Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstokuz 25 sierpnia 2026 r., sygn. akt II SA/Bk 221/26

Uzasadnienie

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łomży (dalej: "Kolegium" lub "SKO") na skutek odwołania od decyzji Wójta Gminy Grajewo (dalej: "Wójt") z 25 listopada 2025 r., nr R.6220.15.2018, ustalającej środowiskowe uwarunkowania dla przedsięwzięcia polegającego na budowie fermy drobiu wraz z infrastrukturą towarzyszącą na działce nr [...], obręb [...], gmina Grajewo w wariancie dopuszczonym do realizacji (za zgodą wnioskodawcy), stanowiącym wariant najkorzystniejszy dla środowiska, wydało w dniu 28 stycznia 2026 r. zaskarżoną decyzję o nr SKO.412/65/66/2025. Kolegium w punktach 1-3 decyzji uchyliło decyzję Wójta w części rozstrzygniętej w punktach I.2., pkt I.3.3.1 oraz pkt III i w tym zakresie orzekło co do istoty sprawy, natomiast w pkt 4 utrzymało w mocy decyzję Wójta w pozostałej części.

Powyższe decyzje zostały wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Wnioskiem z 20 czerwca 2018 r. E. sp. z o.o. spółka komandytowa (dalej też jako: "Spółka", "Inwestor" lub "Wnioskodawca") wystąpiła do Wójta o wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach dla przedsięwzięcia polegającego na budowie fermy drobiu wraz z infrastrukturą towarzyszącą na działce o nr ewid. [...], obręb [...], gmina Grajewo. We wniosku Inwestor wskazał, że inwestycja jest przedsięwzięciem mogącym zawsze znacząco oddziaływać na środowisko, opisanym w § 2 ust. 1 pkt 51 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 listopada 2010 r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko. Do wniosku Inwestor załączył: raport o odziaływaniu planowanego przedsięwzięcia na środowisko (dalej jako: "Raport"), kopię mapy ewidencyjnej z oznaczonym terenem realizacji przedsięwzięcia oraz obszarem, na który będzie oddziaływać przedsięwzięcie, a także wypis z ewidencji gruntów. Z dokumentacji wynikało, że Inwestor zaplanował budowę siedmiu kurników, wagi najazdowej, składu opału, kotłowni z zapleczem socjalnym, agregatu prądotwórczego, czternastu silosów na paszę - każdy o pojemności 22,5 Mg, siedmiu zbiorników na wody z mycia kurników - każdy o pojemności 10 m3, dwóch zbiorników na ścieki bytowe - każdy o pojemności 10 m3 oraz zbiornika przeciwpożarowego.

Ferma będzie zasilana w wodę z wodociągu gminnego. Każdy z kurników będzie wyposażony w czternaście nagrzewnic wodnych (NW 50 AGRO) oraz chłodzony w okresie letnim (w przypadku wysokich temperatur) systemem Pad Cooling. Powierzchnia każdego z budynków inwentarskich ma wynosić 3.533,31 m2, z czego powierzchnia hodowlana ma zajmować 3.374,5 m2. Każdy z kurników zakłada 59.820 stanowisk dla brojlerów, co daje łączą obsadę fermy drobiu na poziomie 1.674,96 DJP.

Postępowanie administracyjne w sprawie niniejszej było długotrwałe, skomplikowane oraz obejmowało wiele czynności procesowych, w tym liczne uzupełnienia raportu, uzgodnienia z organami współdziałającymi oraz wymagane prawem obwieszczenia. Najważniejsze czynności zaistniałe w sprawie są następujące.

Pismem z 18 lipca 2018 r. Inwestor złożył wyjaśnienia co do zapisów w Raporcie dotyczących przedstawionego w nim wariantu alternatywnego oraz sposobu zagospodarowania gnojówki i gnojowicy, a także wskazał zasięg odziaływania planowanego przedsięwzięcia. W dniu 24 stycznia 2019 r. Inwestor złożył do akt Aneks nr 1 do Raportu. W dniu 11 marca 2019 r. Inwestor złożył do akt Aneks nr 2. W dniu 29 kwietnia 2019 r. przedłożono Aneks nr 3.

W trakcie prowadzonego postępowania organ I instancji uzyskał pozytywne uzgodnienie realizacji ww. przedsięwzięcia: Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Białymstoku (dalej: "RDOŚ") i Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Białymstoku (dalej: "Dyrektor RZGW"), a także pozytywną opinię Marszałka Województwa Podlaskiego (dalej: "Marszałek") oraz Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Grajewie (dalej: "PPIS") z 5 kwietnia 2019 r. nr 18/O/NZ/2019. PPIS opiniując pozytywnie ww. przedsięwzięcie jednocześnie określił warunki jego realizacji (21 punktów) stwierdzając zarazem, iż realizacja planowanego przedsięwzięcia zgodnie z nowoczesnymi rozwiązaniami technicznymi oraz podanymi warunkami uzgodnienia, zminimalizuje jego wpływ na środowisko przyrodnicze oraz nie pogorszy jego stanu i nie powinno negatywnie oddziaływać na zdrowie ludzi. PPIS podtrzymał tę opinię, w piśmie z 15 maja 2019 r., po przeanalizowaniu Aneksu nr 3 do Raportu.

Decyzją z 5 lipca 2019 r. Wójt ustalił środowiskowe uwarunkowania realizacji przedmiotowego przedsięwzięcia, jednakże decyzja ta została uchylona w całości, a sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, na mocy decyzji Kolegium z 29 lipca 2019 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił sprzeciw Inwestora od ww. decyzji Kolegium wyrokiem z 18 września 2019 r., sygn. II SA/Bk 611/19. Sąd zaaprobował ustalenia SKO, że przymiot strony posiadają właściciele działki nr [...] oraz nakazał organom ustalenie, czy również właściciele działki nr [...] posiadają przymiot strony. Skarga kasacyjna wywiedziona przez Inwestora od wyroku WSA została oddalona wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 stycznia 2020 r., sygn. I OSK 3964/19.

W toku ponownego rozpatrzenia sprawy Inwestor przedłożył Aneks nr 4. W oparciu o niego Wójt sporządził nowy wykaz stron postępowaniu, wśród których uwzględnił m.in. S. K. oraz L. i P. K. Następnie w dniu 21 lipca 2020 r. Inwestor przedłożył Aneks nr 5 z 21 lipca 2020 r., zawierający wykonane ponownie obliczenia rozprzestrzeniania się zanieczyszczeń w powietrzu dla aktualnego stanu jakości powietrza zgodnie z pismem Głównego Inspektora Ochrony Środowiska w Białymstoku z 15 lipca 2020 r.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Wójt decyzją z 30 listopada 2020 r. ustalił środowiskowe uwarunkowania dla przedmiotowego przedsięwzięcia. SKO postanowieniem z 30 grudnia 2020 r. zleciło z urzędu Wójtowi uzupełnienie materiału dowodowego. Następnie SKO decyzją z 19 stycznia 2021 r. uchyliło decyzję Wójta i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Wyrokiem z 25 marca 2021 r., sygn. II SA/Bk 134/21, WSA w Białymstoku oddalił sprzeciw Spółki od decyzji SKO.

W toku ponownego rozpatrzenia sprawy Inwestor przedłożył uzupełniony i ujednolicony raport o oddziaływaniu na środowisko (dalej jako: "Raport’1").

Pismem z 29 kwietnia 2022 r. organ I instancji po uzyskaniu opinii z 25 kwietnia 2022 r. specjalisty z zakresu ochrony środowiska – dr hab. inż. A. K., ponownie wezwał Inwestora do uzupełniania Raportu’1.

Postanowieniem z 24 maja 2022 r. Wójt na wniosek Inwestora zawiesił przedmiotowe postępowanie do 1 grudnia 2022 r.. Następnie przedłużył zawieszenie do 31 marca 2023 r., a potem do 30 września 2023 r. Pismem z 29 września 2023 r. Inwestor wniósł o podjęcie zawieszonego postępowania oraz przedłożył Aneks nr 1 z 27 września 2023 r. do Raportu’1. Postanowieniem z 6 października 2023 r. organ I instancji podjął zawieszone uprzednio postępowanie. W dniu 27 grudnia 2023 r. Inwestor przedłożył Aneks nr 2 z 21 grudnia 2023 r. do Raportu’1 dla planowanego przedsięwzięcia. W dniu 8 marca 2024 r. Inwestor przedłożył Aneks nr 3 do Raportu’ 1.

W 8 kwietnia 2024 r. Inwestor przedłożył uzupełniony i ujednolicony raport o oddziaływaniu na środowisko z 21 marca 2024 r. dla planowanego przedsięwzięcia (dalej też jako: "Raport’2") oraz wskazał, że opracowanie uzupełniono o nowy wariant najkorzystniejszy dla środowiska ww. przedsięwzięcia (chów drobiu w 6 kurnikach i ogrzewanie gazowe) i w wersji ujednoliconej zawarto również ustalenia z Aneksu nr 1, nr 2 i nr 3 do Raportu’1.

W trakcie prowadzonego postępowania organ I instancji uzyskał pozytywne uzgodnienie realizacji ww. przedsięwzięcia: RDOŚ i Dyrektora RZGW oraz pozytywną opinię Marszałka, a także negatywną opinię PPIS z 24 listopada 2023 r. nr 70/0/NZ/2023 (znak NZ.7040.46.2023).

W dniu 9 maja 2024 r. do Wójta wpłynęła "Ocena raportu o oddziaływaniu na środowisko dla przedsięwzięcia polegającego na budowie fermy drobiu wraz z infrastrukturą towarzyszącą na działce nr ewid. [...] w miejscowości [...] po uzupełnieniu go przez Inwestora" sporządzona przez specjalistę z zakresu ochrony środowiska - dr hab. inż. A. K., natomiast w dniu 14 maja 2024 r. opinia dotycząca negatywnego stanowiska Inspekcji Sanitarnej wobec przedmiotowego przedsięwzięcia.

W dniu 4 czerwca 2024 r. Inwestor szczegółowo ustosunkował się do opinii dr hab. inż. A. K. dotyczącej stanowiska PPIS. Jednocześnie Inwestor poinformował, że wyraża zgodę na wskazanie w decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach wariantu najkorzystniejszego dla środowiska jako wariantu dopuszczonego do realizacji.

W dniu 25 czerwca 2024 r. Inwestor doprecyzowując kwestie magazynowania paliwa przedłożył Aneks Nr 1 z 24 czerwca 2024 r. do Raportu’2.

Postanowieniem z 25 lipca 2024 r. Dyrektor RZGW w Białymstoku dokonał uzgodnienia przedsięwzięcia oraz określił warunki jego realizacji i eksploatacji. RDOŚ postanowieniem z 12 lipca 2024 r. ponownie uzgodnił przedsięwzięcie i określił warunki jego realizacji. Marszałek pismem z 1 sierpnia 2024 r. podtrzymał swoje wcześniejsze stanowisko. Natomiast PPIS w piśmie z 2 sierpnia 2024 r. podtrzymał swoje negatywne stanowisko zawarte w opinii nr 70/0/NZ/2023 z 24 listopada 2023 r.

Następnie Wójt decyzją z 2 września 2024 r. odmówił wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach dla przedsięwzięcia. Decyzją z 30 października 2024 r. SKO uchyliło ww. decyzję Wójta i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

W dniu 12 grudnia 2024 r. wpłynęło pismo Inwestora, w którym wyraził zgodę na wskazanie w decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach wariantu najkorzystniejszego dla środowiska jako wariantu dopuszczonego do realizacji.

Dyrektor RZGW pismem z 31 grudnia 2024 r. podtrzymał stanowisko wyrażone w postanowieniu z 25 lipca 2024 r. uznając, że materiał dowodowy nie stanowi podstawy do zmiany stanowiska. RDOŚ postanowieniem z 14 stycznia 2025 r. uzgodnił i określił warunki realizacji przedsięwzięcia w wariancie najkorzystniejszym dla środowiska jako wariancie dopuszczonym do realizacji za zgodą Wnioskodawcy. Marszałek pismem z 15 stycznia 2025 r. poinformował, że w piśmie DOSU.7030.13.2018 wydał już pozytywną opinię w ww. sprawie, następnie pismem z 30 października 2023 r. nr DOS-VI.7030.18.2023.AP podtrzymał swoje stanowisko i po zapoznaniu się z Aneksem Nr 1 do Raportu’2 (ujednoliconej wersji z 21 marca 2024 r.), podtrzymał swoje stanowisko.

PPIS w piśmie z 15 stycznia 2025 r. wezwał do wskazania aktualnych informacji dotyczących: - odległości każdego kurnika od najbliższej zabudowy mieszkaniowej, - odległości działki, na której znajduje się inwestycja od najbliższej zabudowy mieszkaniowej, - działań zaradczych w celu ochrony zdrowia i życia pobliskiej ludności mieszkaniowej przed odorami, emisją zanieczyszczeń do powietrza, emisją hałasu, wytwarzaniem odpadów i ścieków, wzmożonym transportem samochodów ciężarowych, - wyjaśnień dotyczących wpływu oddziaływania inwestycji na ludność w najbliższej zabudowie mieszkaniowej, udokumentowanej brakiem szkodliwego oddziaływania na zdrowie i życie ludzi, - odległości inwestycji od najbliższego ujęcia wody. Kolejnym pismem PPIS w Grajewie wskazał termin złożenia uzupełnienia raportu do 29 stycznia 2025 r., tym samym przedłużając termin wydania swojej opinii do 7 lutego 2025 r.

Pismem z dnia 17 stycznia 2025 r. organ I instancji wezwał Inwestora do wskazania aktualnych informacji, o które zwrócił się PPIS w ww. piśmie.

