Uzasadnienie
Decyzją z 5 lutego 2026 r. nr 406.7/E-20/26/26 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Białymstoku utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Białegostoku z 22 grudnia 2025 r. nr DSRSDA.535.4.51.2025 w przedmiocie odmowy umorzenia w całości należności z tytułu wypłaconych osobom uprawnionym: P.M. i P.M.2 świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami.
Powyższe decyzje zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym.
W dniu 3 grudnia 2025 r. A.M. zwrócił się z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu alimentów wypłaconych z funduszu alimentacyjnego J. M. (C.) na rzecz dzieci. Wskazał, że nie ma możliwości ich spłacenia z powodu choroby. W załączeniu do wniosku skarżący przedłożył orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym z 14 czerwca 2022 r. Zaznaczył, że osiąga dochód w postaci zasiłków z MOPS w kwocie 1.425 zł i znajduje się w trudnej sytuacji życiowej, mieszka na wsi, gdzie trudno jest znaleźć pracę.
Decyzją z 22 grudnia 2025 r. Prezydent Miasta Białegostoku odmówił umorzenia w całości należności głównej dłużnika alimentacyjnego w łącznej wysokości 35.500 zł z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz odmówił umorzenia w całości kwoty ustawowych odsetek, które na dzień wydania decyzji wynosiły 16.500,68 zł.
W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że dokumentacja zgromadzona w sprawie potwierdziła, że skarżący nie wywiązywał się z obowiązku alimentacyjnego, zatem osobom uprawnionym: P.M. i P. M.2 zostały wypłacone świadczenia z funduszu alimentacyjnego w okresach świadczeniowych: 2014/2015, 2015/2016, 2016/2017, 2017/2018, a następnie P.M.2 w okresach świadczeniowych: 2018/2019, 2019/2020, 2020/2021, 2021/2022.
Organ wyjaśnił, że skarżący jest osobą rozwiedzioną i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe w wynajmowanym mieszkaniu wyposażonym w podstawowy sprzęt gospodarstwa domowego. Nie wykonuje pracy zarobkowej, ani w ramach stosunku pracy, ani w formie pracy dorywczej. Jego jedynym źródłem utrzymania są świadczenia z pomocy społecznej, tj. zasiłek stały w wysokości 1.229 zł miesięcznie oraz zasiłek celowy w kwocie 200 zł miesięcznie, finansowane ze środków budżetu państwa. Skarżący nie wykazał ponoszenia stałych, nadzwyczajnych wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego ani innych szczególnych obciążeń finansowych.
Skarżący posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, wydane na stałe, z którego treści wynika, że ustalony stopień niepełnosprawności nie wyklucza możliwości podjęcia zatrudnienia, w szczególności w warunkach pracy chronionej. Skarżący urodził się w 1967 r., a zatem znajduje się w wieku aktywności zawodowej. W ocenie organu pierwszej instancji sytuacja finansowa skarżącego pozwala na regulowanie zobowiązań powstałych z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a brak jest szczególnych okoliczności uzasadniających zastosowanie ulgi w postaci umorzenia należności.
W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący wskazał, że spłata zadłużenia alimentacyjnego w ustalonej wysokości jest obiektywnie niemożliwa. Zgodnie z informacją komornika zadłużenie na dzień 12 lipca 2022 r. przekraczało kwotę 15.000 zł, przy czym, jak podniósł, aby zadłużenie realnie malało, konieczne byłyby miesięczne wpłaty w wysokości około 4.000 zł. Kwota ta, zdaniem skarżącego, znacząco przekracza jego możliwości finansowe, albowiem uzyskiwany dochód nie przekracza wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę.
Skarżący wskazał również na sposób zaliczania dokonywanych wpłat, w ramach którego w pierwszej kolejności pokrywane są odsetki, a dopiero następnie należność główna. W jego ocenie, przy stale narastających odsetkach wpłaty w niższej wysokości nie prowadzą do zmniejszenia zadłużenia, lecz skutkują jego dalszym wzrostem, co powoduje powstanie zobowiązania trwale niespłacalnego. Skarżący wskazał, że taki mechanizm narusza art. 58 oraz art. 388 Kodeksu cywilnego, może wypełniać znamiona art. 304 Kodeksu karnego, a także pozostaje w sprzeczności z zasadami wynikającymi z Europejskiej Konwencji Praw Człowieka.
