarzy specjalistów oraz lekarza rodzinnego jest zatem adekwatna do stanu faktycznego niniejszej sprawy.
W ocenie sądu organy nie naruszyły również granic uznania administracyjnego przyznając skarżącemu omawiany zasiłek w kwocie 400 zł, a nie jak oczekiwał skarżący w wysokości 1000 zł. Wbrew stanowisku skarżącego ustalona kwota pomocy w wysokości 400 zł uwzględnia jego sytuację życiową, jak i istniejące możliwości finasowania pomocy, czemu organy (w szczególności organ pierwszej instancji) dały należyty wyraz w decyzjach. Akceptując wywody organów podkreślić należy, że organy pomocowe muszą dokonywać wyboru w hierarchii potrzeb beneficjentów. Z jednej strony muszą brać pod uwagę możliwości ośrodków pomocy społecznej, mając na uwadze, że możliwości budżetu państwa są ograniczone, co jest rzeczą powszechnie znaną i niewymagającą przeprowadzania specjalnego dowodu, z drugiej zaś strony muszą uwzględniać znaczne liczby osób oczekujących pomocy, wśród których znajdują się osoby samotne, samotnie wychowujące dzieci, niepełnosprawne i chore, bez własnych źródeł dochodu lub zarobkowania.
Rozdysponowywanie środkami pomocowymi musi być więc nie tylko bardzo wyważone, ale i podlegać ograniczeniom, tak aby pomoc dotarła do osób najbardziej potrzebujących oraz aby nie pozostawić takich osób bez jakiegokolwiek wsparcia. Osoby ubiegające się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej muszą zatem liczyć się z tym, że nie każdy ich wniosek i nie w pełnym zakresie zostanie automatycznie uwzględniony, gdyż rodzaj, forma i rozmiar świadczenia muszą być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie tej pomocy. Organy pomocy społecznej są zatem upoważnione do limitowania rozmiaru przyznawanych świadczeń z uwagi na ograniczone środki finansowe, które muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbę osób wymagających wsparcia. Brak przyznania pomocy społecznej w pełnym wnioskowanym zakresie nie może tym samym świadczyć o dyskryminacji wnioskodawcy.
Jak wynika zaś z akt sprawy oraz co jest znane i organom, i sądowi z urzędu z racji rozpoznawania wielu spraw skarżącego - systematycznie składa on wnioski o pomoc społeczną i taką pomoc systematycznie otrzymuje. Od 2012 r. do 31 grudnia 2024 r. otrzymał pomoc w łącznej wysokości 23 300,84 zł, z czego w 2024 r. łącznie w wysokości 1300 zł, gdzie w większości przypadków kwoty te kształtowały się na poziomie poniżej 1000 zł. W 2025 r. oprócz specjalnego zasiłku celowego w kwocie 300 zł (vide sprawa II SA/Bk 853/25) otrzymał również kwotę 350 zł miesięcznie na posiłki z programu rządowego w okresie od stycznia do czerwca 2025 r. Organy trafnie też wskazały, że skarżący – w przeciwieństwie do wielu innych potrzebujących – prowadzi gospodarstwo rolne, a zatem posiada źródło zarobkowania, otrzymuje też dopłaty bezpośrednie. Zsumowanie zadeklarowanych we wniosku z 23 stycznia 2026r. wydatków (z zaznaczeniem, że pochodzą one z grudnia 2025 r., co sam skarżący wskazał) pozwala też na konkluzję, że skoro skarżący był w stanie wydatkować kwotę ponad 2500 zł, to jego sytuacja nie jest tak dramatyczna, jak przedstawia.
