Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 7 czerwca 2018 r. znak GZ.rn.625.392.2014 Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi (dalej jako organ) działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U z 2020 r. poz. 256, dalej jako kpa) utrzymał w mocy postanowienie z dnia 11 kwietnia 2018 r. o zawieszeniu z urzędu postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 30 kwietnia 1949 r. nr [...] (dalej jako orzeczenie) oraz zobowiązaniu stron postępowania do udokumentowania następstwa prawnego po H. G., K. G. i R. J..
W uzasadnieniu postanowienia organ wskazał, że we wniosku o stwierdzenie nieważności ww. orzeczenia domagano się stwierdzenia jego nieważności w części dotyczącej A. T. i F. Z., jednak w niniejszej sprawie nie jest to możliwe, gdyż orzeczeniem tym przejęto całą nieruchomość w miejscowości [...], o pow. 237,5 ha, stanowiącą współwłasność kilku osób tj. F. Z., A. T., H. G., K. G. i R. J.. Ponadto podniesiono, że organy administracji publicznej nie mają legitymacji aby inicjować postępowania spadkowe, stąd też w niniejszej sprawie zachodzi przesłanka zawieszenia postępowania z art. 97 § 1 pkt 4 kpa.
Powyższe postanowienie zostało zaskarżone do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przez A. S., A. Z., Z. U., H. K., W. U. i K. K. (dalej jako skarżący). W skardze kierowanej do tut. Sądu skarżący zarzucili organowi naruszenie:
- 1. art 97 § 1 pkt 4 kpa, poprzez niesłuszne uznanie, że kwestia następstwa prawnego po H. G. oraz R. J. stanowi zagadnienie wstępne, którego rozstrzygnięcie jest niezbędne do prowadzenia postępowania w niniejszej sprawie;
- 2. art. 156 § 1 pkt 2 kpa poprzez jego niezastosowanie, w wyniku błędnego uznania, że nie jest możliwe częściowe stwierdzenie nieważności orzeczenia.
Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia wydanego przez Ministra w pierwszej instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wyrokiem z 10 maja 2019 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę.
Pismem z 20 sierpnia 2019 r. skarżący w ustawowym terminie wywiedli skargę kasacyjną od ww. wyroku, zarzucając mu:
- 1. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
- a. art. 151 w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej jako ppsa) oraz art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2002 r., poz. 1269 ze zm., dalej jako pusa) w zw. z art. 97 § 1 pkt 4 kpa, poprzez bezzasadne oddalenie skargi;
- b. art. 151 ppsa oraz art. 141 § 4 ppsa w zw. z art. 6, 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 kpa, poprzez przyjęcie za prawidłowe błędnych ustaleń faktycznych organu i niedostrzeżenie naruszenia przez organ przepisów kpa;
- c. art. 141 § 4 ppsa w zw. z art. 106 § 2 ppsa, art. 134 § 1 i art. 135 ppsa w zw. z art. 1 § 2 pusa, poprzez wybiórcze i sprzeczne z materiałem dowodowym przedstawienie stanu faktycznego sprawy;
- d. art. 141 § 4 ppsa, poprzez brak odzwierciedlenia oceny zarzutów skargi w pisemnym uzasadnieniu zaskarżonego wyroku;
- e. art. 106 § 4 ppsa w zw. z art. 133 § 1 ppsa i art. 134 § 1 ppsa, polegające na oparciu orzeczenia jedynie na części wybiórczo potraktowanego materiału dowodowego, a nie całości materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy.
- 2. naruszenie przepisów prawa materialnego, poprzez jego błędną wykładnię, tj.:
- a. art. 156 § 1 pkt 2 kpa, poprzez jego niezastosowanie w wyniku błędnego uznania, ze nie jest możliwe częściowe stwierdzenie nieważności zaskarżonego postanowienia;
- b. art. 31 ust. 3 Konstytucji RP w zw. z art. 7, 8 i 107 § 3 kpa, poprzez niewyjaśnienie sprawy w sposób wszechstronny i zgodnie z zasadą proporcjonalności oraz brak uwzględnienia słusznego interesu strony i wydanie postanowienia prowadzącego do nieproporcjonalnej ingerencji w prawo własności skarżących.
Skarżący wnieśli o zmianę zaskarżonego wyroku w całości poprzez uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia wydanego w I instancji, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego.
