Uzasadnienie
Przedmiotem skargi "B". jest decyzja Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie z dnia 30 grudnia 2025 r. nr 1801-IOC.4401.188.2025 utrzymująca w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celno-Skarbowego z dnia {...} października {...} r. nr {...}w przedmiocie odmowy umożliwienia stronie zapoznania się z dokumentami wyłączonymi ze względu na interes publiczny z akt sprawy.
Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem "B". zaskarżyła w całości decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie z dnia 30 grudnia 2025 r., wnosząc o jej uchylenie w całości i decyzji organu I instancji, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.
Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie:
- - art. 262 ustawy z dnia 9 stycznia 1997r. Kodeks celny (Dz.U. z 2001 r., nr 75 poz. 802 ze zm.) w związku z art. 120, art. 121 § 1 i art. 122 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U z 2025 r., poz. 111 ze zm. dalej jako: Ordynacja podatkowa) w związku z art. 51 ust. 3 Konstytucji RP, poprzez uznanie, że zgodne z jest pozbawienie spółki przez organ I instancji dostępu do dokumentów jej dotyczących i jako dowody w sprawie, przy równoczesnym niewskazaniu przez organ jaki rodzaj dokumentów objęty wyłączeniem z akt jawnych dla strony postępowania ze względu na jaki interes publiczny,
- - art. 123 § 1 w związku z art. 178 § 1 Ordynacji podatkowej, poprzez uznanie, że uniemożliwienie stronie wglądu do zgromadzonych w sprawie, przez wyłączenie ich z akt jawnych dla strony pismem z dnia 2 grudnia 2024 r., nie narusza zasady czynnego udziału strony w postępowaniu i nie pozbawia spółki możliwości zasadności prowadzenia tego postępowania i merytorycznego odniesienia się do ustaleń organu,
- - art. 179 § 1 w związku z art. 178 Ordynacji podatkowej, poprzez błędne przyjęcie, że w sprawie zachodzi przesłanka interesu publicznego, uzasadniająca wyłączenie z akt w/w sprawy materiałów uzyskanych z Prokuratury Regionalnej w Rzeszowie w związku z toczącym się postępowaniem pod sygn. akt {...} oraz podstawa faktyczna i materialnoprawna do odmowy udostępnienia wyłączonych dokumentów skarżącej stronie, w sytuacji gdy nie zostały nawet wymienione wyłączone dokumenty i nie wiadomo jaki mają związek ze sprawą, a pisma Europejskiego Urzędu ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych były kierowane również do administracji skarbowej, wiec ich treść nie powinna być utajniona,
- - art. 192 w związku z art. 178 Ordynacji podatkowej i art. 179 Ordynacji podatkowej, poprzez niewłaściwe zastosowanie ograniczenia jawności postępowania, skutkujące brakiem możliwości zapoznania się strony z materiałem zgromadzonym w sprawie i wypowiedzenia się, przez stronę co do całości materiału dowodowego.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje
Skarga okazała się niezasadna.
Przedmiotem skargi była decyzja DIAS o odmowie udostępnienia dokumentów z akt sprawy.
Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że jedyną podstawą odmowy udostępnienia dokumentów jest zastrzeżenie prokuratora, że dokumenty te mają być wyłączone z akt sprawy w trybie art. 179 § 1 Ordynacji podatkowej i nie mogą być udostępnione ani stronom postępowania podatkowego, ani ich pełnomocnikom. Wynika to jednoznacznie z zarządzenia z dnia 15 marca 2024 r., w którym prokurator powołał się na art. 156 § 5 ustawy z 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2025 r. poz. 46 ze zm.). Przepis ten stanowi, że "Jeżeli nie zachodzi potrzeba zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania lub ochrony ważnego interesu państwa, w toku postępowania przygotowawczego stronom, obrońcom, pełnomocnikom i przedstawicielom ustawowym udostępnia się akta, umożliwia sporządzanie odpisów lub kopii oraz wydaje odpłatnie uwierzytelnione odpisy lub kopie; prawo to przysługuje stronom także po zakończeniu postępowania przygotowawczego.
W przedmiocie udostępnienia akt, sporządzenia odpisów lub kopii lub wydania uwierzytelnionych odpisów lub kopii prowadzący postępowanie przygotowawcze wydaje zarządzenie. W wypadku odmowy udostępnienia akt pokrzywdzonemu na jego wniosek należy poinformować go o możliwości udostępnienia mu akt w późniejszym terminie. Z chwilą powiadomienia podejrzanego lub obrońcy o terminie końcowego zaznajomienia z materiałami postępowania przygotowawczego pokrzywdzonemu, jego pełnomocnikowi lub przedstawicielowi ustawowemu nie można odmówić udostępnienia akt, umożliwienia sporządzania odpisów lub kopii oraz wydania odpisów lub kopii. Za zgodą prokuratora akta w toku postępowania przygotowawczego mogą być w wyjątkowych wypadkach udostępnione innym osobom. Prokurator może udostępnić akta w postaci elektronicznej."
