Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z [...] stycznia 2026 r. nr [...] na podstawie art. 61a § 1 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia [...] czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2025 r. poz. 1691, dalej k.p.a.) po rozpatrzeniu wniosku A. G. (dalej Skarżący) o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej postanowieniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego wydanym [...] listopada 2025 r. nr [...] - utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie
W uzasadnieniu SKO wskazało, że zaskarżonym postanowieniem Samorządowe Kolegium Odwoławcze odmówiło wszczęcia postępowania w sprawie złożonego przez Skarżącego ponaglenia na bezczynność Wójta Gminy B. polegającą na niezałatwieniu w terminie jego wniosku z [...] kwietnia 2025 r. w sprawie interwencji dotyczącej likwidacji urządzenia wodnego - zasypania przepustu bez wymaganej zgody wodnoprawnej i zatrzymania przepływu wody do części J. O.. P. z [...] maja 2025 r. Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w B., do której Skarżący także złożył pismo w kwestii zasypania przepustu bez wymaganej zgody wodnoprawnej, przekazała to pismo organowi właściwemu w sprawie zgód wodnoprawnych. P. z [...] sierpnia 2025 r. Wójt Gminy B. poinformował Skarżącego, że miejsce połączenia jeziora nie jest objęte miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego.
W zaskarżonym postanowieniu Kolegium wskazało, że Wójt Gminy B. nie jest organem właściwym rzeczowo do orzekania w przedmiocie ewentualnej restytucji urządzenia wodnego, czego dotyczyło żądanie Skarżącego. Nie jest więc możliwe rozpatrzenie ponaglenia na bezczynność organu, który nie jest właściwym w danej sprawie administracyjnej. Dlatego też postępowanie w przedmiocie oceny bezczynności organu niewłaściwego w spawie nie może być wszczęte na podstawie przepisu art. 61a § 1 k.p.a.
Pismem z [...] listopada 2025 r. Skarżący zwrócił się o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej ww. postanowieniem z [...] listopada 2025 r. We wniosku podniesiono, że Wójt powinien był przekazać podanie według właściwości do odpowiedniego organu. Niewłaściwa była forma pisma informacyjnego.
Rozpatrując sprawę SKO stwierdziło, że zaskarżone postanowienie jest prawidłowe. W jego ocenie zbędne było postulowane przez pełnomocnika żalącego przekazywanie sprawy przez Wójta Gminy B. do organu właściwego, albowiem sprawę do organu właściwego przekazała już Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w B. pismem z [...] maja 2025 r. Nie sposób zarzucać Wójtowi bezczynności w sprawie, którą od pół roku prowadzi inny organ administracji i to właściwy rzeczowo w sprawie zgłoszonej przez żalącego.
Skargę na ww. postanowienie złożył Skarżący, zarzucając mu:
- 1. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 61a § 1 k.p.a. polegające na niewłaściwym zastosowaniu tej normy w sytuacji, gdy istniała podstawa do wszczęcia postępowania przez właściwy organ, a tym samym Wójt Gminy B. powinien przekazać sprawę temu organowi, a nie sporządzić pismo z pominięciem procedury, informujące o różnych okolicznościach związanych ze sprawą w sytuacji, gdy uprzednio podjął działania, przeprowadził oględziny i prowadził postępowanie;
- 2. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 65 § 1 k.p.a. polegające na zaniechaniu przekazania podania do organu właściwego;
- 3. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie zaskarżonego postanowienia w mocy, tj. wadliwą kontrolę instancyjną, w sytuacji gdy prawidłowo działający organ uchyliłby zaskarżone postanowienie i nadało bieg ponagleniu.
Mając na uwadze powyższe, Skarżący wniósł o uchylenie, zaskarżonego postanowienia z [...] stycznia 2026 r.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości swoją dotychczasową argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga była zasadna.
Zgodnie z art. 37 § 1 k.p.a., stronie służy prawo do wniesienia ponaglenia, jeżeli:
- 1) nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 (bezczynność);
- 2) postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy (przewlekłość).
Wskazać należy, że po nowelizacji k.p.a. z 7 kwietnia 2017 r. (ustawa z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw, Dz. U. poz. 935) ponaglenie przestało być środkiem zaskarżenia sensu stricto (jak dawne zażalenie na bezczynność) i przyjęło charakter podania procesowego inicjującego postępowanie wpadkowe (incydentalne) względem postępowania głównego - celem nie jest rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej, lecz wymuszenie działania organu (funkcja dyscyplinująco-nadzorcza). To postępowanie wpadkowe nie ma jednak odrębnego, sformalizowanego "aktu wszczęcia" analogicznego do art. 61 § 3 i 4 k.p.a. - organ rozpatrujący ponaglenie ma ustawowy obowiązek rozpoznać je w terminie 7 dni od otrzymania (art. 37 § 5 k.p.a.) i wydać postanowienie z art. 37 § 6 k.p.a.
