Uzasadnienie
Skarżący A. R., reprezentowany w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we Wrocławiu przez adwokata, złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu tego żądania podał, że jego stan majątkowy nie pozwala na uiszczenie opłaty za rozpoznanie skargi, nie posiada żadnej nieruchomości ani oszczędności i jest obecnie bez pracy.
Jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru przesyłki sądowej, w dniu 9 lipca 2013 r. pełnomocnikowi procesowemu wnioskodawcy doręczono wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie w terminie siedmiu dni, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie akt sprawy, dodatkowych informacji i dokumentów źródłowych dotyczących sytuacji materialnej i rodzinnej.
Z akt sprawy wynika, że wnioskodawca nie zareagował na to wezwanie w sposób w nim przewidziany. Natomiast w piśmie procesowym z dnia 15 lipca 2013 r. skarżący oświadczył, że w latach 2011 i 2012 jego dochód wyniósł odpowiednio 0 zł i 15 zł. Podał, że nie posiada kserokopii swoich zeznań podatkowych. Wskazał, że zajmowany przez niego lokal został mu użyczony i nie ponosi żadnych opłat z tytułu jego użytkowania. Miesięczne wydatki na swoje utrzymanie określił w kwocie 615 zł. Wskazał także, że prowadzona jest wobec niego egzekucja sądowa. Zgodnie z oświadczeniem kwota egzekwowanych należności wynosi 97.000 zł. Wnioskodawca wskazał, że wypłata wynagrodzenia za czynności adwokata nastąpi dopiero po rozpoznaniu sprawy przez Sąd.
W dniu 1 sierpnia 2013 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Skarżący, przez swojego pełnomocnika, wniósł w dniu 19 sierpnia 2013 r. sprzeciw od orzeczenia referendarza sądowego. W uzasadnieniu wskazał, że skarżący nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych, gdyż nie osiąga żadnych dochodów oraz nie posiada żadnego majątku. W ocenie pełnomocnika, z oświadczeń skarżącego wynika wprost, że nie ma jakiejkolwiek możliwości uzbierania środków na opłacenie wpisu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. – dalej: u.p.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.
W myśl art. 245 § 3 u.p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.
Prawo pomocy osobie fizycznej, według art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a., może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu okoliczności uzasadniających wniosek spoczywa na stronie zwracającej się o takie prawo, zaś rozstrzygnięcie w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy, co oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, rozpoznający wniosek nie musi się przychylić do zgłoszonego żądania, a jedynie może przyznać to prawo jeżeli uzna, że zachodzi taka potrzeba.
Istotne jest również zastrzeżenie, że prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z 22 maja 2013 r., II OZ 383/13, LEX nr 1319081, CBOSA – orzeczenia.nsa.gov.pl). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości (postanowienie NSA z 29 maja 2013 r., II OZ 419/13, LEX nr 1319097, CBOSA – orzeczenia.nsa.gov.pl).
Nie bez przyczyny instytucja przyznania prawa pomocy w literaturze określana jest prawem ubogich i ma zapewnić dostęp do sądu tym podmiotom, które wykażą, że nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (co odnosi się do osób fizycznych) bądź wykażą, że nie mają żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub nie mają dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (co odnosi się do osób prawnych).
Zdaniem Sądu, w świetle przedstawionych przez skarżącego okoliczności oraz przedłożonych dokumentów, nie można przyjąć, że skarżący nie jest w stanie ponieść koniecznych kosztów sądowych. Przesądzające znaczenie w niniejszej sprawie ma postawa wnioskodawcy.
Należy wskazać, że zgodnie z art. 252 § 1 u.p.p.s.a. wniosek osoby fizycznej o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać jej oświadczenie obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, o stanie rodzinnym. Z kolei w myśl art. 255 u.p.p.s.a., jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.
Jest zatem oczywiste, że w celu wykazania zaistnienia przesłanek prawa pomocy, wnioskodawca powinien dążyć do należytego ustosunkowania się do wezwania do uzupełnienia przedstawionych danych. Skoro zmierza ono do usunięcia wątpliwości powstałych podczas oceny zgromadzonego materiału dowodowego sprawy, nieuczynienie tego uniemożliwia, co do zasady, uwzględnienie zgłoszonego żądania. Nie można bowiem jednocześnie uczynić zarzutu Sądowi dokonania nieprawidłowej oceny stanu faktycznego, jeżeli strona nie dopełniła ciążącego na niej obowiązku i nie podjęła współpracy z Sądem.
Tymczasem właśnie taka sytuacja miała miejsce w rozpatrywanym przypadku, ponieważ skarżący w ogóle nie ustosunkował się do wezwania referendarza sądowego. Skarżący w sposób lakoniczny umotywował swoje żądanie, a także nie dostarczył informacji wskazanych przez referendarza sądowego. Jednocześnie nie przedstawił innych dokumentów, których treść uprawdopodobniłaby, iż jego aktualna sytuacja materialna uzasadnia uwzględnienie złożonego wniosku.
W konsekwencji nie było możliwe ustalenie przez Sąd w sposób wyczerpujący i niebudzący wątpliwości sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy.
Zdaniem Sądu, złożone przez skarżącego oświadczenie, nie zawiera dostatecznych danych koniecznych do oceny rzeczywistych możliwości płatniczych. W treści wniosku skarżący ograniczył się jedynie do zasygnalizowania takich danych, które mogły świadczyć o braku wystarczających dochodów na jednoczesne ponoszenie kosztów utrzymania swojego jednoosobowego gospodarstwa domowego i kosztów sądowych. Uchylił się natomiast od ich wykazania i uzupełnienia w sposób określony w doręczonym wezwaniu, co pozwalałoby wyjaśnić jego rzeczywisty stan majątkowy.
Warty odnotowania jest fakt, że w piśmie z dnia 15 lipca 2013 r. skarżący wskazał, że korzysta z lokalu mieszkalnego, które został mu użyczony na podstawie ustnej umowy. Zdaniem Sądu, nasuwa to wątpliwości, czy skarżący przedstawił rzetelnie swój stan rodzinny i majątkowy. Ponadto zestawienie deklarowanych przez skarżącego wydatków z faktem nieuzyskiwania przez niego żadnych dochodów, pozwala przyjąć, że posiada on inne źródła pozyskiwania środków pieniężnych.
W ocenie Sądu, skarżący nie udokumentował w sposób wiarygodny swojej sytuacji finansowej i rodzinnej. Ocena sytuacji skarżącego w powiązaniu z przedłożoną dokumentacją wskazuje, że strona ma możliwość zgromadzenia odpowiednich środków. Zdaniem Sądu, nie ma podstaw do uznania, że skarżący spełnia przesłanki do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.