Uzasadnienie
Przedmiotem skargi Ł.M. (dalej jako: Wnioskodawca, Strona, Skarżący) jest interpretacja indywidualna przepisów prawa podatkowego nr [...], wydana 26 stycznia 2026 r. przez Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej (dalej jako: Organ interpretujący, DKIS). We wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej, którego dotyczy zaskarżona interpretacja Strona poddała ocenie skutki podatkowe, na gruncie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, programu motywacyjnego (w skrócie Program), którego przedmiotem mają być udziały fantomowe [...] (w skrócie: Spółka), w której Wnioskodawca jest komandytariuszem, pełniąc równocześnie funkcje prezesa zarządu spółki z o.o. - komplementariusza. Wskazano, że udziały fantomowe będą przyznawane odpłatnie zamkniętemu kręgowi osób uprawnionych – osób zarządzających spółką, menedżerom, kluczowej kadrze pracowniczej, podmiotów wchodzących w skład jej grupy kapitałowej – wskazywanych każdorazowo przez zarząd Spółki (dalej: Uprawnieni) objętych programem motywacyjnym, w tym Skarżącemu. Natomiast celami tego programu mają być w szczególności:
- – stabilizacja i utrzymanie kadry menedżerskiej,
- – wzrost wartości Spółki i jej wyników finansowych,
- – stworzenie mechanizmu umożliwiającego uczestnictwo w sukcesie finansowym Spółki / jej grupy kapitałowej,
- – zbudowanie mechanizmu, który pomoże rozwijać i wzmacniać długoterminowe relacje między Spółką, a pracownikami i wspólnikami.
We wniosku o wydanie interpretacji wskazano, że prawo do uczestnictwa w Programie nie będzie wynikało bezpośrednio z łączącego Uprawnionego ze Spółką stosunku pracy, lecz z odrębnej umowy zawartej pomiędzy Uprawnionym a Spółką. W ramach Programu Spółka będzie dokonywała emisji udziałów fantomowych, które następnie będą, za określoną odpłatnością przyznawane Uprawnionym. Spółka co 3 lata będzie zapraszać wyznaczone osoby do przystąpienia do Programu poprzez przekazanie im Indywidualnego listu uczestnictwa oraz do nabycia udziałów fantomowych. Sam fakt przystąpienia do Programu nie będzie powodował powstania żadnych korzyści po stronie Uprawnionych, jak również nie będzie dawał gwarancji uzyskania takich korzyści później w przyszłości. W sytuacji, gdy w dacie realizacji praw z udziałów fantomowych osiągnięte cele finansowe będą niższe niż próg ustalony przez Zarząd, nastąpi automatyczne, nieodpłatne umorzenie wszystkich udziałów fantomowych objętych danym okresem rozliczeniowym.
Uprawnieni, posiadający udziały fantomowe nie będą wspólnikami Spółki. Udziały fantomowe nie stanowią udziałów kapitałowych Spółki i nie dają Uprawnionym prawa głosu oraz nie uprawniają do dywidendy. Natomiast udziały będą dawały prawo do uczestniczenia w sukcesie finansowym Spółki, poprzez nabywanie prawa do otrzymania świadczenia pieniężnego kalkulowanego w oparciu o wyniki finansowe osiągane przez Spółkę lub wartość przedsiębiorstwa Spółki. Innymi słowy udziały fantomowe nie będą dawały prawa do faktycznego objęcia lub nabycia udziału kapitałowego Spółki, natomiast po spełnieniu określonych warunków (w tym osiągnięciu przez Spółkę określonych wskaźników finansowych) wskazanych w regulaminie oraz w indywidualnych umowach zawartych przez Spółkę z Uprawnionymi będą dawały prawo do otrzymania świadczenia pieniężnego, które będzie zależało od wyników finansowych Spółki lub od wartości jego przedsiębiorstwa.