Ponadto skarżący podał, że zadłużenie nie powstało z jego winy ani złej woli. Wyjaśnił, że była małżonka nie podała adresu zamieszkania ani numeru rachunku bankowego umożliwiającego regulowanie alimentów, a ustne ustalenia dotyczące ich odbioru nie były przez nią realizowane. Po ustaleniu miejsca zamieszkania wierzycielki alimenty były, według jego twierdzeń, przesyłane w pełnej wysokości, jednak nie były odbierane, co doprowadziło do narastania zadłużenia.
Skarżący wskazał również, że podejmował próby regulowania zobowiązań, w tym wpłaty na rzecz funduszu alimentacyjnego, jednak nawrót choroby uniemożliwił mu ich regularne dokonywanie. Podniósł, że leczy się psychiatrycznie od kwietnia 2002 r., przyjmuje leki psychotropowe oraz że mimo prób rejestracji w urzędach pracy i samodzielnego poszukiwania zatrudnienia nie był w stanie uzyskać stabilnego źródła dochodu. Jednocześnie zaznaczył, że utrzymywał stały kontakt z funduszem alimentacyjnym oraz komornikiem, nie uchylając się od obowiązków.
Decyzją z 5 lutego 2026 r. SKO utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu decyzji wskazało, że wynikające z art. 30 ust. 2 ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2026 r., poz. 79, dalej: ustawa) przesłanki umorzenia dłużnikowi alimentacyjnemu należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej to szczególne, o wyjątkowym charakterze okoliczności w zakresie sytuacji życiowej, dochodowej i rodzinnej dłużnika, niemożliwe do przezwyciężenia nawet przy dołożeniu najwyższej możliwej staranności i wysiłku. Istotne jest przy tym, aby okoliczności te były wynikiem czynników obiektywnych, niezależnych od dłużnika, aby nie znalazł się on w trudnej sytuacji życiowej na skutek własnego postępowania.
Należy również mieć na względzie, że wnioskowane umorzenie zobowiązania jest równoznaczne z jego wygaśnięciem, a więc definitywną rezygnacją organu władzy publicznej z możliwości odzyskania środków finansowych wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej. Środki te zostały wypłacone w zastępstwie skarżącego w celu realizacji obowiązku alimentacyjnego, który nie był przez niego wypełniany.
SKO uznało, że ustalenia faktyczne poczynione przez organ pierwszej instancji są prawidłowe, kompletne i znajdują pełne oparcie w zgromadzonych dowodach, a wyprowadzone z nich wnioski nie noszą cech dowolności. U podstaw takiego rozstrzygnięcia legł zarówno priorytetowy charakter zobowiązań alimentacyjnych rodziców względem dzieci, jak i ocena sytuacji życiowej strony, która w ocenie Kolegium nie ma charakteru wyjątkowego na tle innych dłużników alimentacyjnych i nie uzasadnia pozytywnego rozpatrzenia wniesionego odwołania.
SKO podkreśliło, że skarżący nie wskazał innych okoliczności, które nie byłyby już oceniane przez organ pierwszej instancji. SKO podniosło, że skarżący korzysta ze świadczeń pomocy społecznej. Jego źródłem utrzymania jest zasiłek stały w wysokości 1.229 zł miesięcznie oraz zasiłek celowy w kwocie 200 zł miesięcznie. Z akt sprawy nie wynika, aby skarżący ponosił stałe, znaczące wydatki związane z utrzymaniem mieszkania lub inne szczególne obciążenia finansowe. Skarżący nie wykonuje pracy zarobkowej ani stałej, ani dorywczej.
Kolegium zaznaczyło, że należności objęte wnioskiem o umorzenie również mają charakter środków publicznych. Świadczenia z funduszu alimentacyjnego zostały wypłacone w zastępstwie skarżącego w celu realizacji obowiązku alimentacyjnego wobec osób uprawnionych. Umorzenie tych należności w sytuacji, gdy skarżący utrzymuje się wyłącznie ze świadczeń finansowanych przez państwo, prowadziłoby do podwójnego obciążenia środków publicznych. Nastąpiłoby to zarówno poprzez finansowanie bieżącego utrzymania skarżącego, jak i poprzez definitywną rezygnację z odzyskania środków wypłaconych w jego zastępstwie. Taki skutek pozostawałby w sprzeczności z zasadą racjonalnego i oszczędnego gospodarowania finansami publicznymi.
