Uzasadnienie
J. K. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata.
W uzasadnieniu wskazał, że ma [...] lata, pozostaje bez pracy, nie posiada oszczędności złotówkowych i dewizowych, akcji i obligacji, samochodu osobowego ani ciężarowego, posiada natomiast zadłużenie wobec osób fizycznych w kwocie 57.300 zł. Podał, że jedynym źródłem jego utrzymania jest odszkodowanie w kwocie 700 zł, które w całości jest przeznaczane na bieżące miesięczne utrzymanie, tj. koszty wyżywienia w kwocie 400 zł, koszty zakupu lekarstw w kwocie 100 zł, opłata za telefon – 300 zł oraz koszty ubezpieczenia na życie, koszty dojazdów i koszty usług w kwocie 170 zł. Dodatkowo wskazał, że przewlekła choroba kręgosłupa nie pozwala mu na wykonywanie prac fizycznych. Ma też wadę słuchu. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach podał, że jest on właścicielem nieukończonego pawilonu o powierzchni zabudowy [...] m² i Nadmienił również, że od [...] 2010r jest w związku małżeńskim z J. K., która jest na emeryturze i z tej emerytury utrzymuje siebie i opłaca stałe miesięczne wydatki oraz posiada "osobisty majątek w Wa. w myśl art. 33 k.r.i.o." Na wezwanie kierowane do skarżącego w trybie art. 255 p.p.s.a. do uzupełnienia jego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie dodatkowych informacji i dokumentów źródłowych dotyczących jego sytuacji materialnej i rodzinnej skarżący nie odpowiedział.
Postanowieniem z dnia 9 lipca 2012 r., referendarz sądowy, odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W sprzeciwie od tego postanowienia skarżący oświadczył, że przedstawił swoją trudną sytuację materialną albowiem jest osobą bezrobotną. Podkreślił, że ponosi on własne wydatki jak również żona pokrywa koszty swojego utrzymania i jednocześnie nie wyraża zgody na ich ujawnienie. W odpowiedzi na ponowne wezwanie kierowane do skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie dodatkowych informacji i dokumentów dotyczących jego sytuacji materialnej i rodzinnej, skarżący w piśmie z dnia 3 września 2012 r. oświadczył, iż nie przedstawi informacji o stanie majątkowym jego żony, gdyż dotyczą one "jej majątku odrębnego", nie korzysta z Pomocy Społecznej i innych form wsparcia, a biuro rachunkowe nie dostarczyło zeznania podatkowego za 2011 r. W załączeniu przedłożył wyciąg z rachunku bankowego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W myśl art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270), zwanej dalej "p.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego w sprawie przyznania prawa pomocy, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Oznacza to, że sprawę o przyznanie prawa pomocy uznaje się za nierozstrzygniętą i że będzie ona rozpatrywana ponownie przez Sąd. Zgodnie z art. 243 p.p.s.a., stronie, na jej wniosek, może być przyznane prawo pomocy. W myśl art. 245 tej samej ustawy, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§ 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2).
Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 p.p.s.a.). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art.199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania sądowego związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.
Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych oraz zapłaty wynagrodzenia za usługi profesjonalnego pełnomocnika stanowi wyjątek od reguły wykonania przez stronę tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi i sposobu dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że są one zasadą natomiast zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Dodać także trzeba, że koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspakajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami.
Ponadto kosztami koniecznymi są takie koszty, których poniesienie spowodowałoby rzeczywiste zagrożenie dla utrzymania skarżącego, a nie takie, które prowadziłyby tylko do pewnych niedogodności lub nawet utrudnienia w funkcjonowaniu. Z kolei z regulacji prawnych dotyczących zastępstwa procesowego wykonywanego na zasadach prawa pomocy można wysnuć wniosek, że istotą prawa pomocy w zakresie przyznania z urzędu adwokata jest nieodpłatne korzystanie strony z usług profesjonalnego pełnomocnika, wskutek przejęcia przez Sąd ciężaru kosztów związanych z tą reprezentacją. Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że strona - ze względu na swój stan majątkowy - nie jest w stanie ponieść jej kosztów. Podkreślić także trzeba, że postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy wszczynane jest wyłącznie na wniosek strony, co oznacza, iż to wnioskodawca winien wskazać okoliczności uzasadniające jego żądanie.
Tymczasem skarżący, pomimo dwukrotnych wezwań, nie przedłożył dowodów ponoszenia opłat z tytułu utrzymania mieszkania, nie podał wysokości emerytury otrzymywanej przez jego żonę, nie przedłożył zeznań podatkowych. Taki stan rzeczy wyklucza zaś możliwość rzetelnej oceny stanu majątkowego strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Odnosząc się przy tym do faktu nie wskazania przez skarżącego wysokości dochodów żony z uwagi na powołany przez stronę art. 33 pkt 3 i 6 k.r.o., wskazać należy, że odrębność majątku osobistego nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnego wsparcia finansowego, a ponadto nie uzasadnia odmowy udzielenia informacji na temat sytuacji majątkowej drugiego małżonka. Podstawy do przyjęcia takiego stanowiska należy upatrywać w art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2012r. poz. 788), zgodnie z którym małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy.
Podkreślić również trzeba, że skarżący nie przedstawił innych dokumentów, których treść uprawdopodobniłaby, iż jego aktualna sytuacja materialna uzasadnia uwzględnienie złożonego wniosku. W istocie postępowanie strony ograniczyło się do podania selektywnych informacji, co skutkowało nie wyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistej sytuacji finansowej. Niepełne zaś wyjaśnienie sytuacji majątkowej uzasadniało tym samym stwierdzenie o nie wykazaniu w sposób nie budzący wątpliwości rzeczywistych możliwości płatniczych strony. Odnosząc się do powołanego w sprzeciwie art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, który gwarantuje prawo do sądu, wskazać należy, że zgodnie z art. 199 p.p.s.a strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swym udziałem w sprawie, a zatem odmowa przyznania prawa pomocy w przypadku braku uzasadnionych podstaw nie stanowi naruszenia powołanego przepisu Konwencji Z tych powodów na podstawie art. 246 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 260 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.