Wnioskodawca wskazał dodatkowo, że na obecnym etapie według Jego wiedzy nie została jeszcze jednoznacznie określona cena, po jakiej Wnioskodawca będzie nabywał udziały fantomowe w ramach programu motywacyjnego. Równocześnie nie można jednoznacznie stwierdzić, że cena nabycia udziału fantomowego ustalona dla osób uprawnionych będzie niższa od jego wartości, jaka mogłaby wynikać z hipotetycznej wyceny rynkowej tego instrumentu finansowego, przeprowadzonej na podstawie cen rynkowych stosowanych w obrocie instrumentami finansowymi tego samego rodzaju i gatunku, z uwzględnieniem w szczególności czasu i miejsca ich uzyskania. Dla udziałów fantomowych nie istnieje bowiem rynek porównawczy dla instrumentów tego samego rodzaju i gatunku.
We wniosku po wydanie interpretacji indywidualnej postawiono dwa pytania:
- 1. Czy przyznane za odpłatnością Wnioskodawcy jako Uprawnionemu, w ramach Programu udziałów fantomowych spowoduje powstanie po Jego stronie przychodu podatkowego?
- 2. Czy otrzymanie środków pieniężnych w wyniku realizacji praw wynikających z udziałów fantomowych w ramach Programu oznacza uzyskanie przychodów z odpłatnego zbycia pochodnych instrumentów finansowych w rozumieniu art. 5a pkt 13 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, a w konsekwencji - powstanie po stronie Wnioskodawcy przychodu z kapitałów pieniężnych, o którym mowa w art. 17 ust. 1 pkt 10 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, podlegającego opodatkowaniu zgodnie z art 30b ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, rozliczanego samodzielnie przez Wnioskodawcę na podstawie informacji PIT-8C wystawionej przez Spółkę?
Zgodnie ze stanowiskiem zaprezentowanym we wniosku, przyznanie Stronie za odpłatnością jako Uprawnionemu, w ramach Programu, udziałów fantomowych nie spowoduje powstania przychodu podatkowego tzn. na moment przyznania udziałów fantomowych po stronie Wnioskodawcy nie wystąpi przychód podatkowy. Natomiast otrzymanie przez Wnioskodawcę środków pieniężnych, w wyniku realizacji praw wynikających z udziałów fantomowych, oznaczać będzie dla Wnioskodawcy jako Uprawnionemu powstanie przychodu podatkowego ze źródła kapitały pieniężne w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 10 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, podlegającego opodatkowaniu, z zastosowaniem 19% stawki podatku, zgodnie z art. 30b ust 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, a w konsekwencji Wnioskodawca zobowiązany będzie do samodzielnego rozliczenia podatku na podstawie informacji PIT-8C wystawionych przez Spółkę.
DKIS w zaskarżonej interpretacji uznał, iż stanowisko Wnioskodawcy zaprezentowane ze wniosku jest w części prawidłowe i w części nieprawidłowe. Organ interpretujący przyjął, iż nabycie przez Wnioskodawcę - za częściową odpłatnością - udziałów fantomowych nie będzie skutkować po Jego stronie uzyskaniem częściowo odpłatnego świadczenia w rozumieniu przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Na tym etapie uczestnictwa w opisanym Programie nie powstanie po stronie Wnioskodawcy przychód w rozumieniu art. 11 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych i w tej części stanowisko Wnioskodawcy zostało uznane za prawidłowe.
Natomiast za nieprawidłowe DKIS uznał stanowisko Strony odnośnie uznania udziałów fantomowych za pochodny instrument finansowy, w rozumieniu art, 5a pkt 13 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. W ocenie Organu interpretującego opisana we wniosku konstrukcja nie spełnia dwóch niezbędnych cech pochodnego instrumentu finansowego, w rozumieniu art. 5a pkt 13 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, po pierwsze nie jest on przedmiotem obrotu rynkowego i po drugie nie posiada ceny nabycia.
