Uzasadnienie
Skarżąca spółka, prowadząca działalność w zakresie usług budowlanych, po wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 6.744 zł, wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że jej sytuacja jest obecnie bardzo trudna – na koniec 2013 r. i na koniec sierpnia w roku bieżącym spółka odnotowała ujemny wynik finansowy. Jak wskazała, spowodowane jest to wycofaniem się części inwestorów z obecnych i wynegocjowanych kontraktów, bezpodstawnym obniżeniem przez strategicznego inwestora wynagrodzenia dla spółki za wykonane prace, procesami toczącymi się w Sądzie Gospodarczym w związku z niezapłaconym spółce wynagrodzeniem.
Rentowność spółki, z uwagi na bardzo trudną sytuację na rynku budowlanym, pozwala jedynie na skromne, bieżące utrzymanie firmy. Strona powołała się również na fakt przebywania prezesa zarządu na zwolnieniu lekarskim od 12 maja 2014 r., co skutkuje znacznym utrudnieniem funkcjonowania firmy, pozyskiwania klientów i realizację prac.
W związku z powyższym strona nie ma możliwości wygospodarowania dodatkowych środków na poniesienie dodatkowych wydatków.
W oświadczeniu o majątku i dochodach strona podała, że jej kapitał zakładowy wynosi 50.000 zł, wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok (2013) 12.921,43 zł, a strata – 112.744 zł. Na rachunku bankowym na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku saldo wynosiło 0 zł.
Zgodnie z przedłożoną dokumentacją finansową, przychody netto spółki w 2013 r. wyniosły 564.609,44 zł, zaś na koniec lipca 2014 r. odnotowane zostały przychody narastająco w kwocie 282.892,88 zł i strata – 126.960,81 zł. W lipcu wartość kapitału własnego i rezerwowego była ujemna. Zgodnie z deklaracjami VAT-7 za maj, czerwiec i lipiec 2014 r. spółka dokonała dostawy towarów i usług o wartości odpowiednio 47.967 zł, 70.499 zł i 56.420 zł. Na wydrukach historii rachunku bankowego za te miesiące odnotowane zostały wyłącznie operacje związane z opłatą za prowadzenie rachunku.
Strona przedłożyła nadto kopie zwolnień lekarskich jej prezesa oraz dokumenty związane z zawarciem układu ratalnego z ZUS w związku z zaległościami w opłacaniu składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne oraz w kosztach egzekucyjnych.
Powyższe dane nie dają podstaw do uwzględnienia żądania wniosku.
Zgodnie z art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej: p.p.s.a.), prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli w zakresie częściowym, w przypadku osób prawnych może być przyznane, gdy wnioskodawca wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.
Zaznaczyć trzeba, iż powyższą regulację należy odczytywać w kontekście treści art. 199 p.p.s.a., który ustanawia ogólną zasadę, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Bezspornym jest, że zwolnienie od kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku. Przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być zatem interpretowane rozszerzająco, a zwolnienie strony z ponoszenia kosztów postępowania sądowego winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych.
Dalej, zwrócić należy uwagę, iż w świetle przytoczonej wyżej regulacji, ocena możliwości płatniczych w przypadku osób prawnych sprowadza się wyłącznie do ustalenia, czy strona dysponuje środkami finansowymi wystarczającymi na opłacenie kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Brak tutaj dodatkowych obwarowań, które występują w regulacjach dotyczących przyznania prawa pomocy osobom fizycznym i nakazują uwzględnienie na rzecz wnioskodawcy tych środków, które muszą pozostać do jego dyspozycji na niezbędne utrzymanie własnej i rodziny. Pomimo braku takich regulacji w stosunku osób prawnych, w rzeczywistości należy uwzględnić zakres i cel działalności wnioskodawcy, a także wpływ poniesienia kosztów sądowych na płynność finansową i możliwość prowadzenia dalszej działalności.
W świetle powyższych uwag, w ocenie referendarza sądowego, skarżąca spółka miała możliwość poczynienia rezerw na opłacenie kosztów sądowych w niniejszej sprawie, w tym wpisu od skargi w wysokości 6.744 zł. Przy czym zaznaczyć należy, że wpis od skargi stanowi zwykle w postępowaniu przed sądami administracyjnymi najwyższy koszt sądowy.
Jak wynika z dokumentów finansowych, spółka prowadzi regularnie działalność gospodarczą, z której pozyskuje przychody sięgające w bieżącym roku około 300.000 zł. Wyjaśnić trzeba, że fakt jednoczesnego odnotowania straty lub niskiego dochodu jest tylko skutkiem ponoszenia wysokich kosztów uzyskania przychodów. Świadczy też o tym, że Spółka dysponuje środkami na ponoszenie tych kosztów. Poza tym zauważyć należy, że nadwyżka kosztów nad przychodem skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Powstanie straty nie oznacza jeszcze utraty możliwości płatniczych, a co za tym idzie, sama ta okoliczność nie warunkuje potrzeby udzielenia pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienia NSA: z dnia 22 marca 2011 r., sygn. akt II GZ 112/11 oraz z dnia 24 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 260/08, dostępne na http://orzeczenia.nsa.gov.pl, postanowienie NSA z dnia 24 czerwca 2008 r., sygn. akt I GZ 260/08, Lex nr 479125).
Wskazać też należy, iż w istocie na rachunku bankowym, którego wydruki zostały przedłożone, brak środków pieniężnych, jednak przy uwzględnieniu danych z rachunku zysków i strat oraz deklaracji VAT-7 za te same miesiące wywieść należy, że działalność spółki prowadzona jest z pominięciem tego rachunku.
O tym, że strona miała możliwość pozyskania środków na opłacenie przede wszystkim wpisu sądowego, świadczą wartości pozycji bilansów za poszczególne miesiące, dotyczące środków pieniężnych w kasie i na rachunkach – w maju bieżącego roku w kasie spółki (na rachunku bankowym brak bowiem środków) odnotowano 26.949,83 zł, w czerwcu – 5.583,27 zł, w lipcu – 18.311,26 zł. Zaznaczyć w tym miejscu trzeba, że skarga w niniejszej sprawie datowana jest na dzień 28 kwietnia 2014 r.
Z kolei obowiązku ponoszenia kosztów swego udziału w sprawie sądowej należy spodziewać się najpóźniej z dniem wniesienia skargi i w związku z tym podejmować czynności zmierzające do zgromadzenia środków na ten cel.
W tych okolicznościach dane dotyczące zwolnienia lekarskiego prezesa zarządu spółki i ubiegania się o układ ratalny w ZUS nie mają wpływu na ocenę możliwości płatniczych strony. Podkreślić bowiem należy, że koszty sądowe są formą daniny publicznej, zaś zobowiązania publiczne zawsze należy traktować priorytetowo w stosunku do zobowiązań o innym charakterze.
W tym stanie rzeczy, zdaniem referendarza sądowego strona nie wykazała przesłanek zwolnienia od kosztów sądowych. W związku z tym, na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 2 pkt 2 oraz 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.