Uzasadnienie
1. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 2 marca 2026 r., nr [...], Inspektor Sanitarny ([...]) utrzymał w mocy postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego (PPIS) w O. W. z dnia 15 stycznia 2026 r., nr [...], w sprawie oddalenia zgłoszonych przez M. U. (dalej jako: "strona", "skarżąca" lub "zobowiązana") - matkę małoletniego I. U. - zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej.
1.1. Z akt sprawy wynika, że względem strony prowadzone było postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego PPIS w O. W. z dnia 3 lipca 2025 r., nr [...]. W tytule wskazano na obowiązek matki małoletniego I. U. urodzonego z dnia [...] 2014 r. poddania dziecka szczepieniom ochronnym w zakresie szczepień przeciwko błonicy, tężcowi, krztuścowi, ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (poliomytelis), odrze, nagminnemu zapaleniu przyusznic (śwince) oraz różyczce.
Wojewoda [...] postanowieniem z dnia 28 października 2025 r., nr [...], orzekł o nałożeniu na stronę grzywny w celu przymuszenia w wysokości 1.170,- zł.
Pismem z dnia 3 listopada 2025 r. zobowiązana wniosła zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, wskazując, że obowiązek szczepień podany w tytule wykonawczym jest przedawniony. W ocenie strony rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2025 r., poz. 782 – dalej w skrócie: "rozporządzenie MZ") zostało wydane z przekroczeniem delegacji ustawowej, z uwagi na brak uwzględnienia jakichkolwiek danych epidemiologicznych jak i zaleceń Światowej Organizacji Zdrowia (brak analizy zachorowalności na daną chorobę, brak zaleceń WHO w kierunku przymusu jakichkolwiek szczepień z uwagi na możliwość wystąpienia NOP). Zdaniem strony, obowiązek szczepień w Polsce narusza konstytucyjną zasadę proporcjonalności. Wskazano na naruszenie art. 31 ust. 3 Konstytucji RP.
- 1.2. PPIS postanowieniem z dnia 15 stycznia 2026 r. oddalił zarzuty strony w sprawie egzekucji administracyjnej wskazując, że są one tożsame w treści i dotyczą braku wymagalności obowiązku. Za niezasługujący na uwzględnienie uznano natomiast zarzut braku wymagalności obowiązku. Odwołano się do postanowień art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b) ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2025 r., poz. 1675 ze zm. – dalej w skrócie: "u.o.z.z.") oraz rozporządzenia MZ. Wyjaśniono, że wskazane ostatnio rozporządzenie określa grupy osób obowiązanych do poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciwko chorobom zakaźnym ze względu na wiek. Z kolei § 3 ust. 2 tego aktu wykonawczego stanowi, że schematy obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży obejmujące liczbę dawek i terminy ich podania wymagane dla danego szczepienia podstawowego lub przypominającego, z uwzględnieniem wieku osoby objętej obowiązkiem szczepienia, określa załącznik nr 1 do rozporządzenia. Zwrócono uwagę, że obowiązek realizacji szczepień ochronnych został uregulowany prawnie, a od jego wykonania uwolnić mogą wyłącznie przeciwskazania lekarskie stwierdzone przez lekarza w drodze badania kwalifikacyjnego przed szczepieniem, w konsekwencji, których lekarz odracza ich wykonanie. Organ I instancji stwierdził, że z chwilą wystawienia tytułu wykonawczego z dnia 3 lipca 2025 r. w dokumentacji medycznej dziecka brak było pisemnego zaświadczenia od lekarza, które wskazywałoby na odroczenie obowiązku wykonania szczepień ochronnych dziecka ze względu na stwierdzone przeciwwskazania do szczepień. Z akt sprawy małoletniego nie wynika, aby przed wystawieniem upomnienia w dniu 9 kwietnia 2025 r., dziecko było z powodu stwierdzonych przeciwskazań kierowane do konsultacji specjalistycznej przez lekarza kwalifikującego je do szczepień. Z pisma otrzymanego w dniu 7 kwietnia 2025 r. wynika, że rodzice nie stawili się z małoletnim do placówki podstawowej opieki zdrowotnej (dalej w skrócie: "POZ") w celu uzupełnienia zaległych, obowiązkowych szczepień ochronnych. Powyższa informacja stanowiła podstawę do wystawienia upomnienia w dniu 9 kwietnia 2025 r. Z kolei w dniu 14 maja 2025 r. lekarz z NZOZ "[...]" poinformował, że rodzice nadal nie zgłaszają się z dzieckiem do szczepień. Wyznaczono kolejny termin szczepienia na dzień 12 czerwca 2025 r. oraz wystawiono skierowanie do poradni chorób zakaźnych (punkt konsultacyjny do spraw szczepień ochronnych) w celu ustalenia indywidualnego kalendarza szczepień. W dniu 27 czerwca 2025 r. otrzymano pisemną informację o złożeniu przez rodziców pisemnego oświadczenia woli rodziców o wypisanie dziecka z listy pacjentów przychodni NZOZ "[...]" w O. W. W związku z powyższym i z uwagi na brak otrzymania informacji o odroczeniu małoletniego od szczepień ochronnych lub rozpoczęciu realizacji szczepień ochronnych, organ sporządził tytuł wykonawczy w dniu 3 lipca 2025 r. oraz przesłał go do Wojewody [...]. Do dnia wydania postanowienia rodzice dziecka nie poinformowali organu, w której placówce, po wypisaniu z NZOZ "[...]" będą realizować szczepienia ochronne swojego dziecka. Zwrócono uwagę, że mimo braku obowiązku złożenia deklaracji przynależności do lekarza POZ, obowiązek realizacji szczepień istnieje i spoczywa