Nie zgadzając się z taką oceną Wnioskodawca zaskarżył interpretację do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, stawiając zarzuty o naruszeniu:
- – art. 5a pkt 13 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (tekst jedn. Dz. U. z 2025 r., poz. 1653 ze zm.) – w skrócie jako u.p.d.o.f., w związku z art. 2 ust, 1 pkt 2 lit. c)-i) ustawy z 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024, poz. 722 ze zm.) – w skrócie jako u.o.i.f., poprzez ich błędną wykładnię polegającą na uznaniu, iż udziały fantomowe objęte Programem nie stanowią pochodnych instrumentów finansowych;
- – art. 10 ust. 1 pkt 7 w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 10, art. 5a pkt 13 i art. 30b ust. 1 pkt 1 i art. 30b ust. 5 u.p.d.o.f. przez ich błędną wykładnię i uznanie, że przepisy te nie znajdują zastosowania w sprawie, w sytuacji, gdy przychody z realizacji praw wynikających z udziałów fantomowych stanowią przychody z realizacji instrumentów pochodnych, a tym samym podlegają opodatkowaniu 19% podatkiem dochodowym na zasadach określonych w art. 30b u.p.d.o.f.;
- – art. 121 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz. U. z 2025 r., poz. 111 ze zm.) przez prowadzenie postępowania interpretacyjnego w sposób naruszający zasadę zaufania podatnika do organów podatkowych, w szczególności przez dokonanie wykładni art. 5a pkt 13 u.p.d.o.f., w związku z art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. c)-i) u.o.i.f., w sposób wykraczający poza ich językowe brzmienie, polegający na uznaniu, że udziały fantomowe objęte Programem nie spełniają definicji pochodnych instrumentów finansowych na podstawie kryteriów niewynikających z obowiązujących przepisów prawa, co doprowadziło do nieprawidłowej kwalifikacji podatkowej przychodów uzyskiwanych z realizacji praw wynikających z udziałów fantomowych.
W oparciu o zarzuty skargi wniesiono o jej uwzględnienie i uchylenie zaskarżonej interpretacji oraz o zasądzenie na rzecz Skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi, w szczególności podniesiono, że DKIS nie ma racji, co do dwóch warunków, których niespełnienie, zdaniem Organu interpretującego, uniemożliwia kwalifikację udziału fantomowego jako pochodnego instrumentu finansowego w rozumieniu art. 5a pkt 13 u.p.d.o.f. W ocenie Skarżącego definicja pochodnych instrumentów finansowych nie zawiera warunku, aby taki instrument był przedmiotem obrotu zgodnie z ustawą o obrocie instrumentami finansowymi. DKIS w swojej interpretacji miał więc rozszerzyć - bez podstawy prawnej - wymóg zbywalności, odnoszony w ustawie wprost jedynie do papierów wartościowych, na inne instrumenty finansowe niebędące papierami wartościowymi.
Organ dokonując wykładni przepisu, wyszedł więc poza jego językowe brzmienie. Zdaniem Skarżącego DKIS błędnie przyjął również, że udziały fantomowe nie posiadają wartości, która zależałaby od wartości innego instrumentu finansowego lub towarowego. Skarżący argumentował, że co do zasady, instrument pochodny to instrument finansowy, którego wartość zależy od wartości określonego instrumentu bazowego (podstawowego), np. wskaźnika finansowego, a w przedmiotowej sprawie wysokość wynagrodzenia z tytułu realizacji praw wynikających z udziałów fantomowych, uzależniona jest od wartości instrumentu bazowego w postaci wyników finansowych Spółki lub wartości przedsiębiorstwa. W odpowiedzi na skargę DKIS wniósł o jej oddaleni podtrzymując stanowisko z zaskarżonej interpretacji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje.