Skarżący posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, wydane na stałe. Z treści tego orzeczenia jednoznacznie wynika, że ustalony stopień niepełnosprawności nie wyklucza możliwości podjęcia zatrudnienia. Skarżący jest w wieku aktywności zawodowej. Brak jest podstaw do przyjęcia, że skarżący jest trwale i obiektywnie pozbawiony możliwości uzyskania dochodu w przyszłości. Przedstawione przez skarżącego okoliczności, choć niewątpliwie świadczą o jego trudnej sytuacji życiowej i zdrowotnej, nie mają charakteru wyjątkowego w rozumieniu art. 30 ust. 2 ustawy.
W skardze na powyższą decyzję skarżący wskazał, odnośnie pobieranego przez niego zasiłku z tytułu niepełnosprawności, że niepełnosprawność ta powstała na skutek błędnego systemu dydaktyczno-wychowawczego. Skarżący posiadał ADHD, a Państwo Polskie doprowadziło do wygaszenia ADHD i uwydatnienia CHAD. Wskazał, że zgodnie z art. 417 w zw. z art. 361 K.c. i innych, ten kto poczynił szkodę jest zobowiązany do jej naprawienia.
Skarżący zaznaczył, że opłacał składki ZUS przez 17 lat pracy i tylko na skutek dziwnych przepisów nie otrzymuje renty z ZUS. Wskazał, że opłacone przez niego składki ZUS należałoby przenieść na rzecz jego zadłużenia z funduszu alimentacyjnego. Podkreślił także, że posiada dzieci i rodzeństwo, które płaci przymusowe daniny na rzecz państwa, w tym podatek dochodowy, z którego wypłacany jest jego zasiłek.
Skarżący uznał, że najważniejszym powodem do umorzenia należności wobec niego jest sposób żądania spłaty tych zobowiązań. W jego opinii wyczerpuje on znamiona lichwy i jest opresyjny, co łamie podstawowe prawa człowieka do godności, bezpieczeństwa oraz bezpieczeństwa ekonomicznego. Skarżący wskazał, że spłata około 4.000 zł miesięcznie będzie powodowała przyrastanie długu, a nie jego zmniejszanie.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w wydanej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.
Skarga jest niezasadna i podlega oddaleniu.
Przedmiotem rozstrzygnięcia organów administracji w niniejszej sprawie był wniosek skarżącego - dłużnika alimentacyjnego, o umorzenie należności powstałych z tytułu świadczeń alimentacyjnych o łącznej wysokości 35.500 zł wraz z odsetkami w wysokości 16.500,68 zł, wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2026 r., poz. 79, dalej: ustawa). Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowił art. 30 ust. 2 ustawy, który przewiduje że organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.
Regulacja umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, o których mowa w art. 30 ust. 2 ustawy, należy do sfery uznania administracyjnego. Uznanie oznacza przyznanie organowi administracji przy podejmowaniu decyzji pewnego stopnia swobody, pozwalającej na wybór spośród kilku prawnie dopuszczalnych wariantów rozstrzygnięć tego, który organ uważa za najbardziej właściwy. Cechą specyficzną instytucji uznania jest to, że decyzja wydana w tym trybie nie podlega kontroli sądowej z punktu widzenia celowości. Nie oznacza to jednak wyłączenia decyzji uznaniowych całkowicie spod kontroli sądu. Kontrola legalności decyzji wydawanych w ramach uznania administracyjnego dotyczy prawidłowości postępowania organu administracji, poprzedzającego wydanie decyzji. W szczególności polega ona na sprawdzeniu czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy zgodnie z regułami postępowania zawartymi w przepisach K.p.a., tzn. czy organ w sposób prawidłowy ustalił i rozważył wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o umorzeniu lub odmowie umorzenia należności.
W rozpoznawanej sprawie analiza zaskarżonej decyzji w zestawieniu z treścią zgromadzonych w postępowaniu administracyjnym dowodów prowadzi do wniosku, że organ administracji przy wydaniu decyzji nie naruszył wskazanych wyżej reguł postępowania i nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Jak wynika ze szczegółowego uzasadnienia decyzji oraz treści dokumentów zawartych w aktach administracyjnych, organ zebrał wyczerpująco materiał dowodowy i poddał go ocenie zgodnie z regułami wynikającymi z K.p.a. Ustalenia faktyczne i motywy, które legły u podstaw zaskarżonego rozstrzygnięcia nie dawały, w ocenie sądu, podstaw do stwierdzenia przekroczenia przez organ granic uznania administracyjnego.
