Uzasadnienie
E.P. pismem z dnia 29 stycznia 2008 r. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] grudnia 2007 r., nr [...] w przedmiocie potwierdzenia posiadania uprawnień do zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Jednocześnie skarżąca wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego lub adwokata.
Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątkowym i uzyskiwanych dochodach zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że wnioskodawczyni jest siostrą zakonną i nie posiada żadnego majątku. W uzasadnieniu wniosku skarżąca wskazała, że na mocy ślubu ubóstwa nie ma prawa dysponowania jakimikolwiek środkami materialnymi m.in. pieniędzmi, ani jakimkolwiek majątkiem. Nie ma też możliwości odkładania oszczędności na pokrycie kosztów sądowych. Wnioskodawczyni zaznaczyła, że Wspólnota zakonna, której jest członkiem, prowadzi działalność wychowawczo-nauczającą, nie prowadzi natomiast żadnej działalności gospodarczej. Wspólnota utrzymuje się z pensji członkiń i rent, które tworzą tzw. wspólną kasę. Skarżąca wskazała, że z kasy tej Wspólnota usiłuje pokrywać bieżące, konieczne wydatki związane z utrzymaniem oraz zaspokajać podstawowe potrzeby takie jak podatki, remonty, ubezpieczenia wspólnotowe i indywidualne.
W miarę możliwości zaspokajane są ponadto potrzeby zdrowotne każdej z członkiń, w tym również tych, które nie są w stanie wnosić do kasy jakichkolwiek dochodów, a także pokrywane są koszty dokształcania sióstr jako kadry nauczycielskiej, itp. Wnioskodawczyni zaznaczyła, że w tej sytuacji nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez poważnego uszczerbku na rzecz koniecznego wydatku na utrzymanie Wspólnoty, w tym również i jej. Skarżąca wskazała ponadto, że uzyskuje świadczenia rentowe w łącznej wysokości [...] zł miesięcznie. Podniosła również, że z powodu ciężkich urazów powypadkowych wymaga stałego leczenia niekonwencjonalnego, którego ceny są bardzo wysokie. Oświadczyła ponadto, że nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem lub radcą prawnym.
Mając na uwadze wykazane we wniosku okoliczności, pismem z dnia 6 marca 2008 r. zwrócono się do E.P. o nadesłanie statutu Wspólnoty zakonnej, której wnioskodawczyni jest członkiem oraz o przedstawienie dokumentów wskazujących i potwierdzających wysokość wydatków ponoszonych w związku z leczeniem.
W odpowiedzi na powyższe wezwanie E.P. nadesłała pismo, w którym podniosła, że zakup leków dla poszczególnych sióstr zakonnych dokonywany jest przez Siostrę infirmerkę, na wspólny rachunek, wystawiany na klasztor lub niekiedy na paragon i w związku z tym nie jest ona w stanie przedstawić dokumentów wskazujących wysokość wydatków ponoszonych na leczenie. Skarżąca zaznaczyła ponadto, że starania o ekwiwalent za mienie zabużańskie dotyczą bezpośrednio jej osoby i jej dokumentów, które w miarę możliwości usiłuje przedstawić, a nie dokumentów jej zakonu, który jest osobą prawną. Do pisma załączona została kserokopia wypisu z orzeczenia Komisji Lekarskiej dotyczącego inwalidztwa skarżącej oraz zaświadczenie Kurii Metropolitalnej w K., z którego wynika, że Zakon [...] nie prowadzi działalności gospodarczej.
W tym stanie sprawy zważono, co następuje:
W myśl art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku.
Zgodnie zaś z art. 245 § 1 - 3 powołanej ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.
Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 1 i 2).
Podkreślić należy, że instytucja przyznania prawa pomocy jest rozwiązaniem szczególnym. Udzielenie prawa pomocy powinno sprowadzać się do przypadków, gdy sytuacja majątkowa strony jest ciężka. Instytucja powyższa ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom najuboższym. Każdy wnoszący sprawę do Sądu powinien zaś liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania zgodnie z przepisami obowiązującego prawa. Występując natomiast z wnioskiem o zwolnienie z obowiązku ponoszenia tych kosztów musi uprawdopodobnić okoliczności przemawiające za uwzględnieniem złożonego w tym przedmiocie wniosku.
W niniejszej sprawie E.P. nie wykazała należycie, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania i brak jest podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z danych zawartych we wniosku wynika co prawda, że wnioskodawczyni jest siostrą zakonną oraz że złożone śluby ubóstwa nie pozwalają jej na dysponowanie jakimkolwiek majątkiem, czy też na gromadzenie jakichkolwiek środków pieniężnych. Zauważyć jednakże należy, że skarżącej przysługuje świadczenie rentowe w łącznej wysokości [...] zł miesięcznie. Co prawda - jak zaznaczono - uzyskiwany dochód przekazywany jest na rzecz Wspólnoty zakonnej, której wnioskodawczyni jest członkiem. Nie zmienia to jednak faktu, że otrzymywane świadczenie jest świadczeniem stosunkowo wysokim. Jak wynika zaś z podnoszonych we wniosku okoliczności pensje i renty otrzymywane przez członkinie Wspólnoty zakonnej tworzą tzw. kasę wspólną. Z kasy tej natomiast pokrywane są nie tylko bieżące, konieczne wydatki związane z utrzymaniem, ale zaspokajane są także określone potrzeby poszczególnych sióstr zakonnych (na przykład dokształcanie).
Z powyższego wynika zatem, że istnieje możliwość uzyskania przez siostry wsparcia finansowego ze strony Wspólnoty zakonnej na określone cele. W tej sytuacji, mając na uwadze fakt, że przekazywany przez skarżącą na rzecz Wspólnoty dochód jest stosunkowo wysoki, wnioskodawczyni powinna zwrócić się do Wspólnoty zakonnej o pomoc pieniężną celem sfinansowania jej udziału w postępowaniu sądowym. Zwłaszcza, że jak wynika z analizy zgromadzonego w rozpoznawanej sprawie materiału dowodowego, skarżąca stara się o prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Sprawa ma zatem charakter majątkowy. Mając więc na względzie, że skarżąca złożyła śluby ubóstwa i nie może dysponować jakimkolwiek majątkiem, wywieść można, iż w razie pozytywnego załatwienia sprawy nastąpi przysporzenie majątkowe na rzecz Wspólnoty zakonnej, której wnioskodawczyni jest członkiem.
Zauważyć ponadto trzeba, że skarżąca - mimo stosownego wezwania - nie przedstawiła dokumentów wskazujących wysokość wydatków ponoszonych w związku z leczeniem. W tej sytuacji nie można ocenić jak wysokie środki z kwoty [...] zł, przekazywanej miesięcznie przez skarżącą na rzecz Wspólnoty, przeznaczane są na zaspokojenie potrzeb zdrowotnych wnioskodawczyni.
W świetle powyższego stwierdzić należy, że w sprawie nie zaistniały przesłanki uzasadniające uwzględnienie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy.
W tej sytuacji w oparciu o powołane wyżej przepisy oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowiono jak w sentencji.