Na podstawie art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Przepis art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2026 r, poz. 143) – w skrócie jako p.p.s.a., mający zastosowanie przy rozpatrywaniu niniejszej skargi, w oparciu o art. 146 § 1 p.p.s.a., ogranicza podstawy prawne uwzględnienia skargi do stwierdzenia naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W rozpoznawanej sprawie Sąd - w oparciu o art. 57a p.p.s.a., jest związany zarzutami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną.
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Sąd podobnie jak w treści własnego, prawomocnego orzeczenia z 25 czerwca 2025 r. o sygn. akt I SA/Wr 681/24 (wyrok dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – w skrócie jako CBOSA) podziela pogląd, zgodnie z którym istotnymi, a wręcz przesądzającymi o skuteczności środka zaskarżenia, w przypadku skarg na interpretacje indywidualne przepisów prawa podatkowego (art. 14b - art.14h o.p.), są treść i sposób postawienia w skardze zarzutów. Wskazać bowiem należy, jak już wyżej zaznaczono, że w tego typu skargach Sąd w oparciu o przepis art. 57a p.p.s.a. jest związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną, a skarga na pisemną interpretację przepisów prawa podatkowego wydaną w indywidualnej sprawie, może być oparta wyłącznie na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, a także dopuszczeniu się błędu wykładni lub niewłaściwej oceny co do zastosowania przepisu prawa materialnego.
Zarzutów zawartych w takiej skardze Sąd nie może modyfikować, czy też poszukiwać poza skargą, a także wyjść poza granicę skargi jak i postawionych w niej zarzutów. Jak wskazuje się w orzecznictwie, wynikające z powołanego przepisu związanie ma charakter ścisły i bezwzględny:
"W aktualnym stanie prawnym zawężono zatem zakres kognicji sądu pierwszej instancji odnośnie ich rozpoznawania. Wojewódzki sąd administracyjny uprawniony jest bowiem jedynie do kontroli sądowej tych interpretacji w aspekcie zarzutów i podstaw zaskarżenia. Może więc tylko kontrolować, czy wskazane w skardze przepisy zostały naruszone przez organ interpretacyjny i to w sposób określony w tej skardze. To postępowanie w zakresie granic rozstrzygania w istotny sposób zbliżyło się do postępowania w zakresie rozpoznawania skarg kasacyjnych (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 18 października 2018 r., sygn. akt I FSK 1778/16; z 28 kwietnia 2021 r., sygn. akt I FSK 1489/18; z 7 maja 2021 r., sygn. akt I FSK 943/18, CBOSA; z 17 kwietnia 2024 r., sygn. akt 1704/20; z 27 maja 2024 r., sygn. akt 1582/20; z 6 grudnia 2024 r., I FSK 928/21)." (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 stycznia 2025 r., o sygn. akt I FSK 1361/21 LEX/el).
"Przede wszystkim z art. 57a p.p.s.a. wynika, że wojewódzki sąd administracyjny rozpoznając skargę na interpretację indywidualną nie może uwzględnić naruszeń prawa innych niż wskazane w tejże skardze, nawet jeżeli takie naruszenia dostrzeże. Oznacza to, że w jego gestii pozostaje tylko kontrola, czy wskazane w skardze przepisy zostały naruszone przez organ interpretacyjny i to w sposób określony w skardze. Nie może zatem podjąć się z własnej inicjatywy poszukiwania naruszeń prawa, które nie zostały wskazane w skardze, zastępując w ten sposób stronę w obowiązku właściwego sformułowania jej zarzutów.
Sąd nie ma bowiem ani prawa, ani obowiązku domyślać się intencji autora skargi lub jego argumentacji. Stąd też, nawet jeżeli w toku kontroli sądowoadministracyjnej odnajdzie wady interpretacji indywidualnej, a te nie znalazły się w granicach zarzutów skargi, nie może ich uwzględnić przy formułowaniu rozstrzygnięcia w sprawie.