Jak wskazał NSA w wyroku z 14 lipca 2020 r., I OSK 2861/19 zobowiązany ponosi pełną odpowiedzialność za zaistniałe zaległości powstałe z tytułu wypłaconych przez Państwo zastępczo na rzecz jego dzieci alimentów i spoczywa na nim obowiązek pełnego zaangażowania i podjęcia starań w kierunku spłaty tych zaległości wraz z odsetkami. Zwrot należności jest zasadą, a instytucja umorzenia, rozłożenia na raty albo odroczenia terminu płatności odstępstwem, wyjątkiem od ogólnej zasady obowiązku zwrotu należności i może mieć miejsce w sytuacjach szczególnych, nadzwyczajnych. Należy też mieć na względzie charakter zobowiązań alimentacyjnych, które zgodnie z art. 133 ustawy z 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy w przypadku rodziców w stosunku do dzieci, mają charakter obligatoryjny i zwolnić się z nich można tylko w wyjątkowych sytuacjach (Lex nr 3042656).
Przesłankami umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego są sytuacja dochodowa i rodzinna wnioskodawcy. Na sytuację dochodową dłużnika składają się nie tylko otrzymywane z różnych tytułów dochody, ale także i inne okoliczności - stan zdrowia i możliwości uzyskania dochodu. Są to kwestie istotne, bowiem działając w ramach uznania administracyjnego, organ winien rozważyć, czy sytuacja dłużnika zmusza go rzeczywiście do wystąpienia o umorzenie długu i umorzenie to uzasadnia, czy też nie czyni on żadnych starań, aby dług spłacić, choć mógłby tego dokonać. Z kolei na sytuację rodzinną dłużnika składa się ustalenie, czy prowadzi samodzielnie gospodarstwo, czy też wspólnie z innymi osobami bliskimi, czy i jakie świadczenia ponosi na ich rzecz.
Umorzenie na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy, winno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, o ile stan taki jest efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie jakichkolwiek należności (por. wyrok WSA w Lublinie z 25 listopada 2010 r., II SA/Lu 559/10, Lex nr 753890).
Jak wynika z akt sprawy skarżący jest osobą rozwiedzioną i aktualnie prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe w wynajmowanym mieszkaniu wyposażonym w podstawowy sprzęt gospodarstwa domowego. Wcześniej mieszkał wspólnie z konkubiną. Zgodnie z jego oświadczeniem, nie jest on właścicielem żadnych nieruchomości, ruchomości, zasobów pieniężnych i przedmiotów wartościowych. Skarżący nie pracuje zawodowo ani dorywczo. Posiada wykształcenie policealne – technik ekonomista, technik rolnik oraz dodatkowe kwalifikacje: instruktor obrony cywilnej. Posiada także prawo jazdy. Jego źródłem utrzymania jest świadczenie w formie zasiłku stałego w wysokości 1.229 zł miesięcznie oraz zasiłku celowego w wysokości 200 zł miesięcznie.
Skarżący posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności przyznanym na stałe, w którym wskazano, że może podjąć zatrudnienie w warunkach pracy chronionej. Orzeczenie to zostało wydane w dniu 14 czerwca 2022 r. Wcześniej jak wynika z informacji przekazywanych przez Burmistrza Suchowoli Komornikowi, skarżący posiadał orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym do dnia 9 czerwca 2022 r. (informacja z 10 listopada 2021 r.). A jeszcze wcześniej od dnia 1 listopada 2018 r. posiadał orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu lekkim (informacja z 31 stycznia 2020 r.).
Zadłużenie skarżącego wynosi 35.500 zł (należność główna) i 16.500,88 zł (odsetki). Skarżący wniosek o umorzenie tej należności uargumentował swoją trudną sytuacją materialną i zdrowotną. Akcentując w szczególności fakt zamieszkiwania na wsi i związane z tym trudności dotyczące znalezienia pracy.
Trafnie wskazały organy, że fundusz alimentacyjny powstał w celu zapewnienia środków utrzymania osobom uprawnionym do alimentów, które nie mogły wyegzekwować tych świadczeń od osoby zobowiązanej do łożenia na ich utrzymanie i przysługuje tylko tym osobom na rzecz których alimenty zostały ustalone orzeczeniem sądu, a egzekucja tych alimentów okazała się bezskuteczna całkowicie lub częściowo. Bez wątpienia to bezskuteczność egzekucji stanowiła warunek wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Jak słusznie zauważyły organy, trudna sytuacja materialna skarżącego nie mogła zatem jednocześnie stanowić podstawy umorzenia należności. Zła sytuacja finansowa jest cechą większości zobowiązanych.