Przy piśmie z 29 października 2019 r. pełnomocnik skarżących nadesłał dodatkowo akt poświadczenia dziedziczenia po skarżącej K. K. wraz z wnioskiem o zawieszenie postępowania.
Postanowieniem z 6 lutego 2020 r. odmówiono zawieszenia postępowania.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 179a ppsa jeżeli przed przedstawieniem skargi kasacyjnej Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu wojewódzki sąd administracyjny stwierdzi, że w sprawie zachodzi nieważność postępowania albo podstawy skargi kasacyjnej są oczywiście usprawiedliwione, uchyla zaskarżony wyrok lub postanowienie rozstrzygając na wniosek strony także o zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego i na tym samym posiedzeniu ponownie rozpoznaje sprawę. Od wydanego orzeczenia przysługuje skarga kasacyjna.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po zapoznaniu się ze skargą kasacyjną oraz dokumentami przesłanymi przy piśmie z 29 października 2019 r. doszedł do wniosku, że w niniejszej sprawie zachodzą przesłanki do uchylenia wyroku z 10 maja 2019 r., albowiem jak wynika z nadesłanego aktu poświadczenia dziedziczenia skarżąca K. K. zmarła [...] stycznia 2019 r., co oznacza, że w momencie orzekania strona postępowania nie miała zdolności sądowej. Zgodnie z art. 183 § 2 pkt 2 ppsa okoliczność ta stanowi przesłankę nieważności postępowania sądowoadministracyjnego, którą Sąd może uwzględnić z urzędu na podstawie art. 179a ppsa.
Z tego względu w ramach autokontroli Sąd uznał za konieczne wyeliminowanie zaskarżonego wyroku z obrotu, co skutkowało orzeczenie jak w pkt 1 sentencji.
Konsekwencją uchylenia ww wyroku jest obowiązek ponownego rozpoznania sprawy przez Wojewódzki Sąd Administracyjny.
Ponownie rozstrzygając sprawę Sąd w pełni podtrzymuje wcześniejszą argumentację przedstawioną w wyroku z 10 maja 2019 r.
W szczególności należy podkreślić, że w przedmiotowej sprawie nie było możliwości stwierdzenia nieważności kwestionowanego w trybie nadzorczym orzeczenia w stosunku do części dawnych właścicieli nieruchomości, albowiem niezależnie od tego, czy przedmiotowa nieruchomość została wcześniej podzielona, została ona w całości objęta orzeczeniem Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 30 kwietnia 1949 r. bez wyszczególnienia współwłaścicieli czy właścicieli poszczególnych parcel i nie można z orzeczenia tego wyodrębnić elementów, które mogłyby być przedmiotem osobnego rozstrzygnięcia.
Wobec powyższego organ zasadnie uznał, że stronami postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia z 1949r. o charakterze wywłaszczeniowym są wszyscy dawni właściciele nieruchomości lub ich następcy prawni, niezależnie od tego czy wnosili oni o stwierdzenie nieważności tego orzeczenia, albowiem sprawa dotyczy ich interesu prawnego, co z kolei zgodnie z art. 10 kpa obliguje organ do ich ustalenia i zapewnienia im czynnego udziału w postępowaniu. Jednocześnie organ nie jest uprawniony do tego aby ustalić spadkobierców we własnym zakresie, nie posiada również interesu prawnego aby zainicjować w tym zakresie postępowanie przed sądem powszechnym, nade wszystko nie dysponuje zdolnością sądową w rozumieniu przepisów kpc.
W tej sytuacji organ prawidłowo zawiesił postępowanie z uwagi na konieczność rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego, tj. prawidłowego ustalenia kręgu stron postępowania, poprzez wykazanie następstwa prawnego po zmarłych właścicielach nieruchomości objętej orzeczeniem z 1949 r.: H. G., K. G. i R. J..
Pozostałe zarzuty skargi są przedwczesne. Sąd w kontrolowanej sprawie rozstrzygał jedynie w kwestii procesowej, a zatem w przedmiocie zawieszenia postępowania - a nie w przedmiocie legalności samego orzeczenia z 1949r.
Z tych względów Sąd nie podziela zarzutów skargi kasacyjnej i dlatego na podstawie art. 151 ppsa orzeczono jak w pkt 2 sentencji.
O kosztach postępowania zawartych w pkt 3 sentencji wyroku orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 ppsa i § 14 ust. 1 pkt 2b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. za 2018 r. poz. 265).