Uzasadnienie
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej zaskarżonym postanowieniem z dnia 13 kwietnia 2026 r., nr [...], wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025 r. poz. 1691), dalej: k.p.a.., art. 17 §, art. 18 § 2, art. 59 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2026r. poz. 268), dalej: u.p.e.a., w zw. z art. 11 ust. 6 ustawy z dnia 9 marca 2023 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2023 r. poz. 556 ze zm.), utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora [...] Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w P. z 19 lutego 2026 r. o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec I. B. na podstawie wskazanych w decyzji tytułów wykonawczych.
W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia przedstawiono następujące uzasadnienie faktyczne i prawne.
Dyrektor [...] Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w P. prowadzi wobec strony postępowanie egzekucyjne na podstawie wskazanych w decyzji tytułów wykonawczych, w związku z zaległościami wynikającymi z nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne za okres od marca 2008 do maja 2008, od lipca 2008 do stycznia 2011, ubezpieczenie zdrowotne za okres od marca 2008 do maja 2008 oraz lipiec 2008.
Decyzją z dnia 10 stycznia 2011 r. wierzyciel określił zadłużenie strony wobec ZUS w łącznej wysokości 51.011,31 zł. Korespondencja skierowana została na adres strony i została odebrana 13 stycznia 2011 r,. przez dorosłego domownika. Decyzja stała się prawomocna z dniem 14 lutego 2011 r.
Następnie 15 czerwca 2011 r. wierzyciel wystawił upomnienia, o wskazanych w decyzji numerach, które strona odebrała osobiście.
Z uwagi na brak uregulowania należności objętych upomnieniami Dyrektor [...] ZUS 23 września 2011 r. wystawił tytuły wykonawcze. Korespondencja zawierająca odpisy tytułów została stronie doręczona 14 października 2011 r. wraz zawiadomieniem o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego w B. S.A. z 4 października 2011 r..
W dniu 10 grudnia 2025 r. organ egzekucyjny skierował do Urzędu Skarbowego P. zawiadomienia o zajęciu nadpłaty podatku. Zawiadomienie doręczono również stronie.
Pismami z dnia 17 grudnia 2025 r. I. B. wniosła o umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 §1 pkt 1 u.p.e.a.
W uzasadnieniu wniosków powołała się na przedawnienie należności dochodzonych w tym postępowaniu i brak podstaw do egzekwowania zaległości objętych tytułami wykonawczymi. Skarżąca wskazała również, że nie miała wiedzy o istnieniu jakiegokolwiek zadłużenia. Podniosła, że nie otrzymała żadnego wezwania do zapłaty, upomnienia ani decyzji ustalającej wymiar obowiązku płatniczego. Dopiero z dniem odbioru korespondencji 16 grudnia 2025 r. dowiedziała się o istnieniu zaległości wobec ZUS. Zdaniem skarżącej, wszystkie dochodzone należności z uwagi na 5 letni okres przedawnienia, uległy przedawnieniu.
Postanowieniem z 19 lutego 2025 r. Dyrektor [...] Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w P. odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego, prowadzonego na podstawie przedmiotowych tytułów wykonawczych.
W uzasadnieniu organ egzekucyjny wyjaśnił, że mając na uwadze przedstawiony w uzasadnieniu decyzji stan faktyczny i prawny, nie stwierdził przesłanek umorzenia postępowania egzekucyjnego, o których mowa w art. 59 § 1 u.p.e.a.
Pismem z 26 lutego 2026 r. strona wniosła zażalenie na ww. postanowienie.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, wskazanym wyżej postanowieniem, utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora [...] Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w P. z 19 lutego 2026 r. o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego.