W dniu 27 stycznia 2025 r. Inwestor przedłożył Aneks nr 2 z 24 stycznia 2025 r. do Raportu’2 (wersji ujednoliconej z 21 marca 2024 r.).

W trakcie ponownie prowadzonego postępowania organy uzgadniające nie zmieniły swojego poprzedniego stanowiska, tak więc organ I instancji uzyskał pozytywne uzgodnienie realizacji ww. przedsięwzięcia: RDOŚ i Dyrektora RZGW oraz pozytywną opinię Marszałka i negatywną opinię PPIS z dnia 7 lutego 2025 r.

Decyzją z 8 kwietnia 2025 r. Wójt ustalił środowiskowe uwarunkowania dla przedsięwzięcia w wariancie dopuszczonym do realizacji (za zgodą wnioskodawcy), stanowiącym wariant najkorzystniejszy dla środowiska. Decyzją z 9 czerwca 2025 r. SKO uchyliło decyzję Wójta z 8 kwietnia 2025 r. i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

W ponownie prowadzonym postępowaniu w piśmie z 28 lipca 2025 r. dr hab. inż. A. K. oświadczyła, że wydana przez nią opinia z 13 maja 2024 r. zachowuje aktualność, jednocześnie informując, że po zapoznaniu się ze stanowiskiem PPIS z dnia 7 lutego 2025 r. (nr 6/O/ZNS/2025) negatywnie opiniującym warunki realizacji planowanego przedsięwzięcia w wariancie najkorzystniejszym dla środowiska jako wariancie dopuszczonym do realizacji, w pełni podziela stanowisko tego organu, określające odległość planowanych budynków inwentarskich od najbliższych zabudowań mieszkalnych jako stanowczo zbyt małą dla ochrony mieszkańców najbliższej okolicy przed negatywnym oddziaływaniem.

W dniu 8 września 2025 r. Inwestor złożył pismo, w którym podniósł, iż nie zgadza się z opinią PPIS oraz opinią A. K. z 14 maja 2025 r. oraz jej podtrzymaniem z 28 lipca 2025 r.

RDOŚ w piśmie z 7 października 2025 r. podtrzymał swoje stanowisko w sprawie wyrażone w postanowieniu z 14 stycznia 2025 r., w którym uzgodnił i określił warunki realizacji przedsięwzięcia w wariancie najkorzystniejszym dla środowiska jako wariancie dopuszczalnego do realizacji za zgodą Wnioskodawcy. PPIS w piśmie z 15 października 2025 r. podtrzymał swoje stanowisko zawarte w opinii z 7 lutego 2025 r., w której negatywnie zaopiniował warunki realizacji przedsięwzięcia. W piśmie z 30 października 2025 r. Marszałek poinformował, że pismem z 29 sierpnia 2018 r. wydał już pozytywną opinię dla ww. przedsięwzięcia, a następnie pismem z 30 października 2023 r. podtrzymał swoje stanowisko w sprawie. Dyrektor RZGW w piśmie z 24 października 2025 r. podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w postanowieniu z 25 lipca 2024 r., którym uzgodnił realizację planowanego przedsięwzięcia.

Wójt opisaną na wstępie decyzją nr R.6220.15.2018 z 25 listopada 2025 r. ustalił środowiskowe uwarunkowania dla przedsięwzięcia – w wariancie dopuszczonym do realizacji (za zgodą wnioskodawcy), stanowiącym wariant najkorzystniejszy dla środowiska.

W punkcie I.1. sentencji organ I instancji określił rodzaj i miejsce realizacji przedsięwzięcia i przedstawił zakres planowanego przedsięwzięcia. W punkcie I.2. w kolejnych 34 podpunktach określił warunki wykorzystania terenu w fazie realizacji i eksploatacji przedsięwzięcia. Następnie, w 9 podpunktach pkt I.3. organ I instancji określił wymagania dotyczące ochrony środowiska konieczne do uwzględnienia w dokumentacji wymaganej do wydania decyzji, o których mowa w art. 72 ust. 1 u.o.o.ś., w szczególności w projekcie budowlanym. W kolejnych punktach Wójt stwierdził, że przedsięwzięcie nie zalicza się do zakładów stwarzających zagrożenie wystąpienia poważnych awarii (pkt I.4. sentencji), wykluczył możliwość transgranicznego oddziaływania na środowisko (pkt I.5. sentencji) oraz konieczność gotowości do wychwytywania dwutlenku węgla (pkt I.6. sentencji). W pkt I.7. uznał, że planowane przedsięwzięcie nie spowoduje szkód w środowisku, które wymagałyby naprawy przez kompensację przyrodniczą.

Następnie w pkt II. Wójt określił działania mające na celu zapobieganie, ograniczanie oraz monitorowanie oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko w zakresie ochrony przed emisjami substancji i energii do powietrza, w szczególności odorów i hałasu oraz w zakresie ochrony wód podziemnych i powierzchni ziemi, a także w zakresie gospodarki odpadami. W kolejnym pkt III. nałożył obowiązek przeprowadzenia analizy porealizacyjnej w zakresie kontrolnych pomiarów poziomu hałasu na najbliższych terenach objętych ochroną akustyczną. W kolejnych punktach nie stwierdził: konieczności utworzenia obszaru ograniczonego użytkowania (pkt IV.); ponownej oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko oraz postępowania w sprawie transgranicznego oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko w ramach postępowania w sprawie wydania decyzji, o których mowa w art. 72 ust. 1 u.o.o.ś. (pkt V.).

Odwołania od wyżej opisanej decyzji organu I instancji złożyli S. i R. K. oraz L. i P. K. W dniu 28 stycznia 2026 r. Kolegium wydało opisaną na wstępie decyzję, którą w pkt 1-3 uchyliło decyzję Wójta w części rozstrzygniętej w pkt I.2., pkt I.3.3.1 oraz pkt III i w tym zakresie orzekło co do istoty sprawy, natomiast w pkt 4 w pozostałej części utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Organ odwoławczy w uzasadnieniu decyzji zaprezentował mające zastosowanie w sprawie przepisy prawa. Odniósł się także do kwestii przepisów międzyczasowych. W tej kwestii zaznaczył przede wszystkim, że w związku z tym, że postępowanie w zostało wszczęte w dniu 20 czerwca 2018 r. i nie zostało zakończone do dnia 11 października 2019 r., tj. daty wejścia w życie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 września 2019 r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko (Dz. U. z 2019 r., poz. 1839 ze zm.) w sprawie znajduje zastosowanie rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 9 listopada 2010 r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko (t. j. Dz. U. z 2016 r. poz. 71). Zdaniem SKO błędnie zatem organ I instancji przywołał w podstawie prawnej rozstrzygnięcia rozporządzenie z 2019 r., jednak uchybienie to w ocenie Kolegium pozostaje bez wpływu dla sprawy.

Organ odwoławczy odwołując się do zapadłych w sprawie wyroków podkreślił, że nie jest kwestią sporną status prawny S. K. oraz L. i P. K. jako stron postępowania. Dalej podkreślił, że planowane przedsięwzięcie bezspornie zalicza się do przedsięwzięć mogących zawsze znacząco oddziaływać na środowisko, a kwestia ta nie była sporna w toku całego postępowania. Zatem realizacja planowanego przedsięwzięcia musi zostać poprzedzona przeprowadzeniem oceny oddziaływania na środowisko.

W kontekście art. 66 ust. 1 pkt 5 u.o.o.ś. SKO wskazał, że organ I instancji pismem z 25 marca 2024 r. wezwał Inwestora do właściwego zrealizowania obowiązku przedstawienia analizy wariantowej planowanego przedsięwzięcia, odpowiadającej znowelizowanemu brzmieniu art. 66 ust. 1 pkt 5 u.o.o.ś., obowiązującemu od 16 października 2023 r. W odpowiedzi Wnioskodawca w 8 kwietnia 2024 r. złożył uzupełniony i ujednolicony Raport’2, w którym przedstawił (str. 69-73) trzy warianty przedsięwzięcia: 1) wariant proponowany przez Wnioskodawcę, 2) wariant alternatywny, 3) wariant najkorzystniejszy dla środowiska.

Dalej SKO zaznaczyło, że celem weryfikacji wszystkich elementów treści Raportu’2 pod kątem spełnienia wymagań stawianych przed raportem, ze szczegółową analizą wariantów planowanego przedsięwzięcia i ich oddziaływania na środowisko, organ I instancji zlecił dr. hab. inż. A. K. sporządzenie oceny Raportu’2. Z konkluzji zawartych w opinii z 9 maja 2024 r. r. wynika w szczególności, iż Raport 2: 1) przedstawia analizę wariantową planowanego przedsięwzięcia, odpowiadającą znowelizowanemu brzmieniu art. 66 ust. 1 pkt 5 u.o.o.ś., 2) określa przewidywane oddziaływanie proponowanych wariantów na środowisko 3) porównuje oddziaływania proponowanych wariantów na elementy środowiska wymienione w art. 66 ust. 1 pkt 6a u.o.o.ś.;

1. 4) uzasadnia wariant proponowany przez wnioskodawcę (wybrany do realizacji), z uwzględnieniem informacji o odziaływaniu na środowisko, w tym wyników porównania z pozostałymi wariantami przedsięwzięcia.

Kolegium podzieliło ocenę eksperta wyrażoną w opinii, iż Raport’2 w rozdziale 11 zawiera wskazanie wariantu wybranego do realizacji, racjonalnego wariantu alternatywnego a także racjonalnego wariantu najkorzystniejszego dla środowiska wraz z ich opisem uwzględniającym szczególne cechy przedsięwzięcia lub jego oddziaływania na środowisko, w tym elementy infrastruktury tworzące fermę w ujęciu rodzajowym i ilościowym, skalę planowanego chowu drobiu, sposób prowadzenia chowu, postępowanie w przerwach między cyklami produkcyjnymi (art. 66 ust. 1 pkt 5 u.o.o.ś.). Raport’2 w rozdziale 12 określa przewidywane oddziaływania na środowisko dla przyjętych wariantów (art. 66 ust. 1 pkt 6 u.o.o.ś.), jak również w rozdziale 13 przedstawia porównanie oddziaływania poszczególnych wariantów na środowisko (art. 66 ust. 1 pkt 6a u.o.o.ś.).

Natomiast w rozdziale 14 Raport’2 zawiera uzasadnienie wariantu przewidzianego do realizacji, z uwzględnieniem jego oddziaływania na środowisko (art. 66 ust. 1 pkt 7 u.o.o.ś.). Niewątpliwie Raport’2 zawiera także wszystkie pozostałe elementy wymagane dla tego rodzaju inwestycji art. 66 u.o.o.ś., w tym w rozdziale 16 opis przewidywanych działań mających na celu unikanie, zapobieganie, ograniczanie lub kompensację przyrodniczą negatywnych oddziaływań na środowisko, w szczególności na formy ochrony przyrody, o których mowa w art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody, w tym na cele i przedmiot ochrony obszaru Natura 2000, oraz ciągłość łączących je korytarzy ekologicznych, wraz z oceną ich skuteczności odpowiednio na etapach realizacji, eksploatacji, użytkowania lub likwidacji przedsięwzięcia (art. 66 ust. 1 pkt 9 u.o.o.ś.). W ocenie Kolegium Raport’2 wraz z uzupełnieniami jest kompletny i nie zawiera braków.

Następnie SKO wskazało w kwestii poprawności wariantowania, że ekspert w stanowisku wyrażonym w opinii wskazała, że racjonalny wariant alternatywny charakteryzuje mniejsza skala produkcji (co proporcjonalnie zmniejsza zapotrzebowanie na zasoby środowiska i poziom oddziaływania na środowisko) niż w wariancie proponowanym (wybranym do realizacji). Wariant najkorzystniejszy dla środowiska stanowi modyfikację racjonalnego wariantu alternatywnego - polegającą na zmianie paliwa wykorzystywanego do celów grzewczych (ze stałego na gazowe) - co ogranicza wielkość emisji produktów spalania i przekłada się na mniejsze obciążenia dla środowiska (oddziaływania). Kolegium podzieliło tę opinię, uznając przyjęty w Raporcie’2 sposób wariantowania za prawidłowy i odpowiadający wymogom prawa.

Zdaniem Kolegium Raport’2 wraz Aneksami nr 1 i nr 2 w świetle swojej treści jak również odnoszącej się do niego opinii, zawiera informacje umożliwiające analizę kryteriów wymienionych w art. 62 ust. 1 u.o.o.ś. oraz zawiera opis planowanego przedsięwzięcia. Kolegium nie stwierdziło, ażeby zakres Raportu’2 i jego treść nie pozwalały, w tym organowi I instancji oraz organom uzgadniającym i opiniującym, na ocenę oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko. Złożony w sprawie i uzupełniony w toku postępowania. Raport’2 może stanowić dowód w sprawie, gdyż jego treść pozwala na dokonanie samodzielnej oceny wpływu przedsięwzięcia na środowisko.

Kolegium oceniając Raport’2, czyli w wersji ujednoliconej z 21 marca 2024 r. wraz ze sporządzonymi do niego Aneksami nr 1 i nr 2 pod kątem poprawności formalnej, tj. zgodności treści z przepisami określającymi sposób jego sporządzenia, logiki wywodów, weryfikacji sporządzenia przez osobę uprawnioną, ale i jego zawartości oraz pełnego odniesienia się do poszczególnych kwestii, stwierdziło, że nie można odmówić mu przymiotu wiarygodności, ani też zakwestionować jego znaczenia dowodowego w sprawie i tego, że mógł on stanowić podstawę weryfikacji i oceny oddziaływania planowanego przedsięwzięcia na środowisko wyrażonej następnie w decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach. Opracowanie to jest zdaniem Kolegium zupełne, rzetelne i spójne.

