Uzasadnienie
Minister Skarbu Państwa decyzją, z [...] lipca 2009 r. nr [...], uchylił w całości decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2008 r. nr [...] odmawiającą M.S., S.R., J.M., M.O. i R.K. potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej i odmówił M.S. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez G. i J. małżonków O. nieruchomości we wsi K., obecnie na terytorium Białorusi.
Z uzasadnienia decyzji wynika, że organ odwoławczy uznał, że Wojewoda [...] błędnie określił strony postępowania, co skutkowało skierowaniem zaskarżonej decyzji do osób nie będących stronami w sprawie. Z akt sprawy wynika jednoznacznie, że stroną postępowania prowadzonego przez Wojewodę [...] była wyłącznie M.S., gdyż pozostali spadkobiercy właścicieli "mienia zabużańskiego", tj. S.R., J.M., M.O. i R.K. wskazali M.S., jako osobę uprawnioną do rekompensaty. W ocenie Ministra Skarbu Państwa, na podstawie tych oświadczeń, osoby w nich wskazane zrzekły się przysługującego im uprawnienia na rzecz M.S., tym samym tracąc swój interes prawny w niniejszej sprawie i przymiot strony w postępowaniu prowadzonym przez Wojewodę [...].
W związku z tym decyzja organu wojewódzkiego jest obarczona wadą określoną w art. 156 § 1 pkt 4 kpa, gdyż została skierowana do osób nie będących stronami w sprawie. Jednakże w związku z faktem, iż od ww. decyzji zostało złożone przez M.S. odwołanie, w ocenie Ministra Skarbu Państwa, należało uchylić zaskarżoną decyzję w całości i orzec co do istoty sprawy, ponieważ zastosowanie w postępowaniu odwoławczym sankcji nieważności w odniesieniu do decyzji Wojewody [...], stanowiłoby rażące naruszenie prawa (art. 156 § 1 pkt 2 kpa), co powodowałoby konieczność stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Skarbu Państwa.
W związku z powyższym, zdaniem organu odwoławczego, należało odmówić M.S. potwierdzenia prawa do rekompensaty za "mienie zabużańskie", aczkolwiek z innych powodów, niż podniesione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Wojewody [...]. Zdaniem organu wojewódzkiego, odmowa potwierdzenia prawa do rekompensaty jest uzasadniona poważnymi rozbieżnościami w materiale dowodowym zebranym w aktach sprawy, dotyczącymi wielkości mienia pozostawionego na kresach wschodnich, a co za tym idzie wątpliwościami co do wiarygodności dokumentów potwierdzających te fakty, a także nie udokumentowaniem przymusu zastosowanego wobec właścicieli mienia przy opuszczaniu byłego terytorium RP, w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. W szczególności organ pierwszej instancji stwierdził, że z materiału dowodowego zebranego w aktach sprawy nie wynika, że właściciele pozostawionych nieruchomości, do chwili opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w 1958 r. byli represjonowani przez władze ZSRR, aresztowani lub w jakikolwiek inny sposób pozbawieni możliwości opuszczenia byłego terytorium RP i powrotu do Polski w trybie tzw. układów republikańskich, wymienionych w art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Wojewoda [...] stwierdził, że w toku postępowania spadkobiercy właścicieli "mienia zabużańskiego" nie przedstawili wiarygodnych dowodów świadczących o okolicznościach i przyczynach opuszczenia przez G. i J. małżonków O. kresów wschodnich II RP, a tym samym nie udowodnili, że wyżej wymienione osoby były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. (art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r.)
