Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 29 października 2013 r. oddalił skargę [...] na wskazaną w sentencji decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia [...] października 20131 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia 2007 r. do grudnia 2007 r.
Pismem z dnia [...] grudnia 2013 r. skarżący, reprezentowany przez radcę prawnego, wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku. Jednocześnie złożył sporządzony w dniu [...] grudnia 2013 r. na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podniósł, że z uwagi na trudną sytuację finansową i majątkową, w której znalazł się w sposób niezawiniony, nie jest w stanie ponieść opłaty sądowej od skargi kasacyjnej. Wnioskodawca wskazał, że aktualnie nie prowadzi firmy, gdyż na jego wniosek została wykreślona z ewidencji działalności gospodarczej w dniu [...] grudnia 2009 r. Skarżący podał, że w dniu [...] czerwca 2008 r. zawarł z żoną umowę o rozdzielności majątkowej małżeńskiej, wobec czego dochody żony aktualnie nie łączą się z jego dochodami. Wnioskodawca podał, że od dwóch lat jest w separacji faktycznej z żoną, od której wyprowadził się i aktualnie mieszka z bratem [...], pozostając na jego utrzymaniu.
Skarżący oświadczył, że nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Wnioskodawca podał, że nie prowadzi gospodarstwa domowego, na zasadzie grzeczności pomaga i utrzymuje go czasowo brat. Z załączonego przez skarżącego do wniosku o przyznanie prawa pomocy pisma wynika, że nie uczestniczy w kosztach utrzymania domu brata, w którym mieszka, jednak zobowiązał się wobec brata, że ponoszone przez niego w chwili obecnej koszty utrzymania skarżącego na poziomie zaspokajania najpotrzebniejszych i najbardziej podstawowych potrzeb pokryje po uzyskaniu pracy i stabilności finansowej.
Skarżący podał, że ma dwoje małoletnich dzieci, które mieszkają z matką. Wnioskodawca oświadczył, że nie uczestniczy w ich kosztach utrzymania. Skarżący wskazał, że mimo starań nie może podjąć zatrudnienia, nie ma też prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Wnioskodawca oświadczył, że okazjonalnie w utrzymaniu pomaga mu również matka, jednak i ona nie posiada środków finansowych, które mogłaby pożyczyć na uiszczenie opłaty sądowej. Skarżący podał, że z uwagi na okoliczność, że nie ma pracy, nie ma również możliwości zaciągnięcia pożyczki. Wnioskodawca oświadczył, że w 20 sprawach o sygnaturach od III SA/Po 397/11 do III SA/Po 416/11 w dniu [...] czerwca 2011 r. uregulował za pożyczone pieniądze opłaty sądowe od skarg w kwocie [...],- zł, nadto w sprawie o sygn. akt I SA/Po 893/11 w dniu 21 lutego 2012 r. zapłacił za pożyczone pieniądze wpis sądowy od skargi w kwocie [...],- zł. Skarżący podał, że z uwagi na brak od dłuższego czasu pracy nie miał możliwości odłożenia jakichkolwiek oszczędności na potrzeby opłat od ewentualnych skarg kasacyjnych.
Co do przychodu wykazanego w zeznaniu rocznym podatkowym za 2012 r. w wysokości [...] zł wyjaśnił, że jest to przychód dzieci, tj. czynsz dzierżawny wpłacany co miesiąc przez spółkę, która dzierżawi nieruchomości będące własnością dzieci. Skarżący załączył umowę dzierżawy nieruchomości oraz postanowienie Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] stycznia 2012 r. sygn. akt [...] o ustanowieniu kuratora dla małoletnich i zezwolenie na dokonanie czynności.
Na wezwanie z dnia [...] stycznia 2014 r. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący w odpowiedzi podał, że brat [...] mieszka z żoną i z 6-miesięcznym synem. Prowadzi on gospodarstwo rolne, jest komandytariuszem w spółce Firma Handlowa [...] Spółka komandytowa, zaś małżonka brata prowadzi małą gastronomię w [...]. Wnioskodawca nie wie jakie dochody osiąga brat i jego żona, gdyż nie udzielili jemu takiej informacji, ponadto odmówili skarżącemu przekazania swoich wyciągów z rachunków bankowych. Skarżący podał, że brat i jego rodzina udzielają jemu głównie wsparcia rzeczowego, pozwalają mieszkać w ich domu, żywią go. Matka skarżącego otrzymuje emeryturę w wysokości [...],- zł, nie mieszka z wnioskodawcą, zajmuje z konkubentem osobne mieszkanie.