W ocenie Kolegium przedstawione w Raporcie’2 warianty nie noszą cech pozorności. Weryfikując w tym względzie Raport’2 organ dostrzegł, że każdy z przedstawionych wariantów jest wykonalny technicznie i tworzy warunki umożliwiające prowadzenie chowu drobiu na mięso, a w zaproponowanej przez Wnioskodawcę siatce wariantowej wykluczyć należy, by zachodziło ryzyko wystąpienia tzw. tła fałszywie promującego wariant inwestorski, jako wariant o mniejszym oddziaływaniu na środowisko niż pozostałe. Odnosząc się jednocześnie do skali przedsięwzięcia jako jedynego czynnika różnicującego wariant inwestorski od przedstawionego jako racjonalny wariantu alternatywnego w kontekście przesłanki alternatywności zauważył, iż taka możliwość po pierwsze dopuszczona została w wyrokach sądowych, po wtóre chów drobiu mięsnego jest elementem łańcucha produkcyjno-przetwórczego i decyzje inwestycyjne są podejmowane w konkretnych uwarunkowaniach prawnych i ekonomicznych a inwestor ma prawo wyboru między rozwiązaniami dopuszczalnymi takiego, które przyniesie mu najwięcej korzyści, stąd nie wydają się uzasadnione inne rozwiązania alternatywne w postaci odmiennego sposobu prowadzenia chowu drobiu mięsnego (ekstensywny, ekologiczny), czy obniżenie zagęszczenia zwierząt (z przyjętego maksymalnie dopuszczalnego poziomu 39 kg/m3 na niższe).

SKO podkreśliło, że w niniejszej sprawie żaden z odwołujących nie przedłożył stosownego "kontrraportu", a podnoszone w stosunku do sporządzonego Raportu'2 zastrzeżenia i uwagi nie zostały poparte odpowiednim opracowaniem (opinią specjalistyczną). W sprawie niniejszej brak takiego dokumentu, natomiast dopuszczona z urzędu przez organ I instancji opinia ekspert nie podważa ani nie poddaje w wątpliwość wartości dowodowej Raportu’2, a przeciwnie potwierdza ją. Skoro w toku sprawy nie pojawiły się żadne argumenty potwierdzone jakimikolwiek dowodami, czy nawet nie uprawdopodobniono negatywnego oddziaływania planowanego przedsięwzięcia na środowisko, które nie zostałoby uwzględnione w Raporcie’2 i wyjaśnione w toku sprawy, to Kolegium nie miało żadnych uzasadnionych podstaw, by podważać opinię specjalistów wyrażoną w Raporcie’2. Raport’2 wraz z uzupełnieniami w postaci Aneksu nr 1 i nr 2 uwzględnia oddziaływanie przedsięwzięcia na wszystkie elementy środowiska.

Kolegium podkreśliło też, że sam tylko sprzeciw co do realizacji inwestycji społeczeństwa i stron biorących udział w postępowaniu, których interes faktyczny może przemawiać za innym sposobem zagospodarowania nieruchomości inwestycyjnej oznaczonej nr [...], nie może być podstawą odmowy wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach. Zdaniem SKO Wójt orzekając w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań słusznie uznał, że zaistniały warunki do ich ustalenia. Po pierwsze dla analizowanego terenu brak opracowanego miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, zaś przedstawiony w przedmiotowej sprawie i Raport’2 wraz z jego uzupełnieniami nie budzi zastrzeżeń, nie zawiera nieścisłości i nieprawidłowości, wobec czego brak jest podstaw, aby odmówić mu wiarygodności. Z przedmiotowego Raportu’2 wynika, że planowana inwestycja, przy uwzględnieniu zaleceń zawartych w nim, nie spowoduje zagrożeń dla środowiska naturalnego oraz nie pogorszy warunków życia ludzi.

Organ odwoławczy stwierdził, że wydanie zaskarżonej decyzji organu I instancji poprzedzone zostało uzyskaniem uzgodnień i opinii organów, powołanych przez ustawodawcę do współdziałania w tego rodzaju sprawach, które wypowiedziały się co do dopuszczalnych warunków planowanego przedsięwzięcia w zakresie swoich kompetencji. W zakresie opinii PPIS nr 6/O/ZNS/2025 z 7 lutego 2025 r. SKO wskazało, że organ ten negatywnie zaopiniował warunki realizacji ww. przedsięwzięcia, a wyrażone w tej opinii stanowisko podtrzymał w piśmie z 15 października 2025 r. Organ przypomniał, że zdaniem PPIS oddziaływanie planowanej inwestycji polegającej na budowie fermy drobiu jest znaczące, ponieważ przedsięwzięcie to wiąże się z emisją zanieczyszczeń do powietrza, powstawaniem uciążliwych odorów, hałasu oraz generowaniem odpadów i ścieków, które mogą negatywnie wpływać na zdrowie ludzi i jakość środowiska naturalnego.

Według tego organu, ze względu na dużą skalę inwestycji oraz niewielką odległość od zabudowy mieszkaniowej, oddziaływanie to nie ograniczy się wyłącznie do terenu działki inwestora, lecz obejmie również tereny sąsiednie, powodując pogorszenie warunków higieniczno-sanitarnych i komfortu życia mieszkańców. Natomiast organ I instancji, nie będąc związanym negatywną opinią wydaną przez PPIS, wyjaśnił, z jakich powodów nie podzielił stanowiska tego organu, co zdaniem Kolegium pozostaje słuszne.

W ocenie Kolegium stanowisko PPIS oraz aprobująca je opinia ekspert wyrażona w piśmie z 28 lipca 2025 r. i podtrzymana nią wcześniejsza opinia z 14 maja 2024 r., w dużej mierze opierają się na argumentach pozaprawnych i odesłaniach do założeń projektowych prac ustawodawczych oraz ogólnych ustaleń publikacji naukowych i zaczerpniętych z nich wyrywkowych twierdzeń. Stanowiska te nie zostały zracjonalizowane ocenami odnoszącymi się do konkretnych faktów i ocen prawnych ani skonfrontowane z treścią raportu oddziaływania na środowisko, w którym Inwestor przedstawia argumenty, które świadczą o braku negatywnych oddziaływań, w szczególności odorowych na ludzi. Wyakcentowane w stanowisku PPIS oraz ww. opiniach ekspert kryterium odległości, jako środka zapobiegania i minimalizowania skutków oddziaływania na środowisko (w tym zdrowie ludzi) tego rodzaju przedsięwzięć, zwłaszcza w zakresie uciążliwości odorowej, o ile stanowi element, podejmowanych od lat przez Ministerstwo Środowiska a obecnie Ministerstwo Klimatu i Środowiska, prac projektowych w zakresie uregulowania zagadnienia uciążliwości zapachowej w Polsce, nie jest jednak obowiązującym prawem.

W omawianym aspekcie oceny, czy ryzyko wystąpienia uciążliwości odorowej w sprawie jest realne i w jaki sposób tej uciążliwości można zapobiec, organ zwrócił uwagę na stanowisko RDOŚ wyrażone w postanowieniu z 14 stycznia 2025 r., a następnie podtrzymane w piśmie z 7 października 2025 r. W ww. postanowieniu wyspecjalizowany organ ochrony środowiska uzgodnił przedsięwzięcie w wariancie najkorzystniejszym dla środowiska jako wariancie dopuszczonym do realizacji za zgodą Wnioskodawcy i szczegółowo określił warunki, które należy wziąć pod uwagę na etapie realizacji i eksploatacji przedsięwzięcia, określił wymagania ochrony środowiska jakie należy uwzględnić w decyzjach następczych, jednocześnie nie stwierdził konieczności przeprowadzenia ponownej oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko jak i przeprowadzenia postępowania w sprawie transgranicznego oddziaływania na środowisko. RDOŚ nałożył na Inwestora obowiązek licznych działań technologicznych i organizacyjnych minimalizujących uciążliwości zapachowe związane z hodowlą drobiu.

Organ ten uznał ponadto, że realizacja przedsięwzięcia wymaga wykonania i przedstawienia analizy porealizacyjnej w zakresie kontrolnych pomiarów poziomu hałasu na najbliższych terenach objętych ochroną akustyczną.

Dalej Kolegium podkreśliło, że Raport’2 przedstawia również szczegółową analizę w zakresie uciążliwości akustycznych, których zasadniczym źródłem będą wentylatory ścienne i dachowe, a ponadto agregat prądotwórczy, rozładunek pasz oraz ruch pojazdów. Nie będą przekroczone dopuszczalne poziomy hałasu określone rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 14 czerwca 2007 r. w sprawie dopuszczalnych poziomów hałasu w środowisku (t. j. Dz. U. z 2014 r., poz. 112). Jednakże z uwagi na istniejący konflikt społeczny uwzględniono w decyzji środowiskowej nałożony przez RDOS obowiązek analizy porealizacyjnej w zakresie emisji hałasu.

Organ zaznaczył także, że w odpowiedzi na wątpliwości organu sanitarnego Raport’2 został uzupełniony m.in. w zakresie uciążliwości odorowych. W efekcie Raport’2 wraz z uzupełnieniami zawiera szczegółową analizę pod względem uciążliwości odorowych przedsięwzięcia. SKO zaznaczyło, że pomimo wynikającego z art. 85 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (t. j. Dz. U. z 2025 r., poz. 647 ze zm., dalej także: "u.p.o.ś.") obowiązku ochrony powietrza ustawodawca nie przewidział w polskim porządku prawnym ochrony powietrza przed zapachami, a jedynie przed określonymi substancjami w powietrzu. Z danych zawartych w Raporcie’2 wynika, iż wielkość emisji tych substancji nie będzie przekraczać dopuszczalnych poziomów substancji w powietrzu określonych w rozporządzeniu Ministra Środowiska z 24 sierpnia 2012 r., w sprawie poziomów niektórych substancji w powietrzu (Dz. U. z 2012 r., poz. 1031) oraz wartości odniesienia substancji w powietrzu, w tym dopuszczalnych częstości przekroczeń określonych w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 26 stycznia 2010 r. w sprawie wartości odniesienia dla niektórych substancji w powietrzu (Dz. U. z 2010 r. nr 16, poz.

87) poza terenem, do którego Inwestor posiada tytuł prawny. Z wykonanych w Raporcie’2 obliczeń rozprzestrzeniania zanieczyszczeń oraz przedstawionych w nim izolinii i stężeń wynika, że nie dojdzie do przekroczenia dopuszczalnych poziomów zanieczyszczeń na terenach najbliższej zabudowy i uciążliwości związane z oddziaływaniem przedmiotowej inwestycji nie powinny być tam odczuwalne.

Organ odwoławczy wskazał też, że w rozdziale 12.9. Raportu’2 i Aneksie nr 2 do niego szczegółowo przeanalizowano zagadnienie rozprzestrzeniania się zanieczyszczeń z uwzględnieniem bakterii odzwierzęcych w środowisku. Z przedstawionych danych wynika, że potencjalne czynniki ryzyka w środowisku pracy na fermie drobiu należą głównie do grupy 2 (czynniki, które mogą wywoływać chorobę u ludzi), które mogą być niebezpieczne dla pracowników, ale rozprzestrzenianie ich w populacji ludzkiej, co należy podkreślić, jest mało prawdopodobne. Istnieją w stosunku do nich skuteczne metody profilaktyki i leczenia. W Raporcie’2 opisano działania jakie będą przeciwdziałać temu zagrożeniu biologicznemu nie tylko w środowisku pracy ale również poza nim. Jak wykazano w Raporcie’2 jedynym potencjalnym czynnikiem z 3 grupy ryzyka na fermie drobiu jest wirus ptasiej grypy. W celu wyeliminowanie tego ryzyka planowana ferma będzie ogrodzona, pod stałą opieką i kontrolą lekarza weterynarii.

Ferma i budynki inwentarskie nie będą dostępne dla osób postronnych. Na planowanej fermie będą przestrzegane zasady bioasekuracji zawarte są w Rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 31 marca 2022 r. w sprawie zarządzenia środków związanych z wystąpieniem wysoce zjadliwej grypy ptaków (Dz.U. 2022 poz. 768 ze zm.).

Kolegium zaznaczyło, że zgodnie z art. 80 ust. 1 pkt 1 u.o.o.ś. określone zarówno przez Dyrektora RZGW, jaki i RDOŚ warunki realizacji i eksploatacji przedsięwzięcia zostały uwzględnione w całości w treści zaskarżonej decyzji, jak też w reformującej ją decyzji SKO. W ocenie Kolegium nałożone na Inwestora liczne obowiązki natury technologicznej i organizacyjnej pozwolą na skuteczne zminimalizowanie oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko, w tym zdrowie ludzi, ograniczając uciążliwości zapachowych oraz ryzyko wystąpienia zagrożenia biologicznego. Co istotne, zgodnie ze stanowiskiem RDOŚ planowana inwestycja, ze względu na charakter i lokalizację nie będzie negatywnie oddziaływać na przedmiot, integralność i spójność obszarów Natura 2000 oraz na jednolite części wód i na osiągnięcie celów środowiskowych ustalonych w planie gospodarowania wodami na obszarze dorzecza Wisły w obrębie JCWP PLRW20001726289769 "Binduga" i Podziemnej JCW PLGW200032, co w tym końcowym zakresie zbieżne jest ze stanowiskiem Dyrektora RZGW i znajduje w nim potwierdzenie.

