Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] czerwca 2011 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania J. S., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] lutego 2010 r. nr [...] odmawiającą wnioskodawcy przyznania pomocy finansowej w formie zasiłku celowego specjalnego na opłatę czynszu za miesiące: grudzień 2009 r. i styczeń 2010 r. w wysokości [...] zł, opłatę rachunku za gaz w wysokości [...] zł oraz opłatę zakupu obuwia i artykułów spożywczych.
Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że Prezydent W. decyzją z dnia [...] lutego 2010 r. odmówił przyznania pomocy finansowej w formie zasiłku celowego specjalnego. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, że J. S. złożył dnia 5 stycznia 2010 r. wniosek o przyznanie przedmiotowej pomocy finansowej. W wyniku przeprowadzonego wywiadu środowiskowego i zebranej dokumentacji ustalono, że wnioskodawca jest osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Zamieszkuje w [...] mieszkaniu spółdzielczym, nie uiszcza na bieżąco opłat, mimo że jest właścicielem [...], gdzie może zaspokoić swoje potrzeby mieszkaniowe, bez konieczności opłacania czynszu i innych opłat związanych z eksploatacją mieszkania przy ul. [...]. Przy czym od sierpnia 2009 r. zamieszkuje z córką J. S., która prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe.
Utrzymuje się z emerytury i zasiłku pielęgnacyjnego, a jego dochód po odliczeniu bieżących alimentów wynosi [...] zł, a zatem przekracza tzw. ustawowe kryterium dochodowe, uzasadniające ubieganie się o przyznanie pomocy finansowej. Jednocześnie w ocenie organu nie wystąpiły szczególnie uzasadnione okoliczności przemawiające za przyznaniem zasiłku celowego specjalnego. Dodatkowo organ I instancji podniósł, że mimo iż wnioskodawca od sierpnia 2009 r. otrzymuje emeryturę, w dalszym ciągu traktuje pomoc społeczną jako stałe źródło dochodu, wnosząc co miesiąc wnioski o udzielenie pomocy finansowej.
Nadto nie wyraził zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego z jego córką, która razem z nim zamieszkuje, a organ obowiązany jest wziąć pod uwagę sytuację bytową wszystkich osób wspólnie zamieszkujących, gdyż powinny one solidarnie ponosić koszty utrzymania mieszkania, nawet jeśli prowadzą odrębne gospodarstwo domowe. Wobec tego w niniejszej sprawie zachodzi brak współdziałania wnioskodawcy w rozwiązaniu trudnej sytuacji życiowej, która to okoliczność upoważnia organ do odmowy udzielenia pomocy. Nadto zdaniem organu wnioskodawca nie wykorzystuje własnych możliwości w celu poprawy swojej sytuacji bytowej.
Odnośnie odmowy przyznania pomocy na zakup obuwia organ zauważył, że wnioskodawca [..], a zatem ma możliwość [...] własnym zakresie. Przy czym organ I instancji podniósł, że wielu mieszkańców dzielnicy, będących w trudniejszej sytuacji niż wnioskodawca, wymaga wsparcia i pomocy, a Ośrodek Pomocy Społecznej zobligowany jest dzielić środki tak aby mogła skorzystać z nich jak największa liczba osób ubiegających się o wsparcie. W grudniu 2009 r. Ośrodek przyznał pomoc dla [...] osób, a średnia kwota świadczenia wynosiła [...] zł.
Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem J. S. złożył odwołanie podnosząc, że znajduje się w trudnej sytuacji zdrowotnej i finansowej. Ponadto odwołujący się zakwestionował prawidłowość ustalenia jego dochodu a także ustaleń odnośnie jego zamieszkania w [...].
Po jego rozpatrzeniu organ odwoławczy stwierdził, że nie może ono zostać uwzględnione. W uzasadnieniu zajętego stanowiska organ II instancji wyjaśnił, że podstawę materialno-prawną rozstrzygnięcia wniosku skarżącego stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (j.t. Dz. U. z 2008 r. Nr 115, poz. 728, ze zm.). Organ przywołał treść art. 8 ust. 1 tej ustawy i wyjaśnił, że prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kryterium dochodowego, ustalonego na kwotę 477 zł. Posiadany zaś przez wnioskodawcę dochód przekracza wskazaną kwotę. Organ odwoławczy wyjaśnił, że stosownie do orzecznictwa sądów administracyjnych od dochodu mogą być odliczone tylko bieżące alimenty a nie kwoty alimentów zaległych. Przy czym wysokość emerytury J. S. wynosi [...] zł, a bieżące alimenty od września 2009 r. wynoszą [...] zł (plus opłata [...] zł), tak więc dochód wnioskodawcy przekracza kwotę kryterium dochodowego w wysokości 477 zł. Kolegium zauważyło, że nawet w przypadku spełnienia kryterium dochodowego przyznanie zasiłku celowego pozostaje w sferze uznania organu administracji publicznej.
W sytuacji bowiem gdy są spełnione przesłanki określone w art. 39 ust. 1 i 2 powołanej ustawy, organ może, a nie musi przyznać zasiłek celowy. Jednocześnie organ odwoławczy podzielił w pełni argumenty podniesione przez organ I instancji wskazując, że w przypadku przekroczenia kryterium dochodowego ustawodawca upoważnia wyjątkowo do przyznania specjalnego zasiłku celowego. Przyznanie takiego zasiłku na podstawie art. 41 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej odbywa się również w sferze uznania administracyjnego. Oznacza to udział pomocy społecznej w pokonywaniu przez osoby i rodziny trudności materialnych i życiowych, ale nie obowiązek zaspokajania wszystkich potrzeb, a pomoc społeczna nie może być traktowana jako dodatkowe źródło utrzymywania, nawet w celu zaspokojenia najpilniejszych potrzeb wnioskodawcy.
W ocenie organu odwoławczego stan faktyczny w niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości i znajduje oparcie w zebranym materialne dowodowym. W ocenie organu w niniejszej sprawie nie zachodzi przypadek przemawiający za przyznaniem tzw. specjalnego zasiłku celowego w rozumieniu art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Jednocześnie organ odwoławczy podkreślił, że J. S. jest właścicielem [...], co uzasadnia tezę, że nie wykorzystuje on w pełni własnych możliwości, w tym majątkowych, w celu polepszenia swojej sytuacji życiowej, a zatem w przypadku odwołującego się nie występuje żadna szczególnie uzasadniona okoliczność przemawiająca za przyznaniem mu zasiłku celowego specjalnego. Zasadnie także zdaniem organu odwoławczego organ I instancji podniósł, że skoro ma rozpatrzeć wniosek o pomoc finansową w celu uregulowania należności związanych z zajmowanym lokalem mieszkalnym, to ma prawo, a nawet obowiązek wzięcia pod uwagę sytuacji wszystkich domowników korzystających z tego lokalu.
Odmowa czy utrudnienie przeprowadzenia przez pracownika organu wywiadu środowiskowego z córką wnioskodawcy może być zatem odczytana przez pryzmat art. 11 ust. 2 powołanej ustawy, która to okoliczność również przemawia za odmową przyznania pomocy finansowej.
Mając powyższe na uwadze Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta W. z dnia [...] lutego 2010 r.
Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławcze w W. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył J. S. W uzasadnieniu skargi podniósł, że podtrzymuje swoje stanowisko zawarte w złożonym odwołaniu. Wyjaśnił, że jest osobą [...], a ponadto [...]. Wskazał, że jego córka [...]. Skarżący podniósł, że [...].
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Przede wszystkim wyjaśnić należy, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje na niezasadność skargi.
Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć administracyjnych podjętych w niniejszej sprawie stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Zasady ogólne wskazanej ustawy, wyrażone w art. 2 ust. 1 i art. 3 stanowią, że świadczenia z pomocy społecznej mają na celu umożliwienie przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których osoby ubiegające się o pomoc nie są w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości oraz wspieranie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwiania im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka.
Zatem zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin wnioskujących o pomoc powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Jak wynika z powyższych przepisów pomoc społeczna jest instytucją stosowaną wyjątkowo w sytuacjach, w których obywatel nie jest w stanie sam podołać okolicznościom życiowym. Pomoc ta przyznawana jest w różnej formie i zakresie, a przyznanie jej uzależnione jest od spełnienia określonych przez ustawodawcę warunków. Przedmiotem niniejszej sprawy jest odmowa przyznania świadczenia z pomocy społecznej w postaci zasiłku celowego specjalnego.
Niewątpliwie uzyskiwany przez skarżącego dochód przekracza określone ustawowo kryterium dochodowe, które wynosi 477 zł. W tej sytuacji wniosek skarżącego o przyznanie pomocy ze środków finansowych Państwa mógł być rozpatrzony jedynie na podstawie art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Przepis art. 41 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej stanowi natomiast, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany m.in. specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Specjalny zasiłek celowy jest świadczeniem przyznawanym w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym świadczy użyte w przywołanym przepisie słowo "może". Powoduje to, że nawet przy zaistnieniu przesłanek do jego otrzymania nie każda osoba musi go otrzymać.
Fakt przyznania i wysokość przyznanego świadczenia zależą zatem od uznania organu wydającego decyzję. Uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy rozeznać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań. Ośrodki pomocy dysponują bowiem ograniczonymi środkami finansowymi, a posiadane fundusze muszą być rozdzielane pomiędzy znaczną liczbę osób wymagających wsparcia. Nie ulega więc wątpliwości, że organ nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak również zawsze udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości.
W rozpatrywanej sprawie organy administracji publicznej we właściwie przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy, który znajduje potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym. Prawidłowo także zastosowały odpowiednie przepisy prawa materialnego. Ponadto organy dokonały oceny całokształtu zebranego w sprawie materiału dowodowego i nie przekroczyły przy tym granic uznania administracyjnego. Ponadto organy zasadnie dokonały oceny hierarchii potrzeb skarżącego odmawiając przyznania zasiłku na zgłoszone potrzeby. Osoby, które starają się o przyznanie zasiłku celowego specjalnego, a więc osoby, którym pomoc społeczna jest przyznawana w drodze wyjątku, winny zdawać sobie sprawę, że w stosunku do nich "uznanie administracyjne" oceniane przez sąd administracyjny poddane jest innym rygorom niż wobec osób, które spełniają kryteria przyznawania zasiłku celowego w rozumieniu art. 39 ustawy o pomocy społecznej.
Nie może bowiem w gospodarowaniu środkami finansowymi przez organy pomocowe dochodzić do takiej sytuacji, że osoby, które spełniają kryterium z ustawy o pomocy społecznej spotkają się z odmową przyznania świadczenia z uwagi na rozdysponowanie środków finansowych na rzecz osób, które przekraczają kryterium dochodowe, bowiem istotą specjalnego zasiłku celowego, o którym mowa w art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, jest jego wyjątkowość, o czym świadczy brzmienie tego przepisu, który pozwala na przyznanie tego świadczenia jedynie "w szczególnie uzasadnionych przypadkach". Taka zaś sytuacja nie zaistniała w rozpatrywanej sprawie. Szczególnie uzasadniony przypadek jest to bowiem taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych pozwala stwierdzić, że zaistniały zdarzenia drastyczne w skutkach i daleko ingerujące w plany życiowe. Są to te zdarzenia, które występują całkowicie wyjątkowo, incydentalnie, są zbiegiem wielu niefortunnych zdarzeń, niemożliwych do przewidzenia i przeciwdziałania.
Słuszne jest również stanowisko organu, że Ośrodek Pomocy Społecznej zobowiązany jest uwzględnić potrzeby wszystkich mieszkańców dzielnicy znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej i tak dzielić posiadane przez siebie środki, aby z niezbędnej pomocy mogła skorzystać jak największa liczba osób potrzebujących wsparcia. W grudniu 2009 r. Ośrodek przyznał pomoc [...] osobom, a średnia kwota świadczenia wynosiła [...] zł. Celem pomocy społecznej nie jest zapewnianie świadczeniobiorcy stałego źródła utrzymania, na poziomie i w wysokości przez niego oczekiwanej oraz zwrot wszelkich poniesionych wydatków, w szczególności wówczas, gdy osoba ta przekracza ustawowe kryterium dochodowe uprawniające do udzielenia pomocy.
Wobec tego nie wszystkie potrzeby i nie w każdym zakresie mogą być zrealizowane. Z kolei wzrastająca liczba osób oczekujących wsparcia finansowego powoduje konieczność bardzo racjonalnego gospodarowania przyznanymi na ten cel środkami przez organy pomocy społecznej w celu zapewnienia koniecznej pomocy wszystkim tym, którym jest ona niezbędna. Jednocześnie odnosząc się do wskazanego w skardze stanu zdrowia skarżącego oraz orzeczenia o stopniu niepełnosprawności stwierdzić należy, że nie stanowi to samoistnego zdarzenia mającego wpływ na rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie. Dla oceny zasadności wniosku o przyznanie skarżącemu pomocy organy nie mogą pomijać okoliczności, że skarżący (niezależnie od tego, czy z faktem tym skarżący się zgadza, czy też nie) na mocy orzeczenia Sądu Rejonowego w Z. z dnia [...] października 2009 r. sygn. akt [...] o dziale spadku po matce M. S. stał się właścicielem [...].
Przyznana zaś skarżącemu [...] może w znaczny sposób poprawić jego sytuację materialną i życiową. Jak wynika z treści złożonej skargi, złożona przez skarżącego skarga kasacyjna w tej sprawie okazała się nieskuteczna. Oznacza to, że kwestionowane orzeczenie o dziale spadku jest obecnie ostateczne i prawomocne. Nie zmienia tego fakt zapowiedzianej przez skarżącego skargi w przedmiotowej sprawie o dział spadku do Trybunału Konstytucyjnego. W ocenie Sądu jak najszybsze zakończenie istniejącego sporu między skarżącym a jego siostrą leży w interesie skarżącego, ponieważ [...], co niewątpliwie wpłynęłoby na znaczną poprawę sytuacji finansowej skarżącego, bez konieczności korzystania z pomocy Państwa, czego skarżący zdaje się nie dostrzegać lub całkowicie ignorować.
Nie można także nie zwrócić uwagi na fakt utrudniania (a w zasadzie uniemożliwienia) przez skarżącego pracownikom pomocy społecznej skontaktowania się z jego córką i przeprowadzenia z nią wywiadu środowiskowego wymaganego prawem, skoro, zgodnie z jego oświadczeniem, wspólnie z nią zamieszkuje. Takie działanie skarżącego już samo w sobie jest wystarczającą przesłanką do odmowy przyznania wnioskowanej pomocy (art. 11 ustawy o pomocy społecznej).
Mając zatem na uwadze treść art. 41 ustawy o pomocy społecznej Sąd orzekający stanął na stanowisku, że żaden z postawionych w złożonej skardze zarzutów nie był w rozpatrywanej sprawie zasadny. Kwestionowane decyzje wydane zostały w prawidłowo ustalonym stanie faktycznym i prawnym i w granicach uznania administracyjnego, jakie powołana wyżej ustawa pozostawia organom orzekającym w sprawach dotyczących przyznania pomocy finansowej ze środków Skarbu Państwa.
Biorąc powyższe pod uwagę Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) orzekł jak w sentencji. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 250 wyżej powołanej ustawy.