Sąd podziela poglądy zaprezentowane w orzecznictwie sądów administracyjnych, w których stwierdzono, że brak zgody prokuratora na udostępnienie stronie materiałów prowadzonego postępowania ma dla organów podatkowych charakter wiążący przy rozpatrywaniu wniosków o udostępnienie dokumentów z akt sprawy (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 października 2020 r., II FSK 939/19). Organ korzysta z materiałów prowadzonego przez prokuraturę postępowania przygotowawczego. Oznacza to, że bez zgody organów prokuratury, dokumenty te nie zostałyby udostępnione organom podatkowym, w konsekwencji również od woli organów prokuratury uzależnione jest ich udostępnienie stronie postępowania podatkowego. W istocie zatem to prokurator prowadzący postępowanie przygotowawcze decyduje o możliwości lub braku możliwości udostępnienia skarżącej dokumentów pochodzących ze śledztwa. Wola dysponenta materiałów czyli prokuratora ma w takim przypadku charakter wiążący (por. wyrok NSA z 3 lipca 2018 r., I FSK 1700/16).
Mając na uwadze powyższe Sąd za niezasadne uznał zarzuty i argumenty skargi. Ograniczenie zasady jawności postępowania podatkowego i czynnego udziału strony w postępowaniu prowadzonym przez DIAS nie jest bezpodstawne.
Organ podatkowy wykazał istnienie interesu publicznego uzasadniającego odmowę dostępu do dokumentów na podstawie art. 179 § 1 Ordynacji podatkowej. DIAS jednoznacznie wskazał w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji na konieczność ochrony interesu publicznego rozumianego jako dobro prowadzonego postępowania przygotowawczego. W orzecznictwie sądów administracyjnych konsekwentnie przyjmuje się, że ujawnianie przestępstw i skuteczne ściganie ich sprawców stanowi element bezpieczeństwa i porządku publicznego, które leżą w interesie całego społeczeństwa i stanowi swego rodzaju dobro wspólne. Potrzeba ochrony tego dobra może zatem stanowić uzasadnienie dla ograniczenia stronie postępowania dostępu do niektórych dokumentów z akt sprawy podatkowej. O tym zaś, czy w konkretnej sprawie zachodzi potrzeba ochrony tego dobra decyduje każdorazowo organ prowadzący dane postępowanie karne (por. wyrok WSA w Białymstoku z 5 stycznia 2010 r., I SA/Bk 514/09, wyrok WSA w Łodzi z 3 grudnia 2015 r., I SA/Łd 1147/15, wyrok WSA w Rzeszowie z 15 listopada 2016 r., I SA/Rz 720/16 i z 16 września 2021 r., I SA/Rz 557/21).
Odmowa udostępnienia dokumentów nie wynikała z własnej inicjatywy DIAS, ale z konieczności ochrony interesu publicznego wyłącznie z powodu braku zgody prokuratora na udostępnienie skarżącej materiałów prowadzonego postępowania, co ma dla organów podatkowych charakter wiążący przy rozpatrywaniu wniosków o udostępnienie dokumentów z akt sprawy. W zarządzeniu z dnia 15 marca 2024 r. prokurator wyrażając zgodę na wykorzystanie materiałów otrzymanych od Europejskiego Urzędu ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych jednoznacznie zastrzegł, że materiały te nie mogą być udostępnione stronom - pozostaje on jawny dla osób prowadzących postępowanie podatkowe, dla organu drugiej instancji oraz sądów.
Zatem organ podatkowy wykazał interes publiczny uzasadniający odmowę dostępu do tych materiałów. W ten sposób wypełnił jedną z dwóch przesłanek występujących w art. 179 § 1 Ordynacji podatkowej uprawniających do wydania omawianego rozstrzygnięcia.
W sprawie nie doszło do naruszenia zasad ogólnych postępowania podatkowego. Trzeba tutaj podkreślić, że w razie kolizji interesów tajemnicy postępowania karnego i jawności postępowania podatkowego prymat został przyznany stanowisku organu prowadzącego śledztwo, choćby nawet stanowisko to ograniczało zasadę jawności postępowania podatkowego i czynnego udziału strony w tym postępowaniu (por. wyrok NSA z 19 lutego 2025 r., III FSK 1376/23). Z powyższym stanowiskiem koreluje zasada zaufania do organów podatkowych, której naruszenie również bezzasadnie zarzucono w skardze.
Natomiast zasada proporcjonalności, mimo postulatów doktryny prawa, nie została wprost wprowadzona do katalogu zasad ogólnych postępowania podatkowego (zob. A. Kabat [w:] S. Babiarz, B. Dauter, W. Gurba, R. Hauser, M. Niezgódka-Medek, A. Olesińska, J. Rudowski, A. Kabat, Ordynacja podatkowa. Komentarz, wyd. XII, Warszawa 2024, LEX/el art. 121 - pkt 6 komentarza). Nie ma więc podstaw aby rozważać naruszenie tej zasady w rozpoznawanej sprawie.
W oparciu o powyższe rozważania, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.