W ocenie Ministra Skarbu Państwa, odmowa potwierdzenia M.S. prawa do rekompensaty jest uzasadniona faktem, iż w momencie repatriacji na teren Polski, G. i J. małżonkowie O. nie byli już właścicielami nieruchomości położonej we wsi K.. Jak wynika z akt sprawy, ww. nieruchomość została przejęta na własność przez kołchoz przed powrotem jej właścicieli do Polski w 1958 r. W związku z tym, M.S., jako spadkobierczyni wyżej wymienionych nieruchomości, nie spełnia przesłanki zawartej w art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, zgodnie z którą, prawo do rekompensaty przysługuje jedynie właścicielom nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, przez co, w ocenie Ministra Skarbu Państwa, należy rozumieć osoby dysponujące prawem własności do nieruchomości pozostawionej na byłym terytorium RP, w momencie repatriacji na terytorium państwa polskiego.
Skargi na decyzję Ministra Skarbu Państwa wnieśli: M.S., S.R., J.M., M.O. i R.K.. W skargach podnieśli, że rząd radziecki odebrał ziemię ich rodzicom bez ich zgody, siłą i tym samym zmusił ich do opuszczenia gospodarstwa i przyjazdu do Polski.
W odpowiedzi na skargi Minister Skarbu Państwa wniósł o oddalenie skarg i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Skargi podlegają uwzględnieniu jednak z innych przyczyn niż w nich podniesiono.
Zgodnie z art. 3 ust. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.) w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2. Wskazanie osoby uprawnionej do rekompensaty, stosownie do tego przepisu, następuje przez złożenie oświadczenia z podpisem poświadczonym notarialnie lub przed organem administracji publicznej albo przez złożenie oświadczenia w polskiej placówce konsularnej. Tak więc wynika z powołanego przepisu ustawy, że w sytuacji, gdy spadkobiercy wskażą jednego z nich jako uprawnionego do rekompensaty, w sposób przewidziany ustawą, to prawo do rekompensaty przysługuje tylko temu wskazanemu spadkobiercy i tylko on jest stroną postępowania administracyjnego o potwierdzenie prawa do rekompensaty.
Natomiast pozostali spadkobiercy po złożeniu oświadczenia o wskazaniu osoby uprawnionej do rekompensaty prawa do tej rekompensaty już nie mają a zatem nie przysługuje im interes prawny w postępowaniu o potwierdzenie prawa do tej rekompensaty. Zatem nie są stroną tego postępowania.
W rozpoznawanej sprawie skarżący są spadkobiercami G. i J.O.. Wskazali jako uprawnioną do rekompensaty M.S.. To wskazanie wynika ze złożonych przez nich oświadczeń z podpisem poświadczonym notarialnie, które to oświadczenia znajdują się w materiale dokumentacyjnym. Zatem legitymacja strony w postępowaniu o potwierdzenie prawa do rekompensaty przysługuje wyłącznie M.S., natomiast pozostali spadkobiercy nie mają przymiotu strony. Natomiast organ pierwszej instancji prowadził postępowanie z udziałem wszystkich spadkobierców i doręczył im decyzję. Prawidłowo więc organ odwoławczy uznał wadliwość, z tego powodu, decyzji organu I instancji i ją uchylił.
Uchylając zaskarżoną decyzję organ odwoławczy obowiązany jest, zgodnie z art. 138 §1 pkt 2 kpa, orzec co do istoty sprawy. Z tym, że rozstrzygnięcie merytoryczne mogło zapaść tylko w odniesieniu do M.S., gdyż tylko jej przysługuje przymiot strony. Organ odwoławczy takie rozstrzygnięcie zawarł w swojej decyzji odmawiając M.S. potwierdzenia prawa do rekompensaty. To rozstrzygnięcie Sąd uznaje również za zgodne z prawem. Jak wynika to z treści ustawy z 8 lipca 2005 r. prawo do rekompensaty przysługuje z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W pierwszej więc kolejności należy ustalić czy taka nieruchomość została faktycznie pozostawiona oraz jej rodzaj i powierzchnię. Dowody to potwierdzające obowiązana jest dostarczyć osoba ubiegająca się o potwierdzenie prawa do rekompensaty. Obowiązek ten oraz jakie dowody powyższe fakty mogą potwierdzić są wskazane w art. 6 powołanej ustawy.