Świadczenie z funduszu alimentacyjnego nie jest także pomocą bezzwrotną. Sąd nie ma wątpliwości, że zasadnie organ domaga się uregulowania wypłaconych świadczeń od skarżącego. Samo umorzenie należności jest najdalej idącą ulgą z art. 30 ust. 2 ustawy i może mieć zastosowanie jedynie, gdy sytuacja życiowa wnioskodawcy bez wątpienia wskazuje, że spłata zaległości nie będzie możliwa także w przyszłości. Sama trudna sytuacja życiowa skarżącego nie uzasadnia automatycznego umorzenia należności.
Sąd dostrzega, że sytuacja zdrowotna i dochodowa skarżącego jest trudna, ale nie jest wyjątkowa na tle innych dłużników alimentacyjnych. Istotnie skarżący posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności przyznanym na stałe. Orzeczenie to zostało wydane w dniu 14 czerwca 2022 r. Nie wynika z niego, aby skarżący nie był zdolny do jakiejkolwiek pracy, a jedynie, że wymaga on zatrudnienia w warunkach pracy chronionej, wymagającej częściowej pomocy innych osób. Zgodzić się należy ze skarżącym, że jego miejsce zamieszkania na wsi utrudnia szukanie pracy. Okoliczności powyższe, zdaniem sądu, nie wykluczają jednak podjęcia zatrudnienia. Z akt sprawy nie wynika, żeby skarżący na przestrzeni lat podejmował jakikolwiek wysiłki w celu znalezienia zatrudnienia. Z pierwszej informacji znajdującej się w aktach sprawy z 11 marca 2016 r. wynika, że skarżący nie pracuje dorywczo. W tym okresie skarżący nie posiadał orzeczenia o niepełnosprawności i miał 49 lat.
Skarżący nie pracuje zatem od wielu lat. Skarżący nie ma przy tym stwierdzonej całkowitej niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji, nie przedłożył dokumentacji, która potwierdziłaby, że nie może wykonywać żadnej pracy. Słusznie w tym zakresie stwierdziły organy, że nie zachodzą obiektywne przesłanki do uznania, że nie istnieje w przyszłości szansa na poprawę sytuacji życiowej i dochodowej skarżącego, w tym możliwość zarobkowania. Skarżący jest w wieku aktywności zawodowej, posiada wykształcenie policealne, dodatkowe kwalifikacje – instruktor obrony cywilnej, posiada prawo jazdy. Nie można zatem przyjąć, że z uwagi na stan zdrowia, utracił na stałe możliwość pracy zarobkowej.
W wyroku z 29 maja 2020 r. NSA wskazał, że dla oceny przesłanek umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego istotna jest nie tylko okoliczność, czy dłużnik aktualnie może wywiązać się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, ale i to, czy w przyszłości dłużnik będzie mógł spłacać dług alimentacyjny (I OSK 324/19, Lex nr 3021687). Sąd stoi na stanowisku, że w sytuacji skarżącego brak pracy nie stanowi sytuacji nieodwracalnej i jest możliwy do usunięcia przy podjęciu przez skarżącego odpowiednich kroków.
Aktualnie skarżący posiada źródło utrzymania w formie zasiłku stałego oraz zasiłku celowego. Otrzymywane przez niego kwoty pieniężne nie są wysokie, jednak stanowią stabilny dochód. Z akt sprawy nie wynika także, aby skarżący ponosił wydatki związane z mieszkaniem, jak czynsz czy opłaty za media. Nie ma innych osób na swoim utrzymaniu, a wydatki które ponosi związane są z jego własnymi potrzebami. Są to wydatki związane z codzienną egzystencją. NSA w wyroku z 30 sierpnia 2024 r., I OSK 2432/23 wskazał, że "samo zatem uzyskiwanie niskich dochodów, bądź też nieuzyskiwanie dochodów nie jest okolicznością wyjątkową i szczególną na tle sytuacji innych dłużników alimentacyjnych. Zła sytuacja jest bowiem cechą większości zobowiązanych, za których fundusz alimentacyjny wypłacał należności i umarzanie należności z tej tylko przyczyny czyniłoby praktycznie martwą normę prawną statuującą obowiązek zwrotu organowi równowartości wypłaconych z funduszu świadczeń.
Wobec tego, sytuacja dochodowa dłużnika w postępowaniu dotyczącym umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń powinna być analizowana przy uwzględnieniu faktu, że dłużnik alimentacyjny, co do zasady, jest osobą borykającą się z trudnościami finansowymi. Sytuacja rodzinna i dochodowa dłużnika ubiegającego się o umorzenie należności musi go więc wyróżniać spośród innych dłużników alimentacyjnych. Może mieć to miejsce wówczas, gdy sytuacja dochodowa lub rodzinna nie pozwala dłużnikowi na wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego. Przy czym, taki stan powinien być efektem wpływu czynników obiektywnych.