Kolegium podzieliło te oceny, które są wynikiem weryfikacji danych zawartych w Raporcie’2 wraz z uzupełnieniami. Wobec czego należało przyjąć, iż nie wystąpiły przesłanki obligujące do wydania decyzji odmownej wynikając z art. 81 ust. 2 i ust. 3 u.o.o.ś. Odwołujący nie zgłosili tego rodzaju zastrzeżeń, które mogłyby spowodować podważenie stanowisk wyspecjalizowanych organów pozytywnie ustosunkowujących się do planowanej inwestycji. Odwołujący w całokształcie swoich twierdzeń nie zawarli żadnych argumentów, które przełamałyby podstawowe ustalenia uzgodnień RDOŚ i Dyrektora RZGW oraz opinii Marszałka podjętych w przedmiotowej sprawie.

Organ II instancji zaznaczył też, że wszystkie organy współdziałające, w tym PPIS pierwotnie akceptowały też inwestycję w większym rozmiarze odnoszącą się do obsady 7 kurników i ogrzewania węglowego, a złożony przez Inwestora w dniu 29 kwietnia 2019 r. Aneks nr 3 do Raportu’1, zawierający ponownie przeprowadzoną analizę oddziaływania przedsięwzięcia na klimat akustyczny z uwzględnieniem wszystkich źródeł hałasu, emisji zanieczyszczeń oraz oddziaływania czynników szkodliwych na środowisko, mając na uwadze działkę nr [...] z budynkiem w trakcie budowy, do czego został wezwany Inwestor w związku z pismem RDOŚ z 12 marca 2019 r. i pismem Wójta z 11 marca 2019 r. - nie zmienił pozytywnego stanowiska organów współdziałających.

Dalej Kolegium rozwinęło myśl odnośnie tego, że PPIS na początkowym etapie postępowania zaopiniował pozytywnie przedsięwzięcie i określił warunki jego realizacji, a dopiero w opinii nr 70/0/NZ/2023 z 24 listopada 2023 r. zmienił swoje stanowisko na ocenę negatywną.

Następnie Kolegium wskazało, że stosownie do art. 81 ust. 1 u.o.o.ś., za zgodą wyrażoną przez Wnioskodawcę, zamiast wariantu proponowanego przez Wnioskodawcę dopuszczony został wariant najkorzystniejszy dla środowiska, którego zasadność wyboru wynika z dokonanej oceny oddziaływania na środowisko. Kolegium podzieliło w tym względzie oceny i ustalenia organu I instancji, uznające przy tym, iż uciążliwość odorowa powinna stanowić podstawowe kryterium identyfikacji wariantu najkorzystniejszego dla środowiska, zaś wariantem najbardziej zasadnym jest ten, który przyniesie najmniej szkód środowisku. Punktem wyjścia w tym zakresie pozostaje zasadnicze dla sprawy ustalenie o poprawności Raportu’2 i przyjętej w nim siatki porównawczej, poparte treścią i wnioskami opinii ekspert. Zdaniem SKO zaskarżona decyzja zawiera też wszystkie niezbędne elementy, o których mowa w art. 82 ust. 1 pkt 1-5 u.o.o.ś. Zdaniem SKO

Kolegium przeanalizowało także postępowanie pod kątem udziału w nim społeczeństwa. Stwierdziło, że organ I instancji wypełnił dyspozycję art. 79 ust. 1 u.o.o.ś.

Dalej SKO wskazało, że planowane przedsięwzięcie bezspornie będzie źródłem emisji zorganizowanej np. amoniaku, siarkowodoru, dwutlenku azotu, tlenku węgla, pyłu, pyłu zawieszonego PM 10, czy też emisji odorów związanych z procesem technologicznym chowu drobiu, a także emisji niezorganizowanych ze środków transportu, który z punktu widzenia oddziaływania na stan powietrza atmosferycznego jest pomijalnie mały, z uwagi na niskie natężenie ruchu pojazdów oraz wskaźniki i wielkości emisji poszczególnych substancji zanieczyszczających, co przedstawia Raport’2.

Organ przedstawił szczegółowe wyniki pomiarów substancji, po czym stwierdził, że eksploatacja przedsięwzięcia nie spowoduje przekroczenia dopuszczalnych stężeń jednogodzinnych i średniorocznych siarkowodoru, dwutlenku siarki, dwutlenku azotu, pyłu PM-10, pyłu zawieszonego PM 2,5 i tlenku węgla. Jedynie wartość stężeń jednogodzinnych amoniaku na działce nr [...] zostaną przekroczone, przy czym będą dotrzymane dopuszczalne wartości rocznej częstości ich przekroczeń i wartości stężeń średniorocznych tej substancji. Zatem poza terenem, do którego Inwestor posiada tytuł prawny, a w szczególności na ww. działkach nr [...] i nr [...] zostaną zapewnione wymagania ochrony powietrza wynikające z rozporządzenia w.o.s.p. i rozporządzenia p.s.p., bowiem każda z substancji nie przekroczy dopuszczalnych wartości odniesienia lub dopuszczalnego poziomu substancji w powietrzu, co oznacza, że oddziaływanie przedsięwzięcia w wariancie najkorzystniejszym dla środowiska w najgorszych warunkach pracy instalacji mieści się w granicach norm określonych obowiązującymi przepisami i standardy jakości powietrza zostaną dotrzymane zgodnie z warunkiem z art. 144 ust. 2 u.p.o.ś. Zaproponowane rozwiązania techniczne powodują, iż poziom oddziaływania przedsięwzięcia znajduje się poniżej ustalonych przepisami dopuszczalnych wartości.

Kolegium raz jeszcze odniosło się do kwestii uciążliwości zapachowej podkreślając, że w raporcie dokonano ich wnikliwej analizy (str. 141 -158 Raportu’2 i Aneks nr 2). Podczas eksploatacji fermy powstawać będą substancje odorotwórcze: amoniak i siarkowodór, przy czym stężenia gazów złowonnych pochodzących z fermy w wariancie przedsięwzięcia najkorzystniejszym dla środowiska, w punkcie obliczeniowym na najbliżej położonym względem przedsięwzięcia domu mieszkalnym na działce nr [...] obręb [...] pozostają znacząco poniżej progu wyczuwalności zapachowej obu substancji. PPIS negatywnie opiniując przedmiotowe przedsięwzięcie, jak równie ekspert, przychylając się do tego stanowiska, nie zakwestionowali i nie podważyli przedstawionych w Raporcie’2 i Aneksie nr 2 danych dotyczących przewidywanej wielkości emisji do powietrza m.in. amoniaku i siarkowodoru z przedmiotowej inwestycji oraz poziomu uciążliwości odorowej.

Kolegium zaznaczyło, że określiło dodatkowy warunek eksploatacji przedsięwzięcia dotyczący ogrodzenia terenu fermy i wykonania pasa zieleni izolacyjnej z drzew i krzewów zimozielonych, a także nałożyło obowiązek przeprowadzenia analizy porealizacyjnej, w ramach której należy przeprowadzić kontrolne pomiary emisji amoniaku i siarkowodoru. W ocenie Kolegium pas zieleni izolacyjnej zminimalizuje uciążliwości i oddziaływanie negatywne planowanego przedsięwzięcia tworząc barierę akustyczną ale też minimalizując w założeniu uciążliwości emisji odorowych. Sposób ten jest uznany za dobry środek ochrony środowiska i ograniczenia emisji (por. wyroki NSA z II OSK 1908/12,11 OSK 1212/12 i II OSK 1644/13, II OSK 2849/17). Wprawdzie pas zieleni izolacyjnej nie został przewidziany przez Inwestora w Raporcie’2 i jego uzupełnieniach, jednak za jego celowością wypowiedział się PPIS w swoich wcześniejszych stanowiskach pozytywnie opiniując przedmiotowe przedsięwzięcie.

Z kolei porównanie ustaleń zawartych w Raporcie’2 i w decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach z rzeczywistym oddziaływaniem przedsięwzięcia na środowisko i działaniami podjętymi w celu jego ograniczenia jest celem analizy porealizacyjnej, której obowiązek przeprowadzenia w zakresie emisji amoniaku i siarkowodoru do powietrza, stanowiących kryterium oceny uciążliwości zapachowej, Kolegium nałożyło w decyzji. Analiza porealizacyjna pozwoli stwierdzić, jaki "efekt praktyczny" mają zastosowane rozwiązania technologiczne i organizacyjne. Na celowość wykonania analizy porealizacyjnej w zakresie emisji do powietrza wskazywał PPIS opiniując pozytywnie przedsięwzięcie w opinii nr 44/O/NZ/2018 z 29 sierpnia 2018 r.

Odnośnie pkt 1 decyzji SKO wyjaśniło, że zapisy dotyczące warunków wykorzystania terenu w fazie realizacji i eksploatacji lub użytkowania przedsięwzięcia ze szczególnym uwzględnieniem konieczności ochrony cennych wartości przyrodniczych, zasobów naturalnych i zabytków oraz ograniczenia uciążliwości dla terenów sąsiednich zostały przeniesione z pkt 1.2. decyzji Wójta i uszczegółowione w pkt 1.2.28. i 1.2.29. decyzji SKO, zmodyfikowane w pkt 1.2.16. i pkt 1.2.30. oraz uzupełnione w pkt 1.2.35. decyzji SKO o warunek ogrodzenia terenu fermy oraz wykonania pasa zieleni izolacyjnej z drzew i krzewów zimozielonych. W pkt 2 decyzji przeniesione zostały zapisy z pkt I.3.3.1. decyzji Wójta, które zostały poprawione w pkt 2 punktor pierwszy decyzji SKO poprzez usunięcie zwrotu "ok.", którego wielokrotne użycie w odniesieniu do podanych wielkości, pozwalało na swobodę interpretacyjną i znaczną dowolność wykonania, co wymagało zmodyfikowania i konkretyzacji, a ponadto uzupełnione w pkt 2 punktor ósmy niniejszej decyzji o wymóg zaprojektowania ogrodzenia fermy i pasa zieleni izolacyjnej z drzew i krzewów zimozielonych.

Z kolei do pkt 3.1. decyzji SKO przeniesione zostały zapisy z pkt III. decyzji Wójta, które zostały przeredagowane, zaś w pkt 3.2. decyzji SKO dodatkowo został nałożony obowiązek przeprowadzenia oceny porealizacyjnej w zakresie emisji siarkowodoru i amoniaku.

W dalszej kolejności Kolegium odniosło się do zarzutów podniesionych w odwołaniach uznając, że są one niezasadne.

Nie zgadzając się z powyższą decyzją S. i R. K. oraz L. i P. K. wywiedli dwie oddzielne skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku.

Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z 1 kwietnia 2026 r. sprawy zostały połączone do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia.

S. i R. K. w swojej skardze zarzucili zaskarżonej decyzji:

1. 1) istotne naruszenie art. 6 ust. 3 Dyrektywy Siedliskowej 92/43/EWG oraz art. 66 ust. 1 pkt 9 u.o.o.ś. w zw. z art. 34 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody - całkowity brak właściwej oceny oddziaływania na obszar Natura 2000 PLB200006 "Ostoja Biebrzańska", na terenie którego leży nieruchomość skarżącej (działka nr [...] obręb [...]);
2. 2) naruszenie art. 7, 77 § 1 i 80 u.o.o.ś. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. - brak rzetelnej oceny materiału dowodowego, w tym negatywnej opinii PPIS i eksperta dr hab. A. K.;
3. 3) naruszenie art. 66 ust 1 pkt 5 u.o.o.ś. - pozorne wariantowanie przedsięwzięcia. Raport'2 przedstawia trzy warianty (7 kurników + węgiel; 6 kurników + węgiel; 6 kurników + gaz), które różnią się marginalnie (skala i paliwo grzewcze), bez realnej alternatywności pod względem oddziaływania na środowisko i zdrowie ludzi (ta sama lokalizacja, odległość od zabudowy). Zmiana paliwa minimalizuje emisje z ogrzewania, ale nie rozwiązuje dominujących źródeł odorów (pomiot, gnojowica, wentylacja, hałas zagrożenia mikrobiologiczne). SKO zaakceptowało to jako poprawne, co czyni ocenę wadliwą;
4. 4) naruszenie art. 66 ust. 1 pkt 4 i pkt 5 u.o.o.ś. - brak rzetelnego opisu wariantu zerowego i utożsamienie go z wariantem najkorzystniejszym;
5. 5) naruszenie art. 62 ust. 1 u.o.o.ś. w związku z zasadą przezorności (art. 6 u.p.o.ś.) - niedostateczna ocena wpływu na zdrowie, bioróżnorodność, prawo własności i kumulację zagrożeń. SKO nie oceniło realnego wpływu fermy na zdrowie rodziny (kumulacja zagrożeń), brak infrastruktury drogowej i ruch ciężarówek, bioróżnorodność (wpływ na pszczoły), prawo własności (ograniczenie wykorzystania nieruchomości) oraz problem z wodą;
6. 6) naruszenie art. 59 u.o.o.ś. w związku z rozporządzeniem RM poprzez błędną kwalifikację przedsięwzięcia;
7. 7) naruszenie art. 82 ust. 1 pkt 3 u.o.o.ś. poprzez niewystarczającą analizę po realizacyjną;
8. 8) naruszenie art. 10 k.p.a. poprzez brak zapewnienia udziału społeczeństwa;
9. 9) naruszenie art. 144 ust. 2 u.p.o.ś. poprzez niedostateczną ochronę powietrza;
10. 10) naruszenie art. 74 ust. 3a u.o.o.ś. poprzez błędne ustalenie oddziaływania. SKO uznało, że oddziaływanie zamyka się poza terenem fermy i raport wyraźnie pokazuje przekroczenia amoniaku na dz. [...], co ogranicza interes prawny skarżących;
11. 11) naruszenie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 143 u.p.o.ś. oraz art. 6 ust. 3 Dyrektywy lED 2010/75/UE (w brzmieniu po nowelizacji 2024/1785 - lED 2.0) poprzez przekroczenie uprawnień przez SKO poprzez samodzielne orzekanie co do istoty sprawy bez uwzględnienia aktualnych wymagań BAT i zaostrzonych limitów emisji wynikających z obowiązującej dyrektywy lED;
12. 12) naruszenie art. 66 ust. 1 pkt 3b oraz art. 62 ust. 1 u.o.o.ś. w związku z art. 77 § 1 i art. 107 § 3 KPA poprzez całkowite pominięcie przez organ pierwszej instancji oraz SKO analizy kolizji przestrzennej i kumulacji oddziaływań planowanej fermy drobiu (działka nr [...], obręb [...]) z przebiegiem drogi ekspresowej S16 (obwodnica Grajewa w wariancie [...]), co uniemożliwiło prawidłową ocenę oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko i naruszyło obowiązek zebrania całego materiału dowodowego.

