Uzasadnienie
M. Ł. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy skargę na zarządzenie Wójta Gminy z dnia [...] lutego 2026 r., nr [...] w przedmiocie aktualizacji Gminnej Ewidencji Zabytków gminy S..
W wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału II z dnia 25 maja 2026 r. wezwano stronę skarżącą do usunięcia w terminie 7 dni od dnia doręczenia niniejszego wezwania braków formalnych skargi poprzez złożenie oświadczenia, kiedy dowiedział się o wydaniu ww. zarządzenia Wójta Gminy. Pismem z dnia [...] czerwca 2026 r. skarżący oświadczył, że o wydaniu zaskarżonego [...] Wójta Gminy dowiedział się w dniu [...] marca 2026 r. Informację tę powziął z oficjalnej korespondencji doręczonej przez organ - pismo Gminy S. - zawiadomienie z [...].03.2026 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje.
Skarga podlega odrzuceniu.
Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143; dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Stosownie do art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje między innymi orzekanie w sprawach skarg na inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w k.p.a., postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy - Ordynacja podatkowa, postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej, oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Wedle art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Przed przystąpieniem do merytorycznego rozpoznania skargi sąd jest obowiązany zbadać zachowanie terminu do wniesienia skargi oraz jej dopuszczalność. Zgodnie bowiem z art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a., odrzuceniu podlega skarga wniesiona po upływie terminu do jej wniesienia. Z kolei wedle art. 53 § 2 p.p.s.a., jeżeli ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia w sprawie będącej przedmiotem skargi, skargę na akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4, wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się o wydaniu aktu lub podjęciu innej czynności. Sąd, po wniesieniu skargi, może uznać, że uchybienie tego terminu nastąpiło bez winy skarżącego i rozpoznać skargę.
Aby jednak dokonać takiej oceny, niezbędne jest w pierwszej kolejności ustalenie, co stanowi przedmiot skargi i przeprowadzenie odpowiedniej kwalifikacji przedmiotu skargi z punktu widzenia cyt. art. 3 p.p.s.a.
Należy wskazać, że regulacja odnosząca się do tworzenia i zarządzania gminną ewidencją zabytków zawarta jest w art. 22 ust. 4- 5 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1292). Zgodnie z ich treścią wójt (burmistrz, prezydent miasta) prowadzi gminną ewidencję zabytków w formie zbioru kart adresowych zabytków nieruchomych z terenu gminy, która obejmuje 1) zabytki nieruchome wpisane do rejestru, 2) inne zabytki nieruchome znajdujące się w wojewódzkiej ewidencji zabytków oraz 3) inne zabytki nieruchome wyznaczone przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta) w porozumieniu z wojewódzkim konserwatorem zabytków.
Prowadzenie gminnej ewidencji zabytków określają natomiast przepisy rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 56; § 18 - 18b). Przy czym należy podkreślić, że art. 6 ust. 2 ustawy z dnia 18 marca 2010 r. o zmianie ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami oraz zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2010 r. Nr 75, poz. 474) nałożył na wójtów (burmistrzów, prezydentów miast) obowiązek założenia gminnej ewidencji zabytków, po przekazaniu przez wojewódzkiego konserwatora zabytków wykazu zabytków, określonego w art. 7 tej ustawy, w terminie dwuletnim od dnia przekazania przez wojewódzkiego konserwatora zabytków wykazu zabytków. Samo zatem przekazanie przez wojewódzkiego konserwatora zabytków wykazu zabytków wójtowi (burmistrzowi, prezydentowi miasta) nie wywołuje skutku w postaci założenia gminnej ewidencji zabytków, a jej założenie wymaga działania organu wykonawczego gminy, z którym jednoznacznie można będzie wiązać skutek w postaci założenia gminnej ewidencji zabytków.
Z treści skargi nie ulega wątpliwości, że zasadniczym celem skarżącego jest zakwestionowanie zgodności z prawem ujęcia obiektów zlokalizowanych na jego działkach nr [...] w m. [...] do Gminnej Ewidencji Zabytków.
Zauważyć trzeba, że w orzecznictwie sądowym reprezentowany jest pogląd, który Sąd podziela, że czynność polegająca na ujęciu obiektu w gminnej ewidencji zabytków stanowi czynność z zakresu administracji publicznej dotyczącą uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. (por. wyroki WSA w Krakowie z 7 marca 2017 r., II SA/Kr 1507/16; z 14 września 2021 r., II SA/Kr 666/21; z 31 stycznia 2023 r., II SA/Kr 1523/22; z 9 stycznia 2024 r., II SA/Kr 1361/23; postanowienia NSA z 18 października 2022 r., II OZ 610/22; z 8 czerwca 2022 r., II OZ 335/22; z 18 maja 2021 r., II OZ 218/21; z 20 maja 2020 r., II OSK 753/20 oraz wyroki NSA z 18 października 2023 r., II OSK 2326/18 i II OSK 3029/18; z 10 stycznia 2024 r., II OSK 1952/22 - dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl). Na uwagę zasługuje w tym miejscu wyrok NSA z 18 października 2023 r., II OSK 1765/17, w którym wskazano, że "ujęcie nieruchomości w gminnej ewidencji zabytków nie jest aktem organu samorządowego w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 6 p.p.s.a., lecz czynnością z zakresu administracji publicznej dotyczącą obowiązków wynikających z przepisów prawa w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. (dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl).
Należy uznać, że tak określona czynność miała miejsce poprzez wydanie zaskarżonego zarządzenia Wójta Gminy.
Konsekwencją ustalenia, że w sprawie przedmiot zaskarżenia stanowi czynność organu, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., jest ocena terminowości wniesienia skargi w świetle art. 53 § 2 p.p.s.a. W związku z tym, że o zaskarżonym Zarządzeniu Wójta Gminy z dnia [...] lutego 2026 r. skarżący dowiedział się w dniu [...] marca 2026 r. (informację tę powziął z oficjalnej korespondencji doręczonej przez organ - pismo Gminy S. - Z. z [...].03.2026 r.), termin do wniesienia skargi upłynął z dniem [...] kwietnia 2026 r. Z kolei skarga została nadana w placówce operatora pocztowego w dniu [...] kwietnia 2026 r., a zatem wniesiono ją po terminie.
Przekroczenie terminu do wniesienia skargi powoduje, że skarga ta podlega odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Z powyższych względów Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.