Należy też podkreślić, że przy rozpoznawaniu tego typu spraw trzeba również mieć na względzie, że zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, rodzice są obowiązani do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest się w stanie utrzymać samodzielnie. Trudna sytuacja materialna i życiowa rodziców nie zwalnia ich od obowiązku świadczenia na potrzeby dzieci. Rodzice są obowiązani dzielić się z dziećmi nawet bardzo niskimi dochodami. Zobowiązania o charakterze alimentacyjnym mają zatem charakter obligatoryjny. Wobec tego art. 30 ust. 2 powinien być interpretowany w sposób ścisły, a nie rozszerzający".
Zadłużenie skarżącego wynika z jego zaniedbań, które miały miejsce przed laty i których obecnie ponosi on konsekwencje. Co do zasady, każdy dłużnik alimentacyjny, wobec którego egzekucja okazała się bezskuteczna, nie uzyskuje dochodów wystarczających na pokrycie zasądzonych przez sąd alimentów. Słusznie zauważyły organy, że samo zatem uzyskiwanie niskich dochodów, bądź też nieuzyskiwanie dochodów, nie jest okolicznością wyjątkową i szczególną na tle sytuacji innych dłużników alimentacyjnych. Skarżący przez lata nie realizował spoczywającego na nim obowiązku alimentacyjnego. Nie wykazywał nigdy, że był osobą niezdolną do pracy, niemogącą podjąć jakiegokolwiek zatrudnienia, nawet w ograniczonym zakresie. Stąd podnoszone przez niego okoliczności nie mogły stanowić podstawy do umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
Wskazać przy tym należy, że w wyroku z 2 marca 2018 r., I OSK 2161/17, NSA oddalając skargę kasacyjną w podobnym stanie faktycznym zaakcentował, że stan zdrowia skarżącego przyjęto w oparciu o orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, z którego wynika możliwość podjęcia zatrudnienia w warunkach chronionych. Powyższe pozwoliło na uznanie, że skarżący nie jest wyłączony z aktywności zawodowej, może bowiem podjąć pracę w odpowiednio przystosowanych warunkach. Jednocześnie skarżący nie dowodził, że zabiegi jakie czynił celem znalezienia pracy np. we współpracy z urzędem pracy, pozostają nieskuteczne z uwagi na stan jego zdrowia. Stąd brak było w sprawie niniejszej podstaw do zastosowania instytucji umorzenia skarżącemu należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego.
W odpowiedzi na zarzuty przedstawione w skardze należy wskazać, że twierdzenia skarżącego dotyczące odpowiedzialności państwa za jego stan zdrowia pozostają bez wpływu na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy. Postępowanie dotyczące umorzenia należności wobec funduszu alimentacyjnego nie służy ocenie odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa ani rozpoznawaniu roszczeń o charakterze cywilnoprawnym. Również argument odnoszący się do opłacania składek na ubezpieczenie społeczne oraz żądanie zaliczenia ich na poczet zadłużenia wobec funduszu alimentacyjnego nie znajduje oparcia w obowiązujących przepisach prawa.
Nie można również podzielić zarzutów dotyczących naruszenia praw człowieka. Dochodzenie należności publicznoprawnych odbywa się w oparciu o obowiązujące regulacje prawne, a jego prowadzenie nie ma charakteru represyjnego, mimo odmiennego przekonania skarżącego. Obowiązek zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego wynika wprost z przepisów ustawy i stanowi następstwo niewykonywania przez skarżącego obowiązku alimentacyjnego względem własnych dzieci. Świadczenia z funduszu alimentacyjnego mają charakter subsydiarny oraz podlegają zwrotowi, gdyż ich wypłata stanowi jedynie czasowe przejęcie przez państwo obowiązku alimentacyjnego ciążącego na dłużniku.
Końcowo wskazania wymaga, że skarżący może wystąpić z odrębnym wnioskiem o odroczenie terminu płatności albo rozłożenia jej na raty. Organ odwoławczy wskazał, że trudna sytuacja materialna skarżącego może stanowić podstawę do zastosowania tych form ulgi.
Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143) skargę oddalono.
Marta Joanna Czubkowska Elżbieta Lemańska Anna Bartłomiejczuk