Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 10 maja 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę J. C. i L. C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 rok.
L. C. i J. C. wnieśli skargę kasacyjną od powyższego orzeczenia, w której zawarli wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Do skargi tej załączone zostały urzędowe formularze tych wniosków. Przedmiotem niniejszego rozpoznania jest wniosek J. C., natomiast wniosek L. C. został rozpoznany odrębnie.
Wspólne gospodarstwo domowe J. C. prowadzi wraz z żoną, córką i synem. Córka wnioskodawcy studiuje w [...] na Uniwersytecie [...], a dodatkowo pobiera naukę w prywatnej szkole muzycznej w tym mieście. Syn jest natomiast uczniem szkoły średniej. Z utrzymaniem i edukacją dzieci wiążą się znaczne koszty. Rodzina mieszka w domu o pow. 185 m.kw. Z dniem 1 kwietnia 2015 r. zawieszona została prowadzona przez wnioskodawcę w Polsce działalność gospodarcza, a zatem nie przynosi ona żadnych dochodów. Wymieniony prowadzi natomiast działalność gospodarczą poza granicami kraju, z której uzyskiwane są dochody w wysokości 3000 zł. Na majątek rodziny składa się samochód osobowy z 2002 r.
Ponadto, z wniosku złożonego przez L. C. wynika, że pracuje, pobierając wynagrodzenie w wysokości 1700 zł. Wnioskodawca zaznaczył, że comiesięczne koszty utrzymania rodziny pochłaniają w całości uzyskiwane przez nich dochody.
Uznając, że złożone przez skarżącego oświadczenie dotyczące sytuacji materialnej jest niewystarczające, referendarz sądowy wezwał go do jego uzupełnienia poprzez wskazanie: wysokości wydatków z tytułu opłat za prąd, gaz, wodę, kanalizację, ogrzewanie, Internet, telefon wraz z kserokopiami stosownych rachunków (faktur) dokumentujących te wydatki, wysokości miesięcznych wydatków na zakup żywności, odzieży, leków i środków czystości, wszystkich posiadanych lub użytkowanych środków transportowych, sprecyzowanie zakresu prowadzonej przez J. C. działalności gospodarczej poprzez wskazanie liczny zatrudnianych pracowników. Nadto wezwanie dotyczyło także przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych skarżącego i jego żony, kopii ich zeznań podatkowych za 2015r. oraz kopii deklaracji VAT za trzy ostatnie okresy rozliczeniowe.
W odpowiedzi pełnomocnik J. C. wskazał, że skarżący nie zatrudnia żadnych pracowników, bowiem jego działalność gospodarcza jest zawieszona. Podał, że wysokość wydatków związanych z prowadzonym gospodarstwem domowym została podana we wniosku. Odwołał się także do wniosku w zakresie posiadanych środków transportu. Ponadto przedłożone zostały dokumenty wskazujące na zadłużenie skarżących, decyzja w sprawie podatku rolnego na rok 2016, decyzja – nakaz płatniczy na łączne zobowiązanie pieniężne na rok 2016 i zeznania podatkowe skarżących dotyczące 2014 r.
Rozpoznając wniosek zważono, co następuje:
Prawo pomocy to instytucja stanowiąca wyjątek od zasady, że to strony postępowania sądowego ponoszą jego koszty (związane ze swym udziałem w sprawie), a wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718), zwanej dalej "P.p.s.a.". Na powyższy charakter prawa pomocy wskazuje też treść art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., który ustanawiając przesłankę takiego wsparcia w zakresie częściowym (a więc dotyczącym np. zwolnienia od kosztów sądowych, o co ubiega się skarżący) stanowi jednocześnie, że jej wykazanie należy do wnioskodawcy. Ubiegający się o powyższy wymiar pomocy winien więc udowodnić, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Na spoczywający na wnioskującym o wsparcie ciężar dowodowy odnośnie do przesłanki jego przyznania wskazuje także brzmienie art. 252 § 1 P.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o prawo pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane (podkreślenie referendarza) o stanie rodzinnym, majątkowym i dochodach.