- I. B. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, w której domagając się uchylenia zaskarżonego postanowienia, zarzuciła naruszenie:
- 1. art. 7 w zw. z art. 77 §1 i art. 80 k.p.a w zw. z art. 18 pkt 2 u.p.e.a. poprzez nieprawidłowe ustalenia i błędna ocenę stanu faktycznego
- 2. art. 59 § 2 u.p.e.a. w zw. z art. 8 § 1 k.p.a. poprzez formalne kontynuowanie prowadzenia egzekucji pomimo oczywistej jej bezskuteczności z uwagi na brak majątku i źródeł dochodów umożliwiających uzyskanie zaspokojenia wyższego niż koszty postępowania
- 3. art. 37 b §1 u.p.e.a. w zw. z art. 7 i art. 8 § 1 k.p.a poprzez zaniechanie zastosowania przepisu pomimo celowości pozyskania bieżącej informacji o stanie majątkowym skarżącej 4 art. 71 §1 u.p.e.a w zw. z art. 7 i art. 8 § 1 k.p.a. poprzez zaniechanie zastosowania przepisu pomimo bezskuteczności egzekucji i celowości jego zastosowania ze względu na stwierdzenie przez organ braku składników majątkowych i źródeł dochodu skarżącej, z których mogłaby być prowadzona egzekucja.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Skarga podlega oddaleniu, gdyż zaskarżone postanowienie jest zgodne z prawem.
Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm.), dalej: p.p.s.a.
Sąd podziela argumenty zawarte w zaskarżonym postanowieniu o braku przedawnienia należności z tytułu składek, co uniemożliwiło umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a.
Zgodnie z art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne umarza się w całości albo w części w przypadku niedopuszczalności egzekucji administracyjnej, w tym ze względu na zobowiązanego.
Jedną z przesłanek niedopuszczalności egzekucji z art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a. jest przedawnienie należności, którą skarżąca wskazała jako podstawę wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego
Zasady przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wynikają z regulacji art. 24 ust. 4 - 6 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (DZU. Z 2025 r. poz. 350 ze zm.) dalej jako u.s.u.s.
Do przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne odpowiednie zastosowanie mają przepisy u.s.u.s. Do przepisów tych odsyła art. 93 ust. 2 ustawy o świadczeniach zdrowotnych z opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych.
Zgodnie z art. 24 ust. 4 u.s.u.s., w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2003 r., należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-5d. Przepis ten został znowelizowany i od dnia 1 stycznia 2012 r. wprowadził krótszy termin przedawnienia składek, tj. 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Przedawnienie należności z tytułu składek, którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r. zasadniczo następuje po upływie 5 lat, ale ten termin liczy się od dnia 1 stycznia 2012 r. Jeżeli jednak przy zastosowaniu przepisów dotychczasowych (tj. obowiązujących przed 1 stycznia 2012 r.) przedawnienie nastąpiłoby wcześniej, stosuje się te przepisy.
Ponadto, należy również wskazać na przepisy art. 24 ust 5 b u.s.u.s, co ma istotne znaczenie w kontrolowanej sprawie, z uwagi na podnoszone w skardze zarzuty,
Od dnia 1 lipca 2004 r. art. 24 ust. 5b u.s.u.s. otrzymał brzmienie: bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Powyższe przepisy obowiązywały do dnia 31 grudnia 2021 r.
Zgodnie z art. 24 ust. 5b u.s.u.s., w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2022 r., bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od pierwszego dnia miesiąca, w którym nastąpiło rozpoczęcie potrąceń ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych wypłacanych przez Zakład lub podjęcie pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do ostatniego dnia miesiąca, w którym zakończono potrącenia, lub do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.
Zgodnie natomiast z art. 24 ust 5 f u.s.u.s.(dodanym ustawą z 28 kwietnia 2011 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2011 nr 138, poz. 808), w brzmieniu od 20 sierpnia 2011 r. w przypadku wydania przez Zakład decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia, bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia postępowania do dnia w którym decyzja stała się prawomocna.
Wskazany wyżej przepis, miał zastosowanie także do należności nieopłaconych przed wejściem w życie ww. ustawy, jeżeli nie upłynął jeszcze termin ich dochodzenia
Ustawą z 24 czerwca 2021 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2021 poz.1621) przepis art. 24 ust 5 f, od dnia 18 września 2021 r. otrzymał brzmienie bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia przez Zakład postępowania w sprawie wydania decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna. Jak wynika z dokonanej zmiany przepisu, ustawodawca powiązał zawieszenie z samym wszczęciem postępowania, nie zaś z faktem wydania decyzji, jak w poprzednio obowiązującym stanie prawnym.
