Uzasadnienie
Skarżąca spółka w dniu 3 lutego 2010 r. wraz ze sporządzoną przez siebie skargą kasacyjną od zapadłego w sprawie wyroku oddalającego skargę, złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego. Uzasadniała, że z prowadzonej działalności gospodarczej osiąga niewielkie dochody, zaś na skutek postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Urząd Skarbowy w W. poniosła znaczne straty finansowe. Oznajmiła również, iż nie posiada żadnych oszczędności gotówkowych, akcji, obligacji, itp. W oświadczeniu o majątku i dochodach wskazała następujące dane: wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych - 50.000 zł, wartość środków trwałych według bilansu na ostatni rok – 95.392 zł, zysk netto za 2007 r. – 6.700 zł oraz stan rachunku bankowego - (-) 13.471,30 zł. W kolejnym formularzu wniosku, złożonym w dniu 15 marca 2010 r. wraz z zażaleniem na postanowienie Sądu z dnia 22 lutego 2010 r. odrzucające skargę kasacyjną, skarżąca spółka podała, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej oraz, że z uwagi na okres zimowy, nie miała możliwości uzyskania korzystnych kontraktów w zakresie prowadzonej działalności ogólnobudowlanej.
W oświadczeniu o majątku i dochodach wskazała, jak w poprzednim formularzu, tę samą wartość kapitału zakładowego oraz stan rachunku bankowego (na koniec roku 2009). W odniesieniu zaś do wartości środków trwałych wskazała 92.392,72 zł, a zysku za ostatni rok obrotowy według bilansu - 12.394,40 zł.
Mając na uwadze, iż oświadczenie zawarte we wniosku okazało się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, referendarz sądowy wezwał skarżącą spółkę do przedłożenia w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących jej sytuacji finansowej (zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej starty) przez podatnika podatku dochodowego od osób prawnych za 2009 r. (CIT-8); zaświadczenie wystawione przez właściwego Naczelnika Urzędu Skarbowego o wysokości zaliczek wpłaconych na poczet podatku dochodowego od osób prawnych za grudzień 2009 r., styczeń oraz luty 2010 r.; uwierzytelniony odpis deklaracji podatkowych VAT za ostatnie trzy okresy rozliczeniowe; odpis aktualnego bilansu; rachunek wyników za 2009 r.; szczegółowe wyciągi lub wykazy z rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące oraz inne dokumenty oraz informacje, których treść może mieć znaczenie dla oceny wniosku).
Skarżąca spółka, pomimo doręczenie jej ww. wezwania w dniu 29 marca 2010 r., nie przedłożyła żadnych z żądanych informacji i dokumentów.
Postanowieniem z dnia 26 kwietnia 2010 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
W sprzeciwie od ww. postanowienia skarżąca spółka cofnęła wniosek o zwolnienie jej od kosztów sądowych, podtrzymując jednocześnie wniosek o ustanowienie doradcy podatkowego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje
Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.
Stosownie do treści art. 243 § 1 p.p.s.a. stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei, zgodnie z art. 245 § 1, 2 i 3 p.p.s.a. prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym (zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie pełnomocnika) lub całkowitym (zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika). Podkreślenia wymaga, że powołana regulacja stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., w myśl której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.
Na wstępie wskazać należy, iż pierwotnie skarżąca wnosiła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Dopiero w sprzeciwie ograniczyła swój wniosek tylko do ustanowienia doradcy podatkowego, co oznacza, iż wnosi o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Zatem, zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie osobie prawnej prawa pomocy w zakresie częściowym może nastąpić wówczas, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.
O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319).
Konieczne jest również wskazanie, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej i finansowej wnoszącego. W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, sąd administracyjny może na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów.
Sąd ma bowiem dopiero wówczas możliwość przyznania prawa pomocy, gdy strona wykaże obiektywny i rzeczywisty brak możliwości poniesienia wymaganych kosztów (postanowienie NSA z 24 maja 2010 r., sygn. akt I FZ 77/10). Z możliwości określonej w art. 255 p.p.s.a. skorzystał referendarz sądowy, wzywając skarżącą spółkę do przedłożenia określonych w wezwaniu informacji i dokumentów. Jednak skarżąca spółka nie złożyła żadnych z żądanych informacji i dokumentów, ani w terminie określonym w wezwaniu, ani na etapie sprzeciwu. Nie jest zatem możliwa obiektywna i nie pozostawiająca wątpliwości ocena jej stanu finansowego i możliwości płatniczych. Przyznanie prawa pomocy, o czym już wspomniano wyżej, jest bowiem możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące środków, którymi strona dysponuje.
Dopiero porównanie źródeł finansowych, którymi wnioskodawca może dysponować pozwala na stwierdzenie, czy ma on dostateczne środki na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Jednak to obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy.
Tymczasem z akt sprawy bezsprzecznie wynika, iż skarżąca spółka w ogóle nie wykazała, by jej sytuacja finansowa uzasadniała przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie doradcy podatkowego. Oznacza to zatem, ze wniosek spółki nie może zostać uwzględniony.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 2 pkt 2 i art. 260 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji postanowienia.