Powyższy przepis jest jasny, a jego rozumienie w zakreślonym powyżej ujęciu jest jednolicie przyjmowane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyroki z: 24 listopada 2023 r., sygn. akt I FSK 252/20; 1 października 2023 r., sygn. akt II FSK 2836/19; 7 kwietnia 2022 r., sygn. akt III FSK 567/21; 13 stycznia 2022 r., sygn. akt I FSK 1095/18; 6 maja 2021 r., sygn. akt I FSK 704/18; 23 października 2019 r., sygn. akt I FSK 1346/17)." (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 października 2024 r., o sygn. akt II FSK 152/22 LEX/el nr 3786188)
Mając powyższe na uwadze, Sąd wskazuje, że zgodnie z poglądem wyrażonym przez Organ interpretujący, w zaskarżonej interpretacji, odnoszącym się negatywnie do stanowisk Strony z wniosku (pyt nr 2):
"Nabyte (...) udziały fantomowe:
- 1) nie są przedmiotem obrotu rynkowego co oznacza, że:
- ▪ nie ma rynku, na którym byłyby przedmiotem skutecznego obrotu,
- ▪ nie istnieją prawa tego samego rodzaju – zostały stworzone na potrzeby systemu premiowania w Spółce,
- ▪ nie stanowią instrumentu, który spełniałby funkcje inwestycyjne czy zabezpieczające,
- ▪ są mechanizmem powiązania interesów finansowych osób uprawnionych – w tym Pana – z interesami Spółki,
- ▪ to w istocie indywidualne umowy między Spółką a Panem,
- ▪ są ekspektatywą świadczenia pieniężnego, którego wartość będzie kalkulowana w zależności od wyników finansowych lub wartości przedsiębiorstwa.
- 2) nie posiadają ceny nabycia:
- ▪ nie posiadają "własnej" wartości rynkowej – są w istocie czynnikiem kalkulacyjnym ustalenia wartości świadczenia, ani
- ▪ nie posiadają wartości, która zależałaby od wartości innego instrumentu finansowego lub towarowego – wyniki finansowe Spółki lub wartość przedsiębiorstwa to punkt odniesienia do kalkulacji wysokości świadczenia pieniężnego i ilości posiadanych udziałów fantomowych.
Tym samym nabyte przez Pana udziały fantomowe będą stanowić stan oczekiwania wypłaty świadczenia pieniężnego. Powyższa charakterystyka "instrumentu motywacyjnego" wskazuje, że został on wykreowany na potrzeby stworzonego systemu wynagradzania osób uprawnionych w spółce – w tym dla Pana. Nie sposób zatem przyznać Panu racji, że taki "instrument" spełnia przesłanki uznania go za pochodny instrument finansowy w rozumieniu art. 5a pkt 13 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Nie nazwa bowiem, a cechy danego instrumentu decydują o uznaniu go za pochodny instrument finansowy.
Podkreślić należy, że w przypadku klasycznego instrumentu pochodnego o faktycznym zawarciu umowy sprzedaży instrumentu bazowego lub dokonaniu adekwatnego rozliczenia finansowego decyduje przede wszystkim cena wykonania. W przypadku omawianego systemu wynagrodzenia koncepcja ceny wykonania nie występuje, a krąg osób uprawnionych do nabycia udziałów fantomowych jest ściśle określony i ograniczony do osób uprawnionych powiązanych ze Spółką. Tego typu przesłanki nie pojawiają się przy "klasycznych" pochodnych instrumentach finansowych.
Ponadto w utworzonym w Spółce instrumencie motywacyjnym nie ma w ogóle instrumentu bazowego. Wynik finansowy Spółki lub wartość przedsiębiorstwa w powiązaniu z ilością posiadanych instrumentów motywacyjnych jest podstawą do określenia wysokości świadczenia pieniężnego.