Ustawodawca przewidział równocześnie, że zawarte we wniosku oświadczenie strony może nie być wystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych bądź też może ono budzić wątpliwości. W takim przypadku art. 255 P.p.s.a. dopuszcza ewentualność wezwania wnioskodawcy o złożenie dodatkowego oświadczenia czy też nadesłanie dodatkowych dokumentów. Powyższe służy ułatwieniu stronie podania wszystkich istotnych z punktu widzenia rozpoznania jej wniosku danych. W orzecznictwie sądowym przesądzone przy tym zostało, że niedopełnienie obowiązku należytej współpracy z Sądem (referendarzem sądowym) może skutkować przyjęciem, że strona nie wykazała, iż spełnia ustawową przesłankę prawa pomocy w żądanym przez nią zakresie (tak np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8.08.2013 r. II FZ 628/13, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Mając powyższe na uwadze uznano, że wniosek J. C. nie może zostać uwzględniony. Wymieniony nie wypełnił bowiem w całości kierowanego do niego wezwania o jego uzupełnienie. Należy w tym miejscu podkreślić, że taka sama sytuacja miała już miejsce w niniejszej sprawie, bowiem skarżący także przy okazji pierwszego złożonego w niej wniosku (rozstrzygniętego postanowieniem referendarza sądowego z dnia 16 marca 2016 r.) nie odpowiedział w pełni na wezwanie o jego uzupełnienie. I tak obecnie J. C. nie wyszczególnił wydatków na utrzymanie domowników i domu, w którym mieszkają (koszty wyżywienia, odzieży, leków, środków czystości, opłat za gaz, prąd, wodę, kanalizację, ogrzewania, Internetu, telefonu). Udzielona w tym zakresie przez jego pełnomocnika odpowiedź odwołuje się do złożonego wniosku, w którym brak jednak tych danych. Wprawdzie wynikają one ze wspomnianego już poprzednio zgłoszonego w sprawie żądania, lecz nie wiadomo na ile informacje te są aktualne.
Poza tym, nawet w tym poprzednim wniosku były one ujęte w sposób zbiorczy, tzn. bez rozbicia na poszczególne potrzeby. Tymczasem przy rozpoznawaniu wniosku o prawo pomocy istotne jest, jaką część posiadanego dochodu strona wydatkuje np. na telefon, Internet czy utrzymanie samochodu, bowiem tylko określony wymiar tych wydatków może zostać zaliczony do tych niezbędnych w rozumieniu art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Skarżący nie nadesłał także wyciągów z rachunków bankowych własnych, jak i żony, dokumentów, z których wynikałyby wydatki związane z utrzymaniem domu oraz deklaracji dla podatku VAT. Nie przedłożył także kopii zeznań podatkowych swojego i żony za 2015 r.; w zamian dostarczył kopie takich wezwań, ale dotyczących 2014 roku. Nie podał także żadnych informacji odnośnie do prowadzonej przez siebie za granicą działalności gospodarczej.
Należy mieć także na uwadze, że zarówno we wniosku obecnie złożonym, jak też tym wcześniejszym skarżący wskazywał, że uzyskiwane przez niego i żonę dochody przeznaczane są w całości na potrzeby rodziny, jednak w dniu 23 marca 2016 r. uiszczony został wpis od skargi w kwocie 1237,50 zł oraz w dniu 19 maja 2016 r. opłata kancelaryjna za odpis zapadłego w sprawie wyroku wraz z uzasadnieniem.
Biorąc to wszystko pod uwagę, a więc fakt, że skarżący nie podjął należytej współpracy z referendarzem sądowym celem dokładnego wyjaśnienia swojej faktycznej sytuacji materialnej należało orzec o odmowie zwolnienia go od kosztów sądowych. Podstawę powyższego stanowił art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.