Uzasadnienie
E. S. (dalej: "skarżąca") wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Warszawie (dalej: "ZUS", "organ") w przedmiocie rozpoznania wniosku z 21 listopada 2025 r. o zmianę terminu zgłoszenia do ubezpieczenia społecznego z dnia 1 lipca 2017 r. na dzień 27 stycznia 2017 r.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie wyjaśniając, że przedmiotowa sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Na wstępie wskazać należy, że merytoryczne rozpatrzenie zasadności skargi poprzedzone jest w postępowaniu przed sądem administracyjnym badaniem dopuszczalności jej wniesienia. Skarga jest dopuszczalna, gdy przedmiot sprawy należy do właściwości sądu, skargę wniesie uprawniony podmiot, oraz gdy spełnia ona wymogi formalne i została złożona w terminie. Stwierdzenie braku którejś z wymienionych przesłanek dopuszczalności zaskarżenia uniemożliwia nadanie skardze dalszego biegu, co w konsekwencji prowadzi do odrzucenia skargi.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej (§ 1). Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2).
Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2026 r., poz. 143 ze zm.) dalej: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.
W myśl art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na:
- 1) decyzje administracyjne;
- 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty;
- 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie;
- 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie - Kodeks postępowania administracyjnego, postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy - Ordynacja podatkowa, postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających;
- 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej;
- 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej;
- 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego;
- 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a oraz 9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw.
Sądy administracyjne orzekają również w sprawach sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie art. 138 § 2 k.p.a., a także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosują środki określone w tych przepisach (art. 3 § 2a i 3 p.p.s.a.)
Przedmiotem skargi E. S. jest bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Warszawie w przedmiocie rozpoznania wniosku o zmianę terminu zgłoszenia do ubezpieczenia społecznego.
W tym miejscu wskazać należy, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych właściwość sądów administracyjnych jest ograniczona i obejmuje tylko sprawy szczegółowo wymienione w art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (j.t. Dz. U. z 2026 r. poz. 199), tj. sprawy dotyczące decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku, decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i decyzji w sprawie wykreślenia zastawu skarbowego z rejestru. Tylko w tak wąskim zakresie, jaki został ustalony w ww. art. 83 ust. 4, dopuszczalna jest droga sądowoadministracyjna.
W przepisie tym ustawodawca uregulował więc wyłączenie wprost kognicji sądu powszechnego w sprawach ubezpieczeniowych. Innymi słowy, tryb odwoławczy do sądu powszechnego odnosi się do wszystkich decyzji ZUS "w zakresie indywidualnych spraw", jedynie przykładowo wymienionych w art. 83 ust. 1 ww. ustawy. Katalog bowiem decyzji, o których mowa w tym przepisie, wydawanych przez ZUS w zakresie indywidualnych spraw jest katalogiem otwartym. Świadczy o tym użyty w art. 83 ust. 1 tej ustawy zwrot "w szczególności". Kontroli sądów powszechnych nie podlegają natomiast tylko te decyzje, które zostały wyraźnie wskazane jako niepodlegające odwołaniu, czyli decyzje wymienione w art. 83 ust. 4 ww. ustawy.
W konsekwencji, skoro wśród spraw wymienionych w art. 83 ust. 4 ustawy systemowej nie ma sprawy w przedmiocie żądania skarżącej (bezczynności organu w przedmiocie rozpoznania wniosku o zmianę terminu zgłoszenia do ubezpieczenia społecznego) - zatem, w tej sprawie nie jest dopuszczalna droga sądowoadministracyjna. To przesądza, że sąd administracyjny nie jest właściwy do orzekania w kwestii ewentualnej bezczynności Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w sprawie wywołanej wnioskiem skarżącej.
Z powyższych względów - stosownie do art. 58 § 1 pkt 1 w zw. z § 3 p.p.s.a. - Sąd skargę odrzucił jako niedopuszczalną, gdyż nienależącą do właściwości sądu administracyjnego.