Skarżący oświadczył, że pozostaje z żoną w separacji faktycznej, małżonka mieszka z rodzicami i dziećmi. Małżonka utrzymuje się z uczestnictwa w spółce Firma Handlowa [...] Sp. komandytowa, w której jest komplementariuszem. Wnioskodawca podał, że w 2013 r. z tytułu prac dorywczych (rąbanie drewna, pomoc na budowie) uzyskał dochód w wysokości ok. [...],- zł. Skarżący wskazał, że jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy. Podał, że nie korzysta z pomocy opieki społecznej, korzysta natomiast z pomocy rodziny. Wyjaśnił, że jego miesięczny koszt utrzymania wynosi ok. [...],- zł. Wnioskodawca nie wie w jakiej wysokości brat i jego rodzina ponoszą koszty swojego utrzymania, natomiast koszty utrzymania żony i dzieci określił na poziomie ok. [...],- zł. Skarżący oświadczył, że nie posiada samochodu oraz żadnych wartościowych rzeczy. Samochody użytkowane przez brata i żonę skarżącego należą do spółki komandytowej, w której są wspólnikami.
Wnioskodawca i jego żona nie posiadają nieruchomości. Brat posiada gospodarstwo rolne. Skarżący wyjaśnił, że pomoc udzielana przez brata to głównie pomoc rzeczowa. Wnioskodawca oświadczył, że dniu [...].06.2011 r. żona udzieliła mu pożyczki w kwocie [...] zł, w dniu [...].02.2012 r. w kwocie [...],- zł na uiszczenie kosztów sądowych, brakującą kwotę w wysokości [...] zł wnioskodawca pożyczył wówczas od matki. W dniu [...].11.2011 r. wnioskodawca pożyczył od matki kwotę [...],- zł. Skarżący wyjaśnił, że prowadził działalność gospodarczą w zakresie sprzedaży paliw ciekłych. Małżonka obecnie również nie prowadzi działalności gospodarczej, jest natomiast wspólnikiem (komplementariuszem) w spółce zajmującej się obrotem paliwami. Spółka funkcjonuje od [...] marca 2011 r., zaś w dniu [...].03.2013 r. żona zaprzestała działalności gospodarczej prowadzonej indywidualnie. Małżonka nie posiada samochodów, które wcześniej stanowiły własność wnioskodawcy.
Spółka [...] posiada trzy pojazdy, które wcześniej były własnością żony skarżącego i zostały sprzedane do spółki w dniu [...] września 2012 r. i w dniu [...].11.2012 r. Dzieci wnioskodawcy nabyły nieruchomość od dziadków – teściów skarżącego, tytułem darowizny w dniu [...].11.2011 r. Nieruchomość ta nigdy nie stanowiła własności skarżącego i jego żony. Do wniosku załączył zaświadczenie Starosty [...] z dnia [...] stycznia 2014 r., z którego wynika, że jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w [...] od dnia [...] stycznia 2014 r. i nie posiada prawa do zasiłku, akt notarialny z dnia [...] czerwca 2008r. o wyłączeniu ustroju ustawowej wspólności majątkowej i ustanowieniu rozdzielności majątkowej, sporządzonej w formie aktu notarialnego z dnia [...].10.2011 r. umowy darowizny nieruchomości.
Na wezwanie z dnia [...] stycznia 2014 r. skarżący w odpowiedzi z dnia [...] lutego 2014 r. oświadczył, że udzielone przez jego żonę i matkę pożyczki, z uwagi na stosunki osobiste wnioskodawcy z ww. osobami, nie zostały potwierdzone pisemnymi umowami i nie zostały zgłoszone do Urzędu Skarbowego.
Postanowieniem z dnia 05 marca 2014 r. referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie podnosząc, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w badanej sprawie. Podkreślono bowiem, że brak udzielenia przez skarżącego wyjaśnień, o które został wezwany pismami z dnia [...] stycznia 2014 r. oraz z dnia [...] stycznia 2014 r., uniemożliwił dokonanie rzetelnej i obiektywnej oceny jego stanu majątkowo-finansowego.