W tym miejscu należy odwołać się do art. 37 § 3a zd. 1 k.p.a. stosownie do którego, jeżeli ponaglenie zostało wniesione przed upływem terminu określonego w art. 35 albo przepisach szczególnych, organ prowadzący postępowanie pozostawia ponaglenie bez rozpoznania. Ustawodawca świadomie uregulował zatem jeden konkretny przypadek "odmowy" (ponaglenie przedwczesne) w formie pozostawienia bez rozpoznania, a nie w formie odmowy wszczęcia postępowania, w takim razie lege non distinguente pozostałe wady ponaglenia powinny być oceniane merytorycznie w postanowieniu wydanym na podstawie art. 37 § 5 k.p.a., zgodnie z którym organ rozpatrujący ponaglenie wydaje postanowienie, w którym:
- 1) wskazuje, czy organ rozpatrujący sprawę dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, stwierdzając jednocześnie, czy miało ono miejsce z rażącym naruszeniem prawa;
- 2) w przypadku stwierdzenia bezczynności lub przewlekłości:
- a) zobowiązuje organ rozpatrujący sprawę do załatwienia sprawy, wyznaczając termin do jej załatwienia, jeżeli postępowanie jest niezakończone,
- b) zarządza wyjaśnienie przyczyn i ustalenie osób winnych bezczynności lub przewlekłości, a w razie potrzeby także podjęcie środków zapobiegających bezczynności lub przewlekłości w przyszłości.
Ponadto podkreślenia wymaga, że na postanowienie z art. 37 § 6 k.p.a. nie służy zażalenie (jest ono zaskarżalne dopiero w odwołaniu od decyzji kończącej sprawę główną albo w drodze skargi na bezczynność/przewlekłość), podczas gdy na postanowienie z art. 61a k.p.a. o odmowie wszczęcia postępowania takie zażalenie przysługuje. Zastosowanie tego drugiego trybu zmieniałoby więc też środki zaskarżenia, co dodatkowo przemawia za koniecznością wydania postanowienia w trybie art. 36 § 6 k.p.a.
Reasumując, potencjalna niewłaściwość organu, na którego bezczynność wniesiono ponaglenie, nie otwiera drogi do formalnej odmowy wszczęcia postępowania w sprawie ponaglenia na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. Skutkuje jedynie tym, że organ rozpoznający ponaglenie ocenia inny obowiązek - nie merytoryczne załatwienie sprawy, lecz dochowanie procedury z art. 65 k.p.a. - i w tych granicach wydaje postanowienie z art. 37 § 6 k.p.a. (stwierdzające bezczynność albo jej brak).
Powyższe naruszenie prawa miało charakter rażącego w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Zostało ono wydane z rażącym naruszeniem prawa, tj. art. 61a § 1 w zw. z art. 37 § 6 k.p.a. W orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, że naruszenie prawa ma charakter rażący, gdy rozstrzygnięcie zawarte w decyzji pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią przepisu prawa poprzez ich proste zestawienie. Nie chodzi więc tu o błędy w wykładni prawa, ale o niedopuszczalne przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny. Ponadto rażącym naruszeniem prawa jest tylko takie uchybienie, w wyniku którego powstają skutki społeczne niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności i nie może być akceptowane jako akt wydany przez organ praworządnego państwa (vide wyrok NSA w sprawie II OSK 633/24, dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query).
Organ, ponownie rozpoznając sprawę, winien rozważyć zastosowanie art. 65 § 1 k.p.a., zgodnie z którym jeżeli organ administracji publicznej, do którego podanie wniesiono, jest niewłaściwy w sprawie, niezwłocznie przekazuje je do organu właściwego, zawiadamiając jednocześnie o tym wnoszącego podanie.
Mając powyższe na uwadze, w oparciu o art. 145 § 1 pkt 2 w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm., dalej powoływana jako "p.p.s.a."), orzeczono jak w sentencji.
Na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym.
O kosztach postępowania rozstrzygnięto na podstawie art. 200 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 215), z uwzględnieniem uiszczonych przez Skarżącego wpisu w kwocie 100 zł oraz opłaty skarbowej od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł.