Uzasadnienie
Franciszek W. legitymuje się zaświadczeniem Zarządu Wojewódzkiego Związku Bojowników o Wolność i Demokrację w K. z dnia 22 czerwca 1978 r., potwierdzającym przyjęcie go do tego Związku w charakterze członka zwyczajnego i zaliczenie do okresu działalności kombatanckiej jednego miesiąca z tytułu udziału w wojnie obronnej 1939 r.
W dniu 23 maja 1985 r. Franciszek W. wystąpił do tego organu z wnioskiem o zaliczenie mu do okresu działalności kombatanckiej pobytu w obozie koncentracyjnym w Oświęcimiu od dnia 27 listopada 1941 r. do dnia 28 stycznia 1942 r. Do wniosku załączył pismo Państwowego Muzeum w Oświęcimiu z dnia 8 lutego 1968 r., z którego wynika, że w podanym okresie przebywał w tym obozie jako więzień wychowawczy.
Pismem z dnia 4 czerwca 1985 r. Zarząd Wojewódzki Związku powiadomił wnioskodawcę, że jego pobyt w obozie jako więźnia wychowawczego nie daje "praw kombatanckich, a tym samym nie może być dopisany do posiadanego zaświadczenia kombatanckiego".
W odwołaniu od tej decyzji Franciszek W. domagał się zaliczenia wymienionego okresu jako działalności kombatanckiej, jednakże Zarząd Główny Związku odmówił wznowienie postępowania, ponieważ sprawa została ostatecznie załatwiona w 1978 r. Zdaniem tego organu, wnioskodawca nie dopełnił obowiązku rzetelnego wypełnienia deklaracji członkowskiej, w której nie podał faktu uwięzienia w obozie, a więc "pozbawił się tym samym prawa do wznowienia postępowania". Poza tym pobyt wnioskodawcy w obozie nie wynikł z przyczyn politycznych ani narodowościowych.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Franciszek W. wniósł o pozytywne załatwienie jego sprawy i wyjaśnił, że z polecenia miejscowego działacza Związku pominął w deklaracji i życiorysie informacje o pobycie w obozie, które rzekomo mogły spowodować podejrzenie go o współpracę z Niemcami ze względu na krótki okres przetrzymywania w obozie.
W odpowiedzi na skargę nie ustosunkowano się do wyjaśnienia skarżącego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W rozpoznawanej sprawie miały miejsce istotne naruszenia prawa materialnego i procesowego, ponieważ zaskarżona decyzja myli istotę stwierdzenia uprawnień kombatanckich z ustaleniem okresu działalności kombatanckiej oraz zwyczajne postępowanie administracyjne z trybem wznowienia postępowania zakończonego ostateczną decyzją.
Artykuł 3 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. o szczególnych uprawnieniach kombatantów /Dz.U. nr 16 poz. 122/ przewiduje możliwość zaliczenia nowych okresów działalności kombatanckiej osobom, które są już członkami Związku Bojowników o Wolność i Demokrację lub miały stwierdzone uprawnienia kombatanckie z innego tytułu. Postępowanie o takie zaliczenie nowych okresów działalności jest postępowaniem w nowej sprawie administracyjnej, wszczętej z chwilą doręczenia żądania organowi. Związku, który w takim wypadku występuje w charakterze organu administracji państwowej, a nie organu stowarzyszenia.
Franciszek W. nie ubiegał się o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej w 1978 r. przyjęciem go do Związku i zaliczeniem do okresu działalności kombatanckiej udziału w wojnie obronnej 1939 r. Jego wniosek z dnia 23 maja 1985 r. spowodował wszczęcie postępowania w nowej sprawie administracyjnej, w której organ I instancji wydał merytoryczną decyzję /pismo tego organu z dnia 4 czerwca 1985 r. zawierało podstawowe elementy decyzji/ w postępowaniu zwyczajnym, odmawiając wnioskodawcy zaliczenia do okresu działalności kombatanckiej uwięzienia w obozie koncentracyjnym. Odpowiedź udzielona przez Zarząd Główny Związku w wyniku rozpatrzenia odwołania Franciszka W. - mimo nadania jej formy zwykłego pisma - ma również podstawowe cechy decyzji, ale w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania.
W konsekwencji tego Zarządu Główny ZBoWiD nie wystąpił w charakterze organu odwoławczego w postępowaniu zwyczajnym, lecz jako organ II instancji w sprawie o wznowienie postępowania, które nie było.
W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 207 par. 2 pkt 1 Kpa w związku z art. 3 ust. 1 analizowanej ustawy z dnia 26 maja 1982 r. orzekł, jak w sentencji, zasądzając stosowanie do art. 208 Kpa zwrot kosztów postępowania na rzecz skarżącego. Zarząd Główny ZBoWiD rozpozna ponownie odwołanie skarżącego od decyzji organu I instancji, odmawiającej zaliczenia mu do okresu działalności kombatanckiej pobytu w obozie koncentracyjnym, i orzeknie z wykorzystaniem uprawnień przewidzianych w art. 138 Kpa dla organu odwoławczego.
Zdaniem Sądu, potwierdzone przez Państwowe Muzeum w Oświęcimiu przetrzymywanie Franciszka W. w tym obozie jako więźnia wychowawczego stwarza domniemanie represjonowania go nie ze względów politycznych, narodowościowych lub rasowych. Ewentualne obalenie tego domniemania może nastąpić tylko na podstawie wiarygodnych dowodów dostarczonych lub wskazanych przez skarżącego jako stronę wywodzącą z nich korzystne dla siebie skutki prawne.