Tym samym kryteria i cechy charakteryzujące udziały fantomowe przemawiają przeciwko klasyfikacji tych praw jako instrumentów finansowych w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. c-i ustawy o obrocie instrumentami finansowymi." (str. 26 zaskarżonej interpretacji indywidualnej)
Ww. stanowisko Strona usiłuje zwalczyć w pierwszym zarzucie skargi argumentując w jej uzasadnieniu, że:
"Stanowisko Dyrektora KIS należy uznać za wadliwe ze względu na fakt, iż Organ, dokonując wykładni art. 5a pkt 13 ustawy o PIT w zw. z art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. c-i u.o.i.f., przypisał pochodnym instrumentom finansowym cechy, które nie wynikają z obowiązujących przepisów prawa. W szczególności Organ przyjął, iż warunkiem uznania danego prawa majątkowego za pochodny instrument finansowy jest jego zbywalność oraz funkcjonowanie w ramach rynku obrotu, podczas gdy przesłanki takie nie zostały przewidziane ani w art. 5a pkt 13 ustawy o PIT, ani w przepisach ustawy o obrocie instrumentami finansowymi, do których przepis ten wprost odsyła.
Przytoczona powyżej definicja pochodnych instrumentów finansowych nie zawiera warunku, aby taki instrument był przedmiotem obrotu.
Nie sposób również zgodzić się z Organem, iż przedmiotowej udziały fantomowe nie posiadają wartości, która zależałaby od wartości innego instrumentu finansowego lub towarowego. Co do zasady bowiem, instrument pochodny to instrument finansowy, którego wartość zależy od wartości określonego instrumentu bazowego (podstawowego), np., wskaźnika finansowego, a jak już zostało wskazane, w przedmiotowej sprawie wysokość wynagrodzenia z tytułu realizacji praw wynikających z udziałów fantomowych, uzależniona jest od wartości instrumentu bazowego w postaci wyników finansowych Spółki lub wartości przedsiębiorstwa."
O odnosząc się do ram prawnych zagadnienia analizowanego w zaskarżonej interpretacji wskazać należy, że:
"Za przychody z kapitałów pieniężnych uważa się przychody z odpłatnego zbycia pochodnych instrumentów finansowych oraz z realizacji praw z nich wynikających (art. 17 ust. 1 pkt 10 u.p.d.o.f.);
"Ilekroć w ustawie mowa jest o pochodnych instrumentach finansowych - oznacza to instrumenty finansowe, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. c-i ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi)." (art. 5a ust. 13 u.p.d.o.f.);
"Instrumentami finansowymi w rozumieniu ustawy są niebędące papierami wartościowymi opcje, kontrakty terminowe, swapy, umowy forward na stopę procentową, inne instrumenty pochodne, których instrumentem bazowym jest papier wartościowy, waluta, stopa procentowa, wskaźnik rentowności, uprawnienie do emisji lub inny instrument pochodny, indeks finansowy lub wskaźnik finansowy, które są wykonywane przez dostawę lub rozliczenie pieniężne, z wyłączeniem instrumentów pochodnych, o których mowa w art. 10 rozporządzenia 2017/565" (art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. c) u.o.i.f.)
"Ustawa reguluje zasady, tryb i warunki podejmowania i prowadzenia działalności w zakresie obrotu instrumentami finansowymi, prawa i obowiązki podmiotów uczestniczących w tym obrocie oraz wykonywanie nadzoru w tym zakresie." (art. 1 ust. 1 u.o.i.f.)
Co do cechy zbywalności Sąd podziela pogląd, że cecha ta na podstawie art. 1 ust. 1 u.o.i.f. jest cechą instrumentu finansowego niebędącego papierem wartościowym, a więc i pochodnego instrumentu finansowego. Instrument finansowy ze swej istoty musi bowiem przede wszystkim istnieć i funkcjonować w obrocie. Sąd podziela tym samym Sąd podziela pogląd wyrażony w wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w prawomocnym wyroku z 3 czerwca 2022 r. o sygn. akt I SA/Lu 404/21:
"Wymaga odnotowania, że zgodnie z art. 1 ust. 1 u.o.i.f. reguluje ona zasady, tryb i warunki podejmowania i prowadzenia działalności w zakresie obrotu instrumentami finansowymi, prawa i obowiązki podmiotów uczestniczących w tym obrocie oraz wykonywanie nadzoru w tym zakresie. W tym stanie prawnym instrument finansowy ze swej istoty musi przede wszystkim istnieć, funkcjonować w obrocie." (LEX nr 3363473)
Tu należy poczynić zastrzeżenie, zgodnie z którym to iż dany instrument finansowy nie podlega regulacjom rynku regulowanego, nie oznacza że nie jest on niezbywalny lecz, że nie spełnia wymogów prawnych rynku regulowanego (mnie został dopuszczony/zatwierdzony przez organ nadzoru finansowego, a więc inwestowanie w taki instrument obarczone jest wyższym ryzykiem niż w przypadku rynku regulowanego (por. prawomocny wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 13 listopada 2025 r. o sygn. akt I SA/Gd 699/25 (dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).
Co do zaś instrumentu bazowego, w ocenie Sądu samo wprowadzenie, przy określonym rozliczeniu finansowym, wskaźników finansowych, które mogą stanowić instrumenty bazowe - nie oznacza jeszcze, że umowa o udział w programie motywacyjnym kreuje pochodny instrument finansowy w rozumieniu ustawy o obrocie instrumentami finansowymi. Aby można było uznać udziały fantomowe za instrumenty pochodne, to musiałyby być prawami majątkowymi, których cena zależy od wartości wskaźników. Zdaniem Sądu uprawnienie do otrzymania potencjalnej wypłaty – wynikające z udziału fantomowego, nie spełnia istotnej cechy prawa majątkowego, w postaci posiadania wartości majątkowej, albowiem ani w momencie przystępowania do programu, ani w trakcie jego trwania nie sposób określić, czy spełnione zostaną wskaźniki, według których ma nastąpić wypłata (stanowi wyłącznie ekspektatywę wypłaty potencjalnego świadczenia pieniężnego).
Udziały fantomowe służyły jedynie obliczeniu potencjalnego świadczenia dla Skarżącego i były sztucznie wykreowane jako sposób kalkulacji dodatkowego świadczenia za osiągnięcie określonych wskaźników przez Spółkę - jak sam zresztą Skarżący wskazywał - do obliczenia nagrody za "sukcesy finansowe" Spółki. Sąd podziela stanowisko, zgodnie z którym nie można samemu tworzyć określonej konstrukcji wynagradzania za wyniki finansowe, próbując następnie przypisać jej cechy pochodnego instrumentu finansowego, a przychód ze zbycia takiej konstrukcji kwalifikować jako przychód ze źródła z kapitałów pieniężnych. Celem Programu było motywowanie Podatnika – komandytariusza, a równocześnie prezesa zarządu komplementariusza Spółki – do wysiłków na rzecz utrzymania i poprawy wyników finansowych Spółki, poprzez realizację tzw. sukcesu finansowego. Prawo do świadczenia pieniężnego realizujące się w wyniku osiągnięcia określonych wskaźników przez Spółę stanowiło, zdaniem Sądu, premię za szczególne wyniki w pracy, a nie wynagrodzenie z tytułu inwestycji finansowej, albowiem nie wiązało się z jakimkolwiek ryzykiem inwestycyjnym. Tego typu formy wynagradzania to przykład stosowanego przez przedsiębiorstwa modelu zarządzania przez cele (MBO):
"MBO (Management by Objectives) - zarządzanie przez cele to bardzo efektywny i nieskomplikowany system menadżerski, który przynosi sukcesy na całym świecie jak i w Polsce. Technika ta służy do skutecznej realizacji strategicznych i operacyjnych celów firmy, oparta jest na składowym definiowaniu ważnych zadań, monitoringu, ocenie stopnia realizacji oraz powiązaniu uzyskiwanych wyników z systemem motywacyjnym. (R. Reinfuss, MBO – Prosta i skuteczna technika zarządzania Twoja firmą 2011r., s. 17)" (ENCYKLOPEDIAZARZĄDZANIA https://mfiles.pl/pl/index.php/Zarz%C4%85dzanie_przez_cele)
Spółka wystąpiła z Programem dla swoich osób zarządzających (Skarżący), menedżerów, kluczowej kadry pracowniczej, podmiotów wchodzących w skład jej grupy kapitałowej kluczowych pracowników, a więc osób mających wpływ na wyniki Spółki, którego założeniem było motywowanie do osiągania określonych wyników Spółki. Tym samym związek ze świadczeniem pracy tych osób na rzecz Spółki przez tych kluczowych pracowników jest oczywisty. Skarżący w rozpatrywanej sprawie nabył uprawnienie do - określonego w umowie programu motywacyjnego, wynagrodzenia poprzez realizację swoich obowiązków związanych z rolą w Spółce. Była to część Jego wynagrodzenia uzależniona od efektu pracy Skarżącego, tj. realizacji wskaźników finansowych Spółki, na co miał realny wpływ. Z treści wniosku wynika bowiem, że Program wraz z umową o uczestnictwo w niej zostały skierowana do kluczowej osoby w Spółce – Skarżącego, który jak podtrzymano w skardze:
"... odgrywa istotną rolę zarówno w kształtowaniu kierunków rozwoju Spółki, jak i w bieżącym prowadzeniu jej spraw a także spraw podmiotów nalężących do grupy kapitałowej. Jako komandytariusz posiada wpływ na decyzje o charakterze strategicznym i właścicielskim, natomiast jako prezes zarządu komplementariusza podejmuje codziennie decyzje zarządcze, reprezentuje Spółkę na zewnątrz i odpowiada za realizację ustalonych działań gospodarczych. W konsekwencji Wnioskodawca pełni w strukturze organizacyjnej Spółki kluczowa funkcję decyzyjna, łącząc perspektywę właścicielską z operacyjną, co przekłada się na jego realny i bezpośredni wpływ na jej funkcjonowanie oraz rozwój." (str. 3 skargi)
Sąd podziela również stanowisko, wyrażone w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 21 lutego 2023 r. o sygn. akt III SA/Wa 2386/22 (dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych), zgodnie z którym:
"... nie można tracić z pola widzenia, że jednym z najistotniejszych powodów stosowania instrumentów finansowych w obszarze zarządzania przedsiębiorstwem i związanym z nim motywowaniem pracowników są względy optymalizacji podatkowej osób fizycznych, zwłaszcza kadry kierowniczej. Od kwalifikacji dochodów osoby fizycznej zależy, czy będą one opodatkowane stawką progresywną 32%, czy też uznane za zyski kapitałowe a więc opodatkowane stawką 19%."
Mając powyższe na uwadze Sąd nie uznał za uzasadniony pierwszy z zarzutów skargi.
Konsekwencją braku skutecznego zakwestionowania, w skardze, stanowiska DKIS, zgodnie z którym udziały fantomowe objęte Programem nie stanowią pochodnych instrumentów finansowych (zarzut nr 1) jest brak podstaw do zastosowania, wskazanych w drugim z zarzutów skargi, przepisów: art. 10 ust. 1 pkt 7 w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 10, art. 5a pkt 13 i art. 30b ust. 1 pkt 1 i art. 30b ust. 5 u.p.d.o.f., których niezastosowanie przez DKIS negatywnie ocenił Skarżący. Z kolei względem trzeciego (ostatniego zarzutu skargi) o naruszeniu art. 121 o.p. Sąd uznaje, że nie stanowi o jego zasadności samo dokonanie wykładni przepisu prawa materialnego, przez DKIS, nie po myśli Wnioskodawcy, skoro wykładnia ta nie została skutecznie podważona w skardze. Mając powyższe na uwadze – brak uzasadnionych podstaw skargi – Sąd w oparciu o art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.