Skarżący, reprezentowany przez radcę prawnego, pismem z dnia [...] marca 2014 r., złożył sprzeciw, w którym negatywnie ocenił wydane rozstrzygnięcie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje
Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, od którego został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z treści powołanego przepisu wynika więc, że skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest utrata mocy wiążącej postanowienia referendarza ex lege i przejście sprawy będącej przedmiotem sprzeciwu do właściwości Sądu. Zatem już samo wniesienie sprzeciwu, a nie żądanie w nim sformułowane, powoduje utratę mocy wiążącej orzeczenia wydanego przez referendarza sądowego. Podniesiona w sprzeciwie argumentacja stanowi zaś uzupełnienie uzasadnienia rozpoznawanego przez Sąd wniosku.
W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, stosownie do art. 199 P.p.s.a., że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Jednakże, w myśl art. 245 § 1 P.p.s.a. stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym.
Na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia w tym zakresie dochodzeń. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd, że na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przepisach regulujących instytucję przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 20 listopada 2012 r., sygn. akt II FZ 940/12 – www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Z przedstawionych we wniosku informacji wynika, że skarżący aktualnie nie prowadzi firmy, która została zamknięta z dniem [...] grudnia 2009 r. Od dnia [...] stycznia 2014 r. skarżący jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w [...] jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Jednocześnie pozostaje w odrębnym ustroju majątkowym ze swoją małżonką, która utrzymuje dwoje ich dzieci. Wnioskodawca zamieszkuje natomiast u brata pozostając na jego utrzymaniu. Matka wnioskodawcy pomaga okazjonalnie w jego utrzymaniu. Nie są to jednak środki wystarczające na pokrycie opłat sądowych przez wnioskodawcę. Wnioskodawca nie posiada żadnego majątku, zasobów pieniężnych, ani przedmiotów o wartości przekraczającej 3000 euro. Wnioskodawca oświadczył, że zaciągnął pożyczkę w wysokości [...] zł na potrzeby uiszczenia opłat sądowych w prowadzonych sprawach przed sądami administracyjnymi, co zwiększyło jego zobowiązania wobec osób trzecich.
Z przedłożonego do wniosku zeznania podatkowego wynika, że wnioskodawca w 2012 roku przychód w wysokości [...] zł. Ponadto wnioskodawca przedłożył dokumenty potwierdzające jego aktualną rzeczywistą sytuację m.in. umowę o rozdzielności majątkowej małżeńskiej, decyzję o wykreśleniu z ewidencji działalności gospodarczej oraz zaświadczenie o zarejestrowaniu jako osoby bezrobotnej).
Jak wskazano powyżej przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w myśl art. 246 §1 pkt 2 P.p.s.a. jest możliwe, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
W przedmiotowej sprawie sytuacja skarżącego zasługuje na stwierdzenie, że nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w kosztach jego utrzymania. Wnioskodawca wyrejestrował działalność gospodarczą i obecnie bezskutecznie poszukuje pracy pozostając na utrzymaniu brata. Natomiast żona wnioskodawcy, z którą pozostaje w rzeczywistej separacji, zamieszkuje wraz z dziećmi w innym miejscu. Wnioskodawca nie posiada żadnego majątku, ani żadnych możliwości zaciągnięcia dodatkowych zobowiązań finansowych, z których mógłby pokryć koszty postępowania. Niekorzystnie na jego sytuację wpływają również ciążące na nim zobowiązania będące przedmiotem spraw prowadzonych przed sądami administracyjnymi oraz zobowiązania finansowe zaciągnięte wobec osób trzech.
Za przyznaniem wnioskowanego prawa pomocy przemawia również argumentacja i informacje zawarte w sprzeciwie. Jak podał skarżący – małżonka [...] i brat skarżącego osiągają dochód ze Spółki wysokości ok. [...] zł miesięcznie z tytułu udziału w Spółce [...] i ww. dochód - stanowi jedyny dochód małżonki skarżącego. Skarżący wskazał, że dochody osiągane przez małżonkę i konieczność utrzymania samodzielnego dzieci powoduje, że [...] i tak nie miałaby już środków na pomoc w poniesieniu kosztów wpisu sądowego. Ponadto skarżący wyjaśnił również, że nie posiada i w dacie składania wniosku o udzielenie prawa pomocy nie posiadał rachunku bankowego, kont czy lokat. Nie ma też żadnych oszczędności.
W ocenie Sądu zasadny jest wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, tj. wpisu od skargi kasacyjnej, której wysokość w badanej sprawie wynosi [...] zł.
Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 245 § 3, art. 246 §1 pkt 2 oraz art. 260 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.