W kontrolowanej sprawie, jak wynika z uzasadnienia decyzji, wierzyciel –Zakład Ubezpieczeń Społecznych, w związku z zaległościami wynikającymi z nieopłacenia przez skarżącą składek na ubezpieczenie społeczne za okres [...] – [...]; [...] – [...] i na ubezpieczenie zdrowotne za okres [...] – [...], [...], pismem z dnia 20 października 2010 r. zawiadomił skarżącą o wszczęciu postępowania w celu wydania decyzji określającej wysokość zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek. Zawiadomienie zostało doręczone skarżącej, w trybie art. 44 k.p.a., w dniu 9 listopada 2010 r.
Następnie decyzją z dnia 10 stycznia 2011 r. wydaną na podstawie art. 83 ust 1 pkt 3 u.s.u.s, wierzyciel określił zadłużenie strony wobec ZUS w łącznej wysokości 51.011,31 zł. Korespondencja skierowana została na adres strony i została odebrana 13 stycznia 2011 r,. przez dorosłego domownika. Decyzja stała się prawomocna z dniem 14 lutego 2011 r.
Następnie 15 czerwca 2011 r. wierzyciel wystawił upomnienia, o wskazanych w decyzji numerach, które strona odebrała osobiście.
Z uwagi na brak uregulowania należności objętych upomnieniami Dyrektor [...] ZUS 23 września 2011 r. wystawił tytuły wykonawcze o nr od TW[...] do TW[...]. Korespondencja zawierająca odpisy tytułów została stronie doręczona 14 października 2011 r. wraz zawiadomieniem o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego w B. S.A. z 4 października 2011 r..
W przedmiotowej sprawie, w oparciu o przepis art. 24 u.s.u.s., organ wskazał na dwa okresy zawieszenia biegu terminu przedawnienia:
- 1. od dnia doręczenia skarżącej zawiadomienia o wszczęciu postępowania z dnia 20 października 2010 r., tj. od dnia 9 listopada 2010 r. do dnia uprawomocnienia się decyzji z dnia 10 stycznia 2011 r., tj. do dnia 14 lutego 2011 r.
- 2. od dnia doręczenia skarżącej tytułów wykonawczych z dnia 23 września 2011 r. (data doręczenia 14 października 2011 r.) do nadal, z uwagi na trwające postępowanie egzekucyjne.
Doręczenia dokonywane w kontrolowanej sprawie, zarówno w trybie art. 44 k.p.a, jak i osobiście przez stronę skarżącą, należy uznać za prawidłowe, co oznacza, że doszło do skutecznego zawieszenia terminu przedawnienia ww. należności. Powyższe wynika ze znajdujących się w aktach administracyjnych zwrotnych poświadczeń odbioru pism kierowanych przez organ do skarżącej jak i z pism skarżącej składanych w toku postępowania, która nie wykazała, aby takie doręczenia nie miały miejsca. Samo twierdzenie skarżącej, że nie miała wiedzy o istnieniu jakiegokolwiek zadłużenia, że nie otrzymała żadnego wezwania do zapłaty, upomnienia ani decyzji ustalającej wymiar obowiązku płatniczego i dopiero z dniem odbioru korespondencji 16 grudnia 2025 r. dowiedziała się o istnieniu zaległości wobec ZUS, nie znajduje uzasadnienia w materiale dowodowym zgromadzonym w aktach sprawy.
Jak wskazał Sąd Najwyższy, m.in., w postanowieniu z dnia 28 stycznia 2026 r. I USKP 910/26 bieg terminu przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne z art. 24 ust. 5f u.s.u.s. ulega zawieszeniu od dnia dokonania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych pierwszej czynności, o której powiadomiono strony, we wszczętym z urzędu postępowaniu w sprawie wydania decyzji stwierdzającej, że dany podmiot jest dłużnikiem z tytułu nieopłaconych składek oraz ustalającej kwotę zaległości składkowych (....).