Z kolei L. i P. K. w swojej skardze zaskarżonej decyzji zarzucili:

1. 1) naruszenie art. 6 ust. 3 Dyrektywy 92/43/EWG oraz art. 33 ustawy o ochronie przyrody poprzez brak przeprowadzenia rzetelnej i kompletnej oceny oddziaływania przedsięwzięcia na obszar Natura 2000-Ostoja Biebrzańska PLB200006;
2. 2) naruszenie art. 1, art, 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego oraz dowolną ocenę dowodów;
3. 3) naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak należytego uzasadnienia, w szczególności brak szczegółowego odniesienia się do negatywnego stanowiska PPIS;
4. 4) brak przeprowadzenia rzetelnej analizy oddziaływań skumulowanych;
5. 5) przekroczenie przez SKO granic postępowania odwoławczego poprzez faktyczne uzupełnianie raportu i zastępowanie braków decyzji organu I instancji, zamiast jej uchylenia;
6. 6) naruszenie zasady przezorności wynikającej z prawa Unii Europejskiej;
7. 7) przewlekłość postępowania administracyjnego, trwającego od 2018 r., co pozostaje w sprzeczności z zasadą szybkości postępowania (art. 12 k.p.a.).

W odpowiedzi na skargi organ szeroko odniósł się do podniesionych zarzutów oraz wniósł o ich oddalenie.

Na rozprawie w dniu 25 sierpnia 2026 r. pełnomocnik S. K. podniósł dodatkowo: – zarzut naruszenia zasady dwuinstancyjności poprzez częściowe ustalenie dodatkowych warunków środowiskowych po raz pierwszy, – brak precyzyjności rozstrzygnięcia reformatoryjnego, w szczególności w zakresie wykonania pasa zieleni izolacyjnej, – wadliwe ustalenie kręgu stron poprzez brak zaktualizowania kręgu stron postepowania. R. K. podkreślił natomiast, że tego rodzaju inwestycja na terenie sąsiadującym z jego działką nie powinna powstać. Z kolei pełnomocnik uczestnika postępowania (Inwestora) przedłożył do akt sprawy pismo stanowiące maszynopis wystąpienia, które wygłosił podczas rozprawy (k. 209-213).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.

Skargi zasługują na uwzględnienie, choć nie wszystkie zarzuty w nich wyrażone okazały się trafne.

Przedmiotem kontroli sądu administracyjnego, sprawowanej pod kątem zgodności z prawem, jest decyzja Kolegium z 28 stycznia 2026 r., wydana na skutek odwołania od decyzji Wójta z 25 listopada 2025 r., którą to decyzją organ I instancji ustalił środowiskowe uwarunkowania dla przedsięwzięcia polegającego na budowie fermy drobiu wraz z infrastrukturą towarzyszącą na działce nr [...], obręb [...], gmina Grajewo w wariancie dopuszczonym do realizacji (za zgodą wnioskodawcy), stanowiącym wariant najkorzystniejszy dla środowiska. SKO częściowo nie zgodziło się z decyzją Wójta i w pkt 1-3 decyzji uchyliło ją w części rozstrzygniętej w pkt I.2., pkt I.3.3.1 oraz pkt III i w tym zakresie orzekło co do istoty sprawy, natomiast w pkt 4 utrzymało ją w mocy w pozostałej części.

Na wstępie Sąd pragnie podkreślić, że sprawa niniejsza toczy się od czerwca 2018 r., kiedy to Inwestor wystąpił do Wójta o wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach dla przedsięwzięcia. Decyzje Wójta były wielokrotnie uchylane przez Kolegium (decyzje z 29 lipca 2019 r., z 19 stycznia 2021 r., z 30 października 2024 r., z 9 czerwca 2025 r.). Sprawa zawisła również przed tut. sądem administracyjnym (zob. wyrok z 18 września 2019 r., sygn. II SA/Bk 611/19 i wyrok NSA oddalający skargę kasacyjną o sygn. I OSK 3964/19, a nadto wyrok z 25 marca 2021 r., sygn. II SA/Bk 134/21).

Sąd po szczegółowej analizie zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz mających zastosowanie w sprawie przepisów prawa doszedł do przekonania, że zaskarżone decyzje zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa procesowego i materialnego – w stopniu obligującym do ich wyeliminowania z obrotu prawnego.

Materialnoprawną podstawą wydanych decyzji były przepisy ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz ocenach oddziaływania na środowisko (Dz. U. z 2024 r. poz. 1112 ze zm., dalej jako: "u.o.o.ś.").

Trafnie zauważył organ odwoławczy, że z uwagi na fakt, iż wniosek Inwestora wpłynął do organu I instancji w dniu 20 czerwca 2018 r., część przepisów, przede wszystkim art. 74 ust. 3 i 3a oraz art. 81 ust. 1 u.o.o.ś., znajdują zastosowanie w brzmieniu sprzed 24 września 2019 r., a to w związku z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 1712 ze zm.).

Również art. 66 u.o.o.ś. będzie miał zastosowanie w brzmieniu sprzed nowelizacji, poza ust. 1 pkt 5, który znajdzie zastosowanie w brzmieniu obowiązującym od 16 października 2023 r. w związku z art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2023 r., poz. 1890 ze zm.). Rację ma też SKO wskazując na konieczność stosowania rozporządzenia Rady Ministrów z 9 listopada 2010 r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko, a nie aktu wykonawczego z roku 2019, niemniej uchybienie Wójta w tym zakresie nie miało wpływu na wynik sprawy.

W pierwszej kolejności Sąd odniesie się do tych kwestii, które legły u podstaw uchylenia kontrolowanych decyzji administracyjnych.

Zaczynając od uwagi natury ogólnej, Sąd dostrzegł, mając na uwadze treść wydanej decyzji reformatoryjnej (art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.), że SKO w swoim rozstrzygnięciu dążyło do uwzględnienia jak największej ilości wątpliwości wyrażanych przez skarżących w toku postępowania administracyjnego. Wyraża się to w szczególności w tym, że decyzja Kolegium nakłada na Inwestora dodatkowe wymogi, których celem jest minimalizacja oddziaływań odorowych, a także emisji amoniaku, siarkowodoru i innych substancji. W ten sposób decyzja odwoławcza wychodzi naprzeciw oczekiwaniom skarżących, zwłaszcza Państwa K., a więc dąży do uwzględnienia słusznych interesów strony (art. 7 k.p.a.), co niewątpliwe samo w sobie zasługuje na uznanie. Niemniej jednak z drugiej strony Kolegium w swoim rozstrzygnięciu zasadniczo zaaprobowało decyzję Wójta, w tym w zakresie stanowiska PPIS, który zwracał uwagę na zagrożenie dla zdrowia Państwa K. w kontekście m.in. uciążliwości odorowych. W ocenie Sądu prowadzi to do pewnej niespójności i niejednoznaczności w stanowisku organu odwoławczego.

Przechodząc już do bardziej merytorycznych przyczyn uwzględnienia skarg, Sąd przede wszystkim uznał, że w sprawie doszło do naruszenia art. 62 ust. 1 pkt 1 lit. a u.o.o.ś. w zw. z art. 3 ust. 2 u.o.o.ś. w związku z zasadą przezorności (art. 6 u.p.o.ś.) oraz w związku z art. 3 pkt 11 u.p.o.ś., a także art. 68 ust. 1 i 4 Konstytucji RP poprzez niedostateczną ocenę wpływu inwestycji na zdrowie, w tym zdrowie przede wszystkim rodziny S. i R. K. W tym zakresie Sąd w pełni aprobuje i uznaje za własne rozważania WSA w Warszawie zawarte w wyroku z 9 września 2020 r., sygn. IV SA/Wa 2720/19.

Wojewódzki Sąd Administracyjny wyjaśnił, że w aktualnym orzecznictwie NSA nie budzi już wątpliwości, że badanie wpływu planowego przedsięwzięcia na zdrowie ludzi (art. 3 ust. 2 u.o.o.ś.) winno obejmować również wpływ na zdrowie psychiczne ludzi, który to aspekt jest szczególnie istotny w odniesieniu do uciążliwości odorowych (niezależnie od wpływu na zdrowie somatyczne, którego to aspektu zdrowia dotyczą m.in. dopuszczalne normy siarkowodoru i amoniaku określone w rozporządzeniu Ministra Środowiska z 26 stycznia 2010 r. w sprawie wartości odniesienia dla niektórych substancji w powietrzu).

Sąd w składzie niniejszym podziela zasadność odwołania się do przygotowanego w 2016 r. na zlecenie Ministra Środowiska przez zespół pod kierunkiem prof. J. Zwoździaka specjalistycznego opracowania pt. Lista substancji i związków chemicznych, które są przyczyną uciążliwości zapachowej (https://www.gov.pl/web/klimat/uciazliwosc-zapachowa), gdzie stwierdza się, że istnieją niebudzące wątpliwości dowody pośrednie na to, że odory m.in. obniżają komfort życia; wywołują nasilenie takich niekorzystnych objawów psychosomatycznych, jak: rozdrażnienie, bóle głowy, nudności, trudności z koncentracją, utrata łaknienia, trudności z zasypianiem i szereg innych niekorzystnych objawów; ich niekorzystne działanie jest zbliżone do działania hałasu.

Co istotne dla sprawy niniejszej, stwierdzenie nadmierności tego wpływu, ocenianego przez pryzmat fundamentalnych dla prawa ochrony środowiska zasad prewencji oraz przezorności (art. 6 ust. 1 i 2 p.o.ś. oraz art. 191 ust. 1 i 2 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej), uzasadniać może odmowę ustalenia środowiskowych uwarunkowań przedsięwzięcia (por. np. wyroki NSA z 25 maja 2020 r., II OSK 2874/19; z 14 marca 2018 r., II OSK 1281/16 oraz z 12 lutego 2018 r., II OSK 1157/17 - CBOSA). W szczególności warto tu odwołać się do wyroku NSA z 25 maja 2020 r., gdzie inwestor domagał się wydania zgody środowiskowej dla inwestycji w postaci czterech kurników o łącznej obsadzie 995,62 DJP, przy czym inwestycja ta miała być zlokalizowana w odległości 120 m od zabudowy rozproszonej i 250 m od zwartej zabudowy wsi. NSA stwierdził: "Sąd I instancji prawidłowo zaakceptował zastosowanie przez organy zasad prawa ochrony środowiska - zasady prewencji, zasady przezorności i zasady zrównoważonego rozwoju, uznając, że realizacja planowanej inwestycji nie jest możliwa.

W sytuacji braku norm określających parametry stężeń substancji zapachowych w powietrzu, zasady te nakazują powstrzymanie realizacji inwestycji hodowli drobiu na taką skalę w tak niewielkiej odległości od zabudowań mieszkalnych. Nie ulega bowiem wątpliwości, że oddziaływanie substancji zapachowych pochodzących z hodowli drobiu o takim rozmiarze będzie odczuwalne i uciążliwe, a do tego niemalże permanentne biorąc pod uwagę planowanych kilka cykli chowu w ciągu roku (jak wynika z raportu, s. 9, łącznie 336 dni). Brak stosownych norm chroniących życie i zdrowie ludzi przed oddziaływaniami odorów, nakłada na organy obowiązek zapobiegania potencjalnym zagrożeniom związanym z tego typu oddziaływaniami".

Sąd w niniejszym składzie, podobnie jak WSA w Warszawie w przytaczanym wyroku o sygn. IV SA/Wa 2720/19, w pełni aprobuje rozważania NSA dotyczące wykładni i zastosowania zasad zrównoważonego rozwoju (art. 5 Konstytucji RP w zw. z art. 3 pkt 50 p.o.ś.) oraz zasady prewencji i zasady przezorności (art. 6 p.o.ś.) w sprawach dotyczących oceny oddziaływania wysoce odorotwórczych przedsięwzięć na środowisko oraz uznaje je za własne i wiążące organy przy ponownym rozpoznaniu niniejszej sprawy.

Sąd zgadza się również co do tego, że przy ocenie nadmierności oddziaływań odporowych nie można pomijać, że emisja odorów może w pewnych sytuacjach prowadzić do naruszenia prawa do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego oraz mieszkania, czyli wartości chronionych m.in. na gruncie art. 8 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. W szczególności w orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka przyjmuje się, że wspominany przepis Konwencji obejmuje poszanowanie jakości życia prywatnego oraz możliwość korzystania w spokoju z walorów własnego domu. Prawa te mogą być naruszone również w sposób niematerialny, np. na skutek hałasu, emisji szkodliwych substancji, nieprzyjemnych zapachów oraz innych ingerencji (zob. np. wyroki: z 8 lipca 2003 r. w sprawie Hatton i inni przeciwko Zjednoczonemu Królestwu, skarga nr 36022/97, § 96 oraz z 3 maja 2011 r. w sprawie Apanasiewicz przeciwko Polsce, skarga nr 6854/07, § 93; zob. np. H. Machińska, Europejska Konwencja Praw Człowieka jako instrument ochrony praw jednostki w związku z zanieczyszczeniem środowiska, "Europejski Przegląd Sądowy" 2014, nr 1, s. 63).

Na gruncie orzecznictwa ETPCz przyjąć należy, w świetle Konwencji władze publiczne w zakresie ochrony środowiska nie tylko muszą powstrzymywać się od arbitralnej ingerencji w prawa jednostek, lecz także powinny podjąć aktywne kroki w celu zapewnienia tych praw. Obowiązek ten spoczywa na władzach publicznych, a więc nie tylko na organach administracji publicznej (władza wykonawcza), lecz także na organach władzy sądowniczej, w tym na sądach administracyjnych (zob. R. Hauser, Konflikt środowiskowy przed organami i sądami administracyjnymi w kontekście art. 8 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, "Europejski Przegląd Sądowy" 2014, nr 1, s. 28).

Powyższy wyrok o sygn. IV SA/Wa 2720/19 spotkał się z aprobatą nie tylko piśmiennictwa (P. Korzeniowski, Stosowanie zasad ogólnych prawa ochrony środowiska w ocenie oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko. Glosa do wyroku WSA z dnia 9 września 2020 r., IV SA/Wa 2720/19, OSP 2021, nr 12, s. 106), ale również Naczelnego Sądu Administracyjnego, który potwierdził, że w świetle zasady przezorności, dopuszczalne jest ograniczenie bądź zakaz prowadzenia działalności mogącej spowodować negatywne oddziaływanie na środowisko oraz zdrowie i życie ludzi także w sytuacji, gdy ta możliwość nie została jeszcze w pełni, dowiedziona i wykazana, z uwagi np. na brak norm dotyczących oddziaływań odorowych (zob. wyrok NSA z 12 kwietnia 2023 r., III OSK 2068/21; z 5 grudnia 2024 r., III OSK 4781/21).

Oczywiście nie może być tu mowy o swego rodzaju automatyzmie. Sam fakt wystąpienia potencjalnego oddziaływania w postaci substancji odorowych nie może stanowić o zasadności odmowy określenia środowiskowych uwarunkowań dla planowanego przedsięwzięcia. Wymaga to przywołania argumentacji, która w sposób racjonalny mogłaby wzbudzić uzasadnione wątpliwości, a tym podważyć twierdzenia Inwestora, że proponowane przez niego rozwiązania nie zabezpieczą zdrowia ludzi przed negatywnym wpływem planowanej działalności (por. wyrok WSA w Gliwicach z 9 października 2024 r., II SA/Gl 570/24).

Niewątpliwie brak regulacji odorowych utrudnia dokonywanie koniecznych ustaleń faktycznych, ale w żadnym razie ich nie uniemożliwia, w szczególności przy wykorzystaniu wiadomości specjalnych. W sytuacji, w której inwestycje z zakresu ferm hodowlanych nie należą do przedsięwzięć co do istoty nowatorskich, eksperymentalnych, a przeciwnie – do przedsięwzięć realizowanych i funkcjonujących co najmniej od kilkudziesięciu lat, to w oczywisty sposób różne aspekty tego funkcjonowania, w tym powodowanie uciążliwości odorowych w zależności od zasięgu terytorialnego, jak też co najmniej szacunkowa skala natężenia takiej uciążliwości są bez wątpienia znane osobom posiadającym odpowiednią wiedzę w tym zakresie (tak: wyrok WSA w Rzeszowie z 10 czerwca 2025 r., II SA/Rz 294/25).

Na gruncie niniejszej sprawy kluczową okolicznością jest wyjątkowo bliska odległość zabudowy mieszkalnej na działce nr [...] do planowanej fermy drobiu i to o tak dużej skali (maksymalna obsada to aż 1435,68 DJP, to jest 358 920 szt. zwierząt). Przypomnieć trzeba, że dom mieszkalny Państwa K. znajduje się w kierunku południowym w odległości zaledwie ok. 38 m od granicy działki inwestycyjnej o nr [...] i jedynie ok. 137 m od najbliższego kurnika (zob. mapy w załączniku nr 4 do raportu).

W tym zakresie Sąd w pełni podziela stanowisko PPIS, który w opinii z 7 lutego 2025 r. oraz wcześniejszej opinii z 24 listopada 2023 r. negatywnie zaopiniował warunki realizacji spornego przedsięwzięcia. PPIS trafnie zauważył, że odległość ta – jako stanowczo zbyt mała – nie chroni mieszkańców najbliższej okolicy przed negatywnym oddziaływaniem odorów. Zasadnie wskazał PPIS, że mimo planowanych zabezpieczeń terenów sąsiednich przed zanieczyszczeniami, w tym odorowymi i substancjami mikrobiologicznymi, przy tak dużej skali przedsięwzięcia oddziaływanie na pobliską zabudowę będzie bardzo odczuwalne, a także, że oddziaływanie na ludzi mieszaniny wielu różnych związków odorotwórczych ma charakter psychosomatyczny.

Wbrew stanowisku SKO oraz Inwestora, Sąd w pełni zgadza się także z opinią eksperta dr hab. A. K., która opiniując negatywne stanowisko PPIS konsekwentnie podkreślała w toku postępowania, że odległość planowanych budynków inwentarskich od najbliższych zabudowań mieszkalnych jest stanowczo zbyt mała dla ochrony mieszkańców najbliższej okolicy przed negatywnym oddziaływaniem planowanej fermy. W opinii z 13 maja 2024 r. stwierdziła m.in., że:

1. – przy wybranej przez Wnioskodawcę lokalizacji przedsięwzięcia względem istniejącej już zabudowy mieszkaniowej istnieje wysokie ryzyko naruszenia konstytucyjnego prawa mieszkańców do ochrony ich zdrowia, co wynika wprost z opinii wyspecjalizowanego w tym zakresie organu Inspekcji Sanitarnej i władze publiczne nie powinny dopuścić do tego, aby ryzyko to na skutek decyzji inwestycyjnej ukierunkowanej na zysk przerodziło się w faktyczne negatywne oddziaływania na zdrowie mieszkańców. Bowiem po dopuszczeniu do jego realizacji cofnięcie takich skutków będzie niemożliwe a ograniczenie negatywnego oddziaływania trudne do wyegzekwowania;
2. – aktualny stan wiedzy naukowej jednoznacznie dowodzi związku między wpływem ferm zwierzęcych a ich negatywnym oddziaływaniem na zdrowie ludzi. Czynnikami determinującymi to oddziaływanie jest skala produkcji zwierzęcej i odległość siedzib ludzkich od fermy. Fakt negatywnego oddziaływania ferm drobiu na zdrowie okolicznych mieszkańców nie budzi żadnych wątpliwości i nie jest przedmiotem sporu naukowego. Za odległość bezpieczną wyznaczoną dla ochrony zdrowia przed oddziaływaniem dużych ferm przyjmuje się 500 m, co oparto na wynikach badań krajowych i zagranicznych. Nieprzyjęcie tej regulacji przez parlament nie oznacza zaprzeczenia temu negatywnemu wpływowi i potrzebie jego zapobiegania a jest jedynie wyrazem braku skuteczności działań ustawodawcy;
3. – przy tak dużym ryzyku zdrowotnym przyzwolenie na budowę wielkiej fermy drobiu jak ta w analizowanej sprawie - zlokalizowanej w niewielkim dystansie od zabudowy mieszkaniowej byłoby świadomą zgodą na zagrożenie a nawet utratę zdrowia okolicznych mieszkańców;
4. – nie znajduje żadnych podstaw merytorycznych dla odrzucenia stanowiska PPIS, powołanego w celu ochrony zdrowia ludzi przed negatywnym wpływem czynników szkodliwych i uciążliwych, który negatywnie zaopiniował planowane przedsięwzięcie pod względem wymagań higienicznych. Nieprzyjęcie go i wyrażenie zgody na realizację planowanego przedsięwzięcia stanowiłoby świadomą zgodę na negatywne oddziaływanie fermy na zdrowie ludzi.

Sąd, aprobując powyższe twierdzenia biegłej, pragnie podkreślić, że nie mają one charakteru subiektywnej i dowolnej interpretacji, ale zostały oparte na konkretnej wiedzy naukowej (J. M. Kupiec, Ż. Brambor (2019) Ocena poprawności wykonania raportów oceny oddziaływania na środowisko dla wybranych ferm wielkoprzemysłowych. Fragm. Agron. 36(3) 2019, 20-36, K. Plewa-Tutaj, M. Pietras-Szewczyk, E. Lonc, 2014, Próba oceny rozkładu przestrzennego zanieczyszczeń mikrobiologicznych w powietrzu na terenie i w sąsiedztwie wybranej fermy drobiu. Ochrona Środowiska Vol. 36, Nr 2 s. 21 -28; K. Stuper-Szablewska, T. Szablewski, S. Nowaczewski, E. Gornowicz. Zagrożenia chemiczne i mikrobiologiczne związane z hodowlą drobiu, 2018, Medycyna Środowiskowa - Environmental Medicine 2018, Vol. 21, No. 4, 53-63), a także analizie dotychczasowych prac legislacyjnych oraz ekspertyzie Ministerstwa Klimatu i Środowiska pt. "Bezpieczne odległości od zabudowań dla przedsięwzięć, których funkcjonowanie wiąże się z ryzykiem powstawania uciążliwości zapachowej" (dostęp: https://www.gov.pl/web/klimat/uciazliwosc-zapachowa).

Również w odniesieniu do wariantu najkorzystniejszego dla środowiska jako wariantu dopuszczonego do realizacji biegła trafnie stwierdziła, że modyfikacja przedsięwzięcia nie zmieni w sposób istotny presji na środowisko, zwłaszcza w zakresie przewidywanej emisji odorów, a przez to możliwego negatywnego oddziaływania na zdrowie ludzi zamieszkujących w bliskim sąsiedztwie (zob. opinia z 28 lipca 2025 r.). Nie jest tak, jak twierdzi SKO w kontrolowanej decyzji, że twierdzenia biegłej odwołują się do argumentów pozaprawnych. Znajdują one oparcie w art. 62 ust. 1 pkt 1 lit. a u.o.o.ś., art. 3 ust. 2 u.o.o.ś., art. 6 i art. 3 pkt 11 u.p.o.ś., a także art. 68 ust. 1 i 4 Konstytucji RP, o czym była już mowa.

Zdaniem Sądu doszło także do naruszenia art. 62 ust. 1 pkt 1 lit. a u.o.o.ś. w związku z zasadą przezorności (art. 6 u.p.o.ś.), a także art. 66 ust. 1 pkt 2 i 6 u.o.o.ś. poprzez pominięcie w raporcie a następnie decyzji środowiskowej faktu występowania na działce nr [...] pasieki pszczół, wpisanej do rejestru Powiatowego Lekarza Weterynarii w Grajewie pod nr [...], obejmującej 16 sztuk pni (zob. zaświadczenie PLW w Grajewie, k. 32 akt sądowych).

Z art. 62 ust. 1 pkt 1 lit. a u.o.o.ś. wynika, że w ramach oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko określa się, analizuje oraz ocenia bezpośredni i pośredni wpływ danego przedsięwzięcia na środowisko. W zakresie rozumienia pojęcia środowiska u.o.o.ś. w art. 3 ust. 1 pkt 15 odwołuje do u.p.o.ś., a w myśl art. 3 pkt 39 u.p.o.ś. środowisko definiuje się jako ogół elementów przyrodniczych, w tym także (...) elementy różnorodności biologicznej. Nadto art. 66 ust. 1 u.o.o.ś. przewiduje obowiązek uwzględnienia w raporcie m.in. opisu elementów przyrodniczych środowiska objętych zakresem przewidywanego oddziaływania planowanego przedsięwzięcia na środowisko oraz określenie przewidywanego oddziaływania na środowisko analizowanych wariantów, a także porównanie oddziaływań analizowanych wariantów na zwierzęta.

Oznacza to, że przedłożony przez inwestora raport powinien zawierać analizę tych elementów środowiska, które związane są z działalnością człowieka, a które szeroko pojęte środowisko tworzą. Dotyczy to zatem także znajdującej się w bezpośrednim sąsiedztwie terenu inwestycji pasieki pszczół. Stała obecność pszczół wskazuje bowiem na występowanie elementu lokalnej bioróżnorodności oraz na faktyczne wykorzystywanie obszaru inwestycji przez organizmy, których funkcjonowanie może być zależne od warunków środowiskowych, które przedsięwzięcie może zmienić.

W literaturze przedmiotu wskazuje się, że pszczoła miodna (A. mellifera) odgrywa kluczową rolę w zapewnieniu bezpieczeństwa żywnościowego i zdrowia ludzi, ale też istotnie wpływa na przetrwanie wielu gatunków roślin i zwierząt. Populacja pszczół, tak jak innych gatunków zapylaczy, jest narażona na wiele niekorzystnych czynników, w tym zubożenie bazy pożytkowej, rozprzestrzenianie chorób i pasożytów, nadmierne stosowanie pestycydów w rolnictwie, zmiany klimatyczne i rosnące zanieczyszczenie środowiska (zob. M. Dżugan, M. Miłek, M. Tomczyk, Gospodarcze i środowiskowe znaczenie pszczoły miodnej, Polish Journal for Sustainable Development, t. 28 (1), s. 75-84, dostęp: https://repozytorium.ur.edu.pl/items/f92f66a1-2ad3-4ebb-a5b9-30bbde3e95d6).

Tymczasem w raporcie brak jest jakiejkolwiek oceny wpływu projektowanej fermy drobiu na wskazane pszczele siedlisko. Sąd nie ma więc żadnej możliwości kontroli stanowiska organu, iż wpływ ten nie będzie negatywny. Sporządzający raport wspomniane elementy świata zwierzęcego pominął w opisie elementów przyrodniczych środowiska, co pozwala na wątpliwości, odnośnie rzetelności tak wyrażonego stanowiska. Tym bardziej, że w przypadku pszczół nie ma możliwości "przypisania" ich do konkretnej lokalizacji, bowiem jest faktem notoryjnym, że pszczoły mogą oddalić się od ula na odległość do kilku kilometrów (por. wyrok WSA w Łodzi z 4 października 2017 r., II SA/Łd 551/17; występowanie pszczół było analizowane także w sprawie o sygn. II SA/Wr 763/22). W procedurze indywidualnej oceny oddziaływania na środowisko konieczne jest ocenianie oddziaływań na wszystkie elementy przyrodnicze środowiska, stanowiące całość środowiska.

Prawidłowa jest taka ochrona elementów przyrodniczych środowiska przed negatywnym oddziaływaniem przedsięwzięcia, która przewiduje, że choćby wyróżnionym przedmiotem raportu oddziaływania przedsięwzięcia był tylko jeden element środowiska, raport powinien analizować jednocześnie wszystkie pozostałe elementy przyrodnicze środowiska, na które może oddziaływać przedsięwzięcie (por. np. wyrok NSA z 21 lutego 2017 r., sygn. akt II OSK 1472/15).

A zatem kwestia stałej obecności pszczół w pasiece na działce nr [...] nie została w ogóle poddana ocenie, mimo że dotyczy elementu środowiska objętego zakresem art. 62 ust. 1 u.o.o.ś. Dokonywana przez organ ocena oddziaływania przedsięwzięcia nie może bowiem sprowadzać się do ustalenia wpływu inwestycji wyłącznie na te komponenty środowiska, które zostały wcześniej wskazane w raporcie, jeżeli istnieją inne elementy środowiska, znajdujące się w zasięgu oddziaływania inwestycji. Rzeczą organu jest doprowadzenie do wyjaśnienia tej kwestii i dokonanie oceny potencjalnego wpływu inwestycji na pszczoły stanowiące element różnorodności biologicznej tego terenu, a w razie potrzeby – uzyskanie uzupełnień raportu. SKO nie kwestionując w odpowiedzi na skargę faktu obecności pasieki na działce nr [...], stwierdziło, że "wywiedzione z tego faktu zarzuty pozostają oparte na gołosłownych twierdzeniach, nie popartych żadnymi dowodami odnośnie możliwego potencjalnie szkodliwego wpływu fermy na pszczoły hodowlane, czy wręcz bioróżnorodność.

Odwołujący takiego związku i oddziaływania nie wykazali." Pominął jednak organ, że uwzględnienie w raporcie opisu elementów przyrodniczych środowiska oraz analiza wpływu inwestycji na środowisko, w tym na tak ważny element bioróżnorodności jak obecność pszczoły miodnej, stanowi obowiązek autora raportu oraz organu, a nie właściciela nieruchomości, będącego stroną postępowania.

Idąc dalej, Sąd stwierdza nierzetelność raportu oraz decyzji w odniesieniu do problemu związanego z zaopatrzeniem spornej inwestycji w wodę. Obowiązek uwzględnienia w raporcie informacji o wykorzystywaniu przez planowane przedsięwzięcie wody wynika z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. d u.o.o.ś. (por. wyrok WSA w Kielcach z 10 listopada 2020 r., II SA/Ke 509/20). Raport powinien zawierać informacje umożliwiające analizę kryteriów wymienionych w art. 62 ust. 1 u.o.o.ś. oraz zawierać opis planowanego przedsięwzięcia, a w szczególności informacje o wykorzystywaniu zasobów naturalnych, w tym m.in. wody.

W raporcie na s. 74-75 znajduje się informacja o ilości wody, jaka będzie potrzebna na różne cele związane z eksploatacją fermy, a także, że będzie ona pobierana z wodociągu gminnego. Autor raportu oszacował, że po zrealizowaniu inwestycji w wariancie alternatywnym (6 kurników) lub w wariancie najkorzystniejszym dla środowiska (6 kurników + gaz), zużycie wody na fermie wynosić będzie ok. 56 743 m3/rok. Szacowane zużycie nie zostało jednak zestawione z danymi dotyczącymi możliwości technicznych i eksploatacyjnych istniejącej sieci wodociągowej w gminie Grajewo, jej przepustowości, dostępnych rezerw, a przede wszystkim możliwości zapewnienia dostaw wody dla przedsięwzięcia o tak znaczącym zapotrzebowaniu. Przede wszystkim w aktach sprawy brak jest stanowiska gestora sieci wodociągowej, z którego wynikałoby, że jest on w stanie zapewnić dostawę wody dla projektowanej fermy w rozmiarze odpowiadającym deklarowanemu zapotrzebowaniu.

Raport ogranicza się jedynie do stwierdzenia, że zaopatrzenie fermy w wodę będzie realizowane z gminnej sieci wodociągowej. Wyjaśnienie tej kwestii jest o tyle istotne, że Państwo K. w skardze wskazują na problemy z ciśnieniem i awarie w gminie Grajewo, a także że woda w gminie pochodzi ze studni głębinowych. Spadki ciśnienia w sieci wodociągowej potwierdza też oficjalny komunikat Wójta Gminy Grajewo z 25 czerwca 2026 r. (dostęp: https://samorzad.gov.pl/web/gmina-grajewo/uwaga-spadek-cisnieniabrak-wody). Dodać trzeba, że na terenie Gminy Grajewo (działka nr ewid. [...], obręb [...]) w miejscowości [...] spółka E. planuje zrealizować podobną inwestycję o obsadzie nie przekraczającej 1435,152 DJP. Sądowi z urzędu wiadome jest, że Spółka na obecnym etapie posiada już co najmniej decyzję środowiskową. Sprawa tej inwestycji zawisła bowiem przed tut. sądem administracyjnym (zob. wyrok z 12 września 2024 r., II SA/Bk 380/24).

Przechodząc do zasadności kolejnego zarzutu Sąd wskazuje, że z art. 66 ust. 1 pkt 3b u.o.o.ś. w brzmieniu z 2018 r. wynika, że raport powinien zawierać informacje na temat powiązań z innymi przedsięwzięciami, w szczególności kumulowania się oddziaływań przedsięwzięć realizowanych, zrealizowanych lub planowanych, dla których wydano decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach, znajdujących się na terenie, na którym planuje się realizację przedsięwzięcia, oraz w obszarze oddziaływania przedsięwzięcia lub których oddziaływania mieszczą się w obszarze oddziaływania planowanego przedsięwzięcia - w zakresie, w jakim ich oddziaływania mogą prowadzić do skumulowania oddziaływań z planowanym przedsięwzięciem.

Sąd stwierdza, że raport jest również w tym zakresie niekompletny, bowiem nie zawiera oceny oddziaływań z uwzględnieniem innych ferm istniejących na terenie Gminy Grajewo, zwłaszcza wspomnianej fermy w miejscowości [...] dla której Inwestor uzyskał już decyzję środowiskową. Sąd ma na względzie, że autor raportu pominął planowaną fermę w [...] z tego powodu, że zgodnie z raportem ma ona znaleźć się poza obszarem oddziaływania fermy w [...] (s. 64 raportu). Wynika z tego, że autor raportu przyjął też, że oddziaływania fermy w [...] nie mieszczą się w obszarze oddziaływania planowanego przedsięwzięcia (art. 66 ust. 1 pkt 3b u.o.o.ś.).

Niemniej jednak zdaniem Sądu ocena ta jest w okolicznościach sprawy niniejszej przedwczesna. W ocenie Sądu skoro w odległości około 2 km ma funkcjonować druga wielkopowierzchniowa ferma drobiu o bardzo wysokiej obsadzie kurczaków, generująca analogiczne rodzaje oddziaływań jak przedsięwzięcie będące przedmiotem oceny (emisja do powietrza substancji oraz odorów, hałas, ruch pojazdów, wykorzystywanie zasobów naturalnych, zwłaszcza wody), to istniała podstawa do zbadania możliwości kumulowania się tych oddziaływań. Wprawdzie odległość 2 km może być niewystarczająca do wykazania kumulacji niektórych rodzajów oddziaływań, jednak nie może być sama w sobie traktowana jako okoliczność przesądzająca o jej braku. Raport powinien zatem co najmniej zidentyfikować planowaną fermę w [...], ustalić charakter i skalę jej oddziaływań oraz ocenić, czy oddziaływania obu przedsięwzięć mogą się kumulować. W szczególności nie ustalono, czy oba przedsięwzięcia będą korzystać z tej samej sieci wodociągowej gminy Grajewo, a takie wnioski się nasuwają, bowiem z akt sprawy o sygn. II SA/Bk 380/24 wynika, że ferma w [...] również ma być zaopatrywana z wodociągu gminnego.

Ze Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Gminy Grajewo wynika z kolei, że wodociąg "Wojewodzin" zaopatruje 32 wsi, w tym [...] oraz [...] (s. 49 studium). Co istotne z punktu widzenia ochrony środowiska, wodociągi grajewskie pozyskują wodę z zasobów wód podziemnych. W takim przypadku dla prawidłowej oceny przedsięwzięcia konieczne byłoby ustalenie łącznego zapotrzebowania na wodę oraz wpływu obu inwestycji na dostępność tego zasobu i możliwości eksploatacyjne wodociągu. Jak już wskazano, zużycie wody w samej fermie w [...] ma wynosić ok. 56 743 m3/rok, zatem łącznie zużycie wody obydwu ferm może przekroczyć rocznie aż 100 000 m3/rok. Te szczegółowe kwestie powinny zostać zawarte i przeanalizowane w raporcie środowiskowym, a nadto poddane ponownemu uzgodnieniu przez organ PGW Wody Polskie.

W efekcie organy zaakceptowały raport jako podstawę rozstrzygnięcia bez należytej weryfikacji, czy wyjaśnia on możliwość kumulowania się oddziaływań obu ferm. Na tym etapie nie można wykluczyć, że uwzględnienie łącznego oddziaływania doprowadzi do odmiennych ustaleń co do skali i charakteru oddziaływania na środowisko fermy w [...].

Ponadto, Sąd stwierdza nieprecyzyjność pkt 2 decyzji SKO w zakresie nałożenia na Inwestora obowiązku zaprojektowania "ogrodzenia fermy i pasa zieleni izolacyjnej z drzew i krzewów zimozielonych".

Przepis art. 107 § 1 pkt 5 k.p.a. stanowi, że decyzja zawiera rozstrzygnięcie. Przypomnieć należy, że rozstrzygnięcie jest jednym z najważniejszych, immanentnych składników decyzji. Musi być ono sformułowane w taki sposób, aby nie było wątpliwości, czego ono dotyczy, jakie uprawnienia zostały przyznane lub jakie obowiązki zostały nałożone na stronę. Rozstrzygnięcie powinno być zatem sformułowane precyzyjnie, bez niedomówień i możliwości różnej interpretacji (vide P. Przybysz, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz aktualizowany, LEX/el. i cyt. tam orzecznictwo). W orzecznictwie podkreśla się, że prawidłowe rozstrzygnięcie jako element decyzji administracyjnej musi być zredagowane w sposób jasny i zrozumiały dla adresata decyzji i niewymagający dodatkowych wyjaśnień ze strony organu. Jeśli istotą decyzji jest nałożenie obowiązków, to powinny być to obowiązki, których wykonanie jest fizycznie i prawnie możliwe (por. wyroki NSA: z 21 listopada 2017 r., II OSK 491/16; z 9 grudnia 2015 r., II OSK 913/14; z 18 stycznia 2011 r., II OSK 18/10; z 8 lutego 2011 r., I OSK 449/10).

Rozstrzygnięcie decyzji musi być bowiem sformułowane w taki sposób, aby nie było wątpliwości czego ona dotyczy, jak i tego, jak winna być wykonana (wyrok NSA z 22 listopada 2019 r., II GSK 3210/17). Powyższe wynika z władczego charakteru aktu administracyjnego, który kształtuje prawa i obowiązki strony i musi w związku z tym być jednoznaczny i precyzyjny. Obowiązek taki wynika z podstawowych zasad postępowania administracyjnego, w tym zasady praworządności (art. 6 k.p.a.), jak i zasady pogłębiania zaufania do organów państwa (art. 8 k.p.a.).

Zastosowanie powyższych kryteriów do oceny pkt 2 in fine osnowy decyzji prowadzi do wniosku, że już z tego powodu rozstrzygnięcie w tym zakresie nie może się ostać w obrocie prawnym.

Organ określił dodatkowy warunek realizacji i eksploatacji przedsięwzięcia, polegający na zaprojektowaniu ogrodzenia fermy i pasa zieleni izolacyjnej z drzew i krzewów zimozielonych, wskazując zarazem w uzasadnieniu, że rozwiązania te mają służyć minimalizowaniu uciążliwości i negatywnego oddziaływania planowanego przedsięwzięcia, w szczególności poprzez tworzenie bariery akustycznej oraz ograniczenie uciążliwości odorowych. Tak określony obowiązek nie pozwala jednak na jednoznaczne ustalenie jego normatywnej treści. W odniesieniu do ogrodzenia można wprawdzie domniemywać, że powinno ono okalać całą fermę, niemniej rozstrzygniecie nie określa jego wysokości, rodzaju konstrukcji, materiału ani innych cech, które pozwalałyby ustalić, jakie konkretnie rozwiązanie organ uznał za konieczne z punktu widzenia ochrony środowiska oraz prawnie chronionych interesów Państwa K.. W odniesieniu do pasa zieleni nie określono natomiast jego wymiarów, dokładnej lokalizacji, liczby rzędów nasadzeń, zagęszczenia roślin, odległości pomiędzy nimi, minimalnych parametrów roślin itp.

