Uzasadnienie
W dniu 5 grudnia 2013 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął wniosek H. P. o przyznanie prawa pomocy złożony na urzędowym formularzu. Wynika z niego, że wnioskodawca posiada orzeczenie o stopniu niepełnoprawności z dnia [...] lipca 2011 r., prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i utrzymuje się z renty w wysokości [...] zł i zasiłku pielęgnacyjnego w wysokości [...] zł. Posiada również 1/6 domu o pow. [...] m2, 1/6 udziału w mieszkaniu o pow. [...] m2, 1/6 udziału w działkach o pow. [...] m2 i [...] m2 oraz nieruchomość rolną o powierzchni [...] ha. Podniósł, że u osoby prywatnej zaciągnął dług w wysokości [...] zł, który spłaca w ratach po [...] zł. Przy czym do spłacenia pozostało mu [...] zł (oświadczenie z dnia [...] kwietnia 2013 r.).
Postanowieniem z dnia 31 grudnia 2013 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. Wskazał jednocześnie, że w sprawie nie orzekał w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych, ponieważ wynika ono z mocy prawa tj. art. 239 pkt 1 lit. a ppsa.
Od powyższego postanowienia H. P. wniósł sprzeciw. Wskazał, że padł ofiarą kradzieży oraz wyjaśnił, że 1/6 udziału w domu przypada mu tytułem spadku.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012, poz. 270 ze zm.) w razie wniesienia sprzeciwu od postanowienia wydanego przez referendarza sądowego, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.
Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 ppsa, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane w stosunku do osób żyjących w ubóstwie (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2004 r., OZ 862/04, niepubl.).
Sąd w przytoczonym postanowieniu dodał, że osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa.
Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika bez uszczerbku dla koniecznych kosztów jego utrzymania.
Ubiegający się o przyznanie prawa pomocy, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest osobą niepełnosprawną, osiąga dochód w deklarowanej wysokości [...] zł. Posiada 1/6 udziału w nieruchomościach, tj: domu o powierzchni [...] m2, mieszkaniu [...] m2, działkach [...] m2, [...] m2 oraz jest właścicielem nieruchomości o powierzchni [...] ha. W aktach administracyjnych sprawy znajduje się ponadto oświadczenie wnioskującego o przyznanie zasiłku celowego z dnia [...] kwietnia 2013 r., iż spłaca dług w wysokości [...] po [...] zł, a do spłaty pozostało mu [...] zł.
W tej sytuacji Sąd uznał, że skarżący jest osobą, która posiada środki do życia i może zabezpieczyć kwotę niezbędną do ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. Skarżący otrzymuje okresowe świadczenie w postaci renty i zasiłku pielęgnacyjnego w wysokości [...] zł i nie zadeklarował jakichkolwiek wydatków związanych ze swoim utrzymaniem - poza koniecznością spłaty rat zaciągniętej pożyczki w wysokości [...] zł.
Sąd nie mógł jednak uwzględnić tego wydatku, bowiem zobowiązanie względem osoby trzeciej nie może mieć pierwszeństwa przed kosztami związanymi z procesem. Ponadto oświadczenia o zaciągniętej pożyczce, składane przez skarżącego, są wzajemnie sprzeczne i budzą wątpliwości Sądu. W oświadczeniu skarżącego z dnia [...] kwietnia 2013 r. wskazał on, że pozostała mu do spłaty kwota [...] zł (tj. niecałe 3 raty miesięczne – po [...] zł), natomiast we wniosku PPF z dnia 4 grudnia 2013 r., skarżący nadal spłacał to zadłużenie.
Sąd jeszcze raz podkreśla, że przyznanie prawa pomocy stanowi instytucję wyjątkową, gdy strona w istocie nie posiada żadnych możliwości zapłaty należności związanych z postępowaniem sądowym, a ewentualne ich zapłacenie spowodowałaby uszczerbek w koniecznych kosztach jej utrzymania. Tymczasem w niniejszej sprawie nie można przyjąć, iż skarżący znajduje się w trudnej sytuacji materialnej z przyczyn od niego niezależnych. Jednocześnie jego sytuacji majątkowej, jako osoby posiadającej kilka nieruchomości lub udział w nich, a także stałe, okresowe świadczenie w żaden sposób nie można porównywać do sytuacji majątkowej osób, które mimo podejmowanych starań, nie są w stanie opłacić kosztów udziału w postępowaniu.
Jednocześnie, zgodnie z art. 239 pkt 1 lit. a ww. aktu strona skarżąca działanie organu w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Skarga wniesiona w niniejszej sprawie należy właśnie takiej kategorii spraw, zatem w niosek skarżącego w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych nie został rozpoznany.
Uwzględniając powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 p.p.s.a., orzeczono, jak w sentencji postanowienia.