Nie wskazał bowiem z jakich innych źródeł niż gospodarstwo rolne uzyskuje dochód, zatem należy domniemywać, że faktyczny dochód z tego gospodarstwa jest wyższy niż wyliczony ryczałtowo na podstawie art. 8 ust. 9 u.p.s. Także posiadane orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, w szczególności zawarty w nim zapis o pracy w warunkach chronionych, nie pozwala uznać skarżącego za niezdolnego do w pełni samodzielnego funkcjonowania i chociaż w części zdolnego do pokrycia wydatków z własnych źródeł zarobkowania, w tym wykorzystywania posiadanych atutów takich jak wyższe wykształcenie, umiejętności obsługi komputera, prawo jazdy i bycie czynnym kierowcą. Co prawda zgodzić się należy ze skarżącym, że praca w gospodarstwie rolnym może być na tyle angażująca, że może uniemożliwiać bądź znacznie utrudniać jednoczesne podjęcie dodatkowego zatrudnienia poza tym gospodarstwem, w tym też w warunkach pracy chronionej, jednak z pewnością nie pozwala na przyjęcie, że skarżący jest niezdolny do zaspokojenia swoich potrzeb własnym staraniem, w stopniu wyższym niż faktycznie to czyni.
Nie kwestionując zatem, że sytuacja skarżącego jest trudna, przyznać należy rację organom, że nie jest ona krytyczna w stopniu uzasadniającym spełnienie żądanej wielkości pomocy (we wniosku wskazał 1000 zł, w skardze zawnioskował o podwyższenie przyznanej kwoty 400 zł do kwoty 600 zł). To zaś prowadzi do wniosku, że skoro organy pomocy społecznej udzielają systematycznie wsparcia skarżącemu, w miarę posiadanych środków, w tym w m.in. w formie zasiłków celowych – nie ma podstaw do uznania, że zaskarżona decyzja jest rozstrzygnięciem dowolnym, a organy obydwu instancji rozpatrując wniosek skarżącego przekroczyły granice uznania administracyjnego.
Na uwzględnienie nie zasługują zarzuty naruszenia szeregu przepisów k.p.a., a także naruszenia Konstytucji RP czy ustawy o rehabilitacji zawodowej osób niepełnoprawnych. Organy wszechstronnie wyjaśniły stan faktyczny sprawy oraz bez naruszenia prawa oceniły sytuację strony, co czyni zarzuty procesowe bezskutecznymi. Rozważono zarówno interes indywidualny (sytuację osobistą, zdrowotną, finansową skarżącego) jak i społeczny (możliwości pomocy społecznej, ilość osób potrzebujących, cele i zadania pomocy społecznej). Co prawda zaskarżone decyzje zawierają lakoniczne uzasadnienia, jednak sąd ma też na uwadze, że sytuacja skarżącego tak organowi jak i sądowi jest znana od wielu lat oraz nie ulega zasadniczym zmianom (z uwagi na ilość składanych wniosków, obszerność przedstawianej przez niego charakterystyki sytuacji życiowej a także wielość sporządzanych wywiadów środowiskowych na potrzeby prowadzonych postępowań). Ilość spraw, w których skarżący otrzymuje decyzje pozytywne, nie pozwala też na przyjęcie, że organy celowo działają na jego niekorzyść
Sąd przy rozpatrywaniu skargi miał też na uwadze załączone do odwołania zdjęcia budynków znajdujących się w gospodarstwie rolnym skarżącego, jednakże dowody te nie podważają konkluzji organów i zgodności z prawem wydanych decyzji w obydwu instancjach, w tym wielkości przyznanej pomocy oraz argumentacji, która za tym stoi. Podobnie sygnalizowana w skardze sytuacja związana ze wzrostem cen paliw wywołana konfliktem na Bliskim Wschodzie nie mogła mieć istotnego wpływu na ocenę legalności zaskarżonej decyzji, zważywszy że dochód skarżącego był uwzględniony z grudnia 2025 r., a długofalowe skutki ww. konfliktu nie były jeszcze - w dacie wydawania zaskarżonej decyzji – w pełni rozpoznane.
Dlatego sąd ocenił, że kwestionowana w sprawie niniejszej decyzja jest zgodna z przepisami prawa, a zarzuty i argumenty skargi nie podważyły jej legalności. Zauważyć przy tym należy, że ani niezadowolenie strony z zapadłego rozstrzygnięcia, ani też subiektywne przekonanie o wadliwości zaskarżonej decyzji nie mogą same w sobie stanowić podstawy do uwzględnienia skargi.
Mając powyższe na uwadze sąd skargę oddalił na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r., poz. 143 z późn. zm.).
Marta Czubkowska Małgorzata Roleder Elżbieta Lemańska