Samo wskazanie, że pas ten ma zostać utworzony "z drzew i krzewów zimozielonych", nie pozwala na ustalenie, jakie rozwiązanie – spośród szeregu możliwych i istotnie różniących się pod względem właściwości i skuteczności – będzie odpowiadało obowiązkowi nałożonemu decyzją. W konsekwencji nie sposób na podstawie osnowy decyzji ustalić, przykładowo, czy wystarczające będzie wykonanie pojedynczego rzędu drzew lub krzewów, kilku rzędów nasadzeń, zwartego żywopłotu, czy też układu roślinności o oznaczonej szerokości i zagęszczeniu. Nie jest też do końca jasne, czy pas zieleni ma otaczać całą fermę, czy jedynie jej część od strony działki skarżących.

Powyższe ma znaczenie zasadnicze, ponieważ decyzja środowiskowa powinna określać takie wymagania dotyczące przedsięwzięcia, które następnie mogą zostać jednoznacznie uwzględnione w dokumentacji wymaganej do realizacji inwestycji i poddane kontroli na dalszym etapie procesu inwestycyjnego. Wymagania określone w decyzji środowiskowej powinny być na tyle konkretne, żeby ich realizacja mogła być zweryfikowana przez organ wydający decyzję realizacyjną (zob. wyrok NSA z 28 stycznia 2020 r., II OSK 690/18). Tymczasem w rozpoznawanej sprawie brak określenia podstawowych parametrów ogrodzenia i pasa zieleni powoduje, że organ właściwy na dalszym etapie procesu inwestycyjnego nie będzie w stanie w sposób obiektywny ustalić, czy przedstawione przez Inwestora rozwiązanie pozostaje zgodne z decyzją środowiskową.

W rezultacie pkt 2 in fine decyzji SKO nie określa w sposób jasny, jednoznaczny i weryfikowalny treści obowiązku nałożonego na Inwestora, co narusza art. 107 § 1 pkt 5 k.p.a. w zw. z art. 71 ust. 1 oraz art. 82 ust. 1 pkt b u.o.o.ś.

Pozostałe zarzuty skarg nie zasługują na uwzględnienie.

Nie jest zasadny zarzut pominięcia przez organy analizy kolizji przestrzennej i kumulacji oddziaływań planowanej fermy drobiu z przebiegiem drogi ekspresowej S16 (obwodnica Grajewa w wariancie [...]). Inwestycja ta nie posiada jeszcze decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, więcej, nie jest wiadome, czy takowa decyzja zostanie w ogóle wydana oraz jaki będzie ostateczny przebieg drogi. W stosunku do niej opracowano do tej pory Studium techniczno - ekonomiczno - środowiskowe (STEŚ), a więc opracowanie projektowe o charakterze wstępnym i ogólnym, którego nie dotyczy norma z art. 66 ust. 1 pkt 3b u.o.o.ś.

Nie jest także trafny zarzut związany z wpływem eksploatacji fermy na obniżenie wartości sąsiadujących nieruchomości. Okoliczności te nie mogą przesądzać o wydaniu decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, albowiem kwestie te nie stanowią przedmiotu tego postępowania. W jego toku dokonuje się oceny planowanego przedsięwzięcia pod względem jego oddziaływania na środowisko, to jest na ogół elementów przyrodniczych. W związku z tym poza zakresem sprawy pozostają kwestie spadku wartości nieruchomości. Nie mają one wpływu na prawidłowość wydanej decyzji (zob. wyrok WSA w Lublinie z 3 czerwca 2025 r., II SA/Lu 168/25).

Nie zasługuje na uwzględnienie zarzut braku właściwej oceny oddziaływania na obszar Natura 2000 PLB200006 "Ostoja Biebrzańska", na terenie którego leży nieruchomość Państwa K. (działka nr [...]). Nie doszło do naruszenia art. 6 ust. 3 Dyrektywy Siedliskowej 92/43/EWG oraz art. 66 ust. 1 pkt 9 u.o.o.ś. w zw. z art. 34 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody. Okoliczność oddziaływania przedsięwzięcia na obszar Natura 2000 była przedmiotem oceny organu wyspecjalizowanego w sprawach ochrony środowiska, jakim jest Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska, który pozytywnie zaopiniował przedsięwzięcie, co potwierdza treść wydanego przez ten organ postanowienia z 14 stycznia 2025 r. Nie przytaczając w pełni stanowiska RDOŚ wystarczy wskazać, że z uwagi na bliską odległość planowanej inwestycji od ww. obszaru Natura 2000 na potrzeby raportu została wykonana inwentaryzacja przyrodnicza działki nr [...] i wynika z niej, że planowana inwestycja nie stanowi zagrożenia dla wartościowych elementów środowiskowych tego terenu.

RDOŚ ze względu na charakter inwestycji oraz jej lokalizację nie przewiduje wystąpienia ryzyka znaczącego wpływu na przedmiot ochrony obszaru Natura 2000. Wskazano też, że planowana inwestycja nie wpłynie negatywnie na integralność i spójność obszarów Natura 2000 znajdujących się w sąsiedztwie, a także że nie będzie stanowiła zagrożenia dla ciągłości i spójności korytarzy ekologicznych. Nadmieniono jednocześnie, że w przypadku gdy w wyniku realizacji przedsięwzięcia dojdzie do stwierdzenia gatunków chronionych w zasięgu obszaru inwestycji Inwestor będzie zobowiązany do uzyskania decyzji derogacyjnej, o której mowa w art. 56 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody. Stanowisko to podzieliły organy. Również Sąd nie widzi podstaw do kwestionowania ustaleń RDOŚ w tym zakresie.

Nie mają racji skarżący podnosząc zarzut naruszenia art. 66 ust. 1 pkt 4 i pkt 5 u.o.o.ś. poprzez brak rzetelnego opisu wariantu zerowego i utożsamianie go z wariantem najkorzystniejszym. Nie budzi wątpliwości, że niepodejmowanie przedsięwzięcia nie jest wariantem realizacji przedsięwzięcia, o którym mowa w art. 66 ust. 1 pkt 5 u.o.o.ś. oraz że opis skutków dla środowiska w przypadku niezrealizowania przedsięwzięcia jest odrębnym elementem raportu wymaganym na mocy art. 66 ust. 1 pkt 4 u.o.o.ś. (por. wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 22 sierpnia 2018 r., II SA/Go 242/18, wyrok WSA w Warszawie z 15 lipca 2020 r., IV SA/Wa 2902/19 oraz wyrok WSA w Łodzi z 7 października 2025 r., II SA/Łd 479/25). W sprawie niniejszej raport wskazuje na 3 warianty i żaden z nich nie jest tzw. wariantem zerowym. Na s. 64-65 raportu znajduje się natomiast rozdział dotyczący opisu przewidywanych skutków dla środowiska w przypadku niepodejmowania przedsięwzięcia. Autor raportu wskazał, że brak realizacji przedsięwzięcia nie spowoduje żadnych istotnych zmian oraz nie wywoła żadnych skutków w środowisku, a tym samym nie pogorszy stanu środowiska.

Bezzasadny jest także zarzut naruszenia art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 142 u.p.o.ś. oraz art. 6 ust. 3 Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2010/75/UE z dnia 24 listopada 2010 r. w sprawie emisji przemysłowych (zintegrowane zapobieganie zanieczyszczeniom i ich kontrola) (wersja przekształcona) (Dz. U. UE. L. z 2010 r. Nr 334, str. 17 z późn. zm.). Abstrahując od tego, że ww. dyrektywa unijna nie zawiera wskazanej jednostki redakcyjnej Sąd zwraca uwagę, że została ona implementowana do prawa polskiego, przede wszystkim do u.p.o.ś., zatem zasadniczo nie wymaga bezpośredniego stosowania. Niewątpliwie inwestycja będzie wymagać uzyskania pozwolenia zintegrowanego (art. 201 i n. u.p.o.ś.) i z tego powodu – stosownie do art. 66 ust. 5 u.o.o.ś. – raport zawiera porównanie proponowanej techniki z najlepszymi dostępnymi technikami (s. 203 i n.).

Sąd po analizie tego fragmentu raportu oraz uwzględnieniu pozytywnej opinii Marszałka zasadniczo nie dostrzegł potrzeby kolejnej weryfikacji raportu w zakresie zgodności z konkluzjami BAT. Organ wielokrotnie zwracał się do Marszałka o ponowne uzgodnienie i za każdym razem Marszałek podtrzymywał swoje wcześniejsze, pozytywne stanowisko z 29 sierpnia 2018 r. nr DOS-II.7030.13.2018, podkreślając w piśmie z 15 stycznia 2025 r., że przeanalizował również Aneks nr 1 do Raportu’2 (ujednoliconej wersji z 21 marca 2024 r.). Należy mieć na względzie, że zgodnie z art. 77 ust. 1 pkt 3 u.o.o.ś. Marszałek jako organ współdziałający wydaje opinię wyłącznie w aspekcie pozwolenia zintegrowanego. Umknęło też uwadze skarżących, że dyrektywa (UE) 2024/1785 (IED 2.0), zaostrzająca wymogi BAT, nie została jeszcze zaimplementowana do polskiego porządku prawnego. Stosowna nowelizacja krajowych przepisów jest obecnie w trakcie procesu legislacyjnego (projekt ustawy o zmianie ustawy - Prawo ochrony środowiska oraz niektórych innych ustaw, nr UC99, dostępny w wykazie prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów).

Nadmienić trzeba, że powyższa ocena w zakresie zgodności raportu z konkluzjami BAT nie zmieniają stanowiska Sądu co do problemu uciążliwości odorowej i jej wpływu na zdrowie ludzi, gdyż – jak już wskazano – stanowisko to opiera się na normie z art. 62 ust. 1 pkt 1 lit. a i art. 3 ust. 2 u.o.o.ś. oraz art. 6 i art. 3 pkt 11 u.p.o.ś., a także art. 68 ust. 1 i 4 Konstytucji RP.

Wbrew ocenie skarżących organ zapewnił możliwość udziału społeczeństwa w postępowaniu, wypełniając dyspozycję art. 79 ust. 1 u.o.o.ś. W tym zakresie Sąd podziela stanowisko SKO wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Reasumując, w świetle powyższych okoliczności stwierdzić należy, że zaskarżone decyzje zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa procesowego i materialnego – w stopniu obligującym Sąd do ich wyeliminowania z obrotu prawnego, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a.

Rozpoznając sprawę ponownie Wójt będzie miał na uwadze zawarte wyżej oceny prawne. Z ocen tych wynika w szczególności, że organ powinien dopuścić dowód z opinii biegłego na okoliczność ustalenia poziomu uciążliwości odorowych generowanych przez planowane przedsięwzięcie. Jak trafnie wskazał WSA w Warszawie w przytaczanym wyroku o sygn. IV SA/Wa 2720/19, wskazane jest zwrócenie się do wyspecjalizowanych w tej problematyce jednostek badawczych (mogących np. przeprowadzić procesy modelowania rozprzestrzeniania się odorów oraz poziomu intensywności odorów), a nie do osób, które tylko ogólnie zajmują się sporządzaniem raportów odziaływania na środowisko. Konieczność szczególnie wnikliwego i wszechstronnego wyjaśnienia skali uciążliwości odorowych determinują w niniejszej sprawie przede wszystkim parametry przedsięwzięcia (sześć kurników o maksymalnej obsadzie aż 1435,68 DJP, tj. 358 920 szt.) oraz bardzo bliska odległość od zabudowań mieszkalnych (ok. 137 m). Organ zważy więc na obiektywną skalę zagrożeń dla okolicznych mieszkańców narażonych na oddziaływanie odorowe spornej inwestycji.

Ponadto, organ zobowiąże Inwestora do uzupełnienia raportu w związku z opisaną koniecznością: 1) zbadania ewentualnych oddziaływań skumulowanych z planowaną fermą w [...], 2) oceny wpływu inwestycji na bioróżnorodność w kontekście obecności pszczół na działce nr [...], 3) analizy problemu związanego z zaopatrzeniem fermy w wodę z wodociągu gminnego gminy Grajewo. Następnie, uzupełniony raport powinien zostać przesłany do właściwych organów współdziałających, celem uzgodnienia lub zaopiniowania. Końcowo, Wójt, mając na uwadze całokształt zebranego materiału oraz sformułowane wyżej oceny prawne dotyczące kryteriów uwzględnianych przy podejmowaniu decyzji środowiskowej w sprawach dotyczących inwestycji o wysokim stopniu uciążliwości odorowej, winien wydać decyzję co do istoty. Będzie miał przy tym na względzie wyrażone przez Sąd stanowisko, że stwierdzenie nadmierności wpływu odorów może nawet uzasadniać odmowę ustalenia środowiskowych uwarunkowań przedsięwzięcia, czego Sąd na tym etapie jeszcze nie przesądza.

O kosztach postępowania orzeczono na postawie art. 200 w zw. z art. 202 § 2 p.p.s.a. (zwrot wpisu sądowego). O kosztach pełnomocnika z urzędu orzeknie referendarz sądowy z mocy art. 258 § 2 pkt 8 p.p.s.a.

Małgorzata Roleder Elżbieta Trykoszko Barbara Romanczuk