W niniejszej sprawie brak jest wiarygodnych dowodów, które potwierdzałyby, że rodzice M.S.: G. i J.O. pozostawili poza obecnymi granicami nieruchomości, ich rodzaj i powierzchnię. Pierwotnie wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty złożył ojciec skarżących J.O.. We wniosku, który do organu wpłynął 26 listopada 1990 r. podał, że pozostawił we wsi K. pow. G. [...] ha ziemi oraz we wsi sąsiedniej M. również pozostawił [..] ha ziemi. Łącznie podał, że pozostało [...] ha ziemi. Jednak żadnych dowodów na potwierdzenie tej okoliczności nie przedstawił. J.O. zmarł [...] sierpnia 1994 r. Natomiast we wniosku z 6 lipca 2006 r. M.S. podała, że rodzice pozostawili [...] ha ziemi. Na potwierdzenie tego złożyła oświadczenie dwóch świadków: A.J. s. S. i A. J. s. J.. Z powyższych dokumentów wynika, że stanowisko pierwotnie ubiegającego się o rekompensatę J.O. i jego spadkobierczyni M.S. różnią się i to znacząco, co do powierzchni pozostawionej nieruchomości.
Taka rozbieżność podważa wiarygodność przedstawionych przez stronę dowodów co do tego, o jakiej powierzchni nieruchomości zostały pozostawione. Należy więc uznać, że w sprawie nie zostało udowodnione, że J. i G. O. pozostawili nieruchomości poza obecnymi granicami RP. Dlatego należało odmówić M.S. potwierdzenia prawa do rekompensaty. Nawet przy przyjęciu, że małżonkowie J. i G.O. posiadali nieruchomości poza obecnymi granicami RP o nie udowodnionej powierzchni, to w świetle okoliczności podnoszonych przez M.S. nie można przyjąć, że w chwili repatriacji na teren Polski byli właścicielami takich nieruchomości. Jak wynika z twierdzeń M.S. nieruchomości rodziców, bez ich zgody, zostały przejęte przez kołchoz przed powrotem ich właścicieli do Polski w 1958 r. Zatem w chwili repatriacji do Polski rodzice skarżącej nie dysponowali prawem własności do nieruchomości, gdyż zostały one znacjonalizowane. Brak zgody właścicieli na odebranie im własności nieruchomości nie oznacza, że z chwilą pozbawienia ich tej własności nadal byli właścicielami.
Z powyższych względów stanowisko organu, że M.S. nie spełnia przesłanki zawartej w art. 2 ustawy z 8.07.2005 r. jak i zawarte w zaskarżonej decyzji rozstrzygnięcie o odmowie M.S. potwierdzenia prawa do rekompensaty są prawidłowe.
Wadliwość zaskarżonej decyzji polega na tym, że organ nie rozstrzygnął o całości sprawy. Organ I instancji potraktował wszystkich spadkobierców jako stronę postępowania. Ze względów już omówionych w niniejszym uzasadnieniu, poza M.S., pozostałym spadkobiercom przymiot strony nie przysługuje, co słusznie organ odwoławczy zauważył. Ale wobec tego winien był sytuację procesową tych osób rozstrzygnąć a tego nie uczynił. W stosunku do tych osób postępowanie winno być umorzone. Brak rozstrzygnięcia przez organ odwoławczy w tym zakresie powoduje, że zaskarżona decyzja zapadła z naruszeniem art. 138 § 1 pkt 2 kpa, gdyż nie zawiera rozstrzygnięcia co do wszystkich osób, które organ I instancji uznał za stronę i co do których rozstrzygnięcie zawierała decyzja organu I instancji, którą organ odwoławczy uznał za wadliwą.
Z powyższych względów Sąd na zasadzie art.145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 152 i art. 200 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - orzekł jak w sentencji wyroku.