Zatem uznać należy, że zgodnie z art. 24 ust. 5f u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia ulegał zawieszeniu od dnia wszczęcia postępowania - tzn. dnia doręczenia skarżącej zawiadomienia o wszczęciu postępowania w sprawie wysokości zaległych składek - do dnia, w którym decyzja o wysokości zaległych składek, wydana na podstawie art. 83 ust 1 pkt 3 u.s.u.s., stała się prawomocna.
W niniejszej sprawie, jak prawidłowo wskazał organ, skutek ten nastąpił od dnia 9 listopada 2010 r. tj. od dnia doręczenia zawiadomienia. o wszczęciu postępowania w przedmiocie określenia wysokości należności z tytułu składek do dnia uprawomocnienia się decyzji z dnia 10 stycznia 2011 r., tj. do dnia 14 lutego 2011 r.
Drugim zdarzeniem, które miało wpływ na bieg terminu przedawnienia w przedmiotowej sprawie było doręczenie skarżącej tytułów wykonawczych, co miało miejsce w dniu 14 października 2011 r.
Czynnościami zmierzającymi do wyegzekwowania należności w rozumieniu przepisu art. 24 ust. 5b u.s.u.s. są takie działania organu egzekucyjnego, które bezpośrednio prowadzą do przymusowego wykonania obowiązku, w szczególności doręczenie zobowiązanemu tytułów wykonawczych czy dokonanie zajęcia składnika majątkowego. Czynności te stanowią element wszczęcia oraz prowadzenia postępowania egzekucyjnego i są skierowane bezpośrednio do zobowiązanego w celu realizacji obowiązku. Doręczenie odpisu tytułu wykonawczego jest czynnością zmierzającą do wyegzekwowania należności w rozumieniu art. 24 ust. 5b u.s.u.s. Doręczenie tytułu wykonawczego stanowi bowiem formalne zawiadomienie zobowiązanego o wszczęciu postępowania egzekucyjnego oraz o podstawie prowadzonej egzekucji i tym samym stanowi pierwszy etap działań zmierzających do przymusowego wykonania obowiązku, (zob. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 czerwca 2026 r. syg. akt I GSK 1204/24.
Zawieszenie biegu terminu przedawnienia oznacza, że z chwilą wystąpienia przesłanki powodującej takie zawieszenie termin nie biegnie, a zaczyna biec w dalszym ciągu dopiero po ustaniu przyczyny zawieszenia, wskazanej w danym przepisie. Do wygaśnięcia należności dochodzi wówczas, gdy przed upływem terminu przedawnienia nie nastąpiła żadna przyczyna zawieszenia jego bieg (zob. wyrok NSA z dnia 19 maja 2021 r., sygn. akt III FSK 3443/21).
W świetle powyższego, zasadnie zatem organ uznał, że nie ma podstaw do umorzenia przedmiotowego postępowania egzekucyjnego, gdyż nie wystąpiła żadna z przesłanek stanowiących podstawę umorzenia postępowania egzekucyjnego (w szczególności przedawnienie należności).
Co należy również wskazać, odnosząc się do pozostałych podniesionych w skardze zarzutów i co podkreślił organ w odpowiedzi na skargę, że skarżąca wniosła o umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 §1 pkt 1 u.p.e.a, wskazując, jako podstawę wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego, przedawnienie należności. Zarzuty dotyczące bezskuteczności egzekucji, z uwagi na brak majątku i źródła dochodu, z którego organ egzekucyjny mógłby przeprowadzić skuteczną egzekucję, skarżąca podniosła dopiero w skardze wniesionej do Sądu.
Zatem zarzuty te nie mogły być przedmiotem rozstrzygnięcia przez organ I i II instancji w przedmiotowej sprawie.
Za nieuzasadnione Sąd uznał również zarzuty naruszenia wskazanych w skardze przepisów postępowania. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy był w pełni wystarczający do rozstrzygnięcia sprawy, ponadto zarzuty te dotyczyły okoliczności, które nie były przedmiotem rozpoznania przez organ w przedmiotowej sprawie (bezskuteczność egzekucji, z uwagi na brak majątku i źródła dochodu, z którego organ egzekucyjny mógłby przeprowadzić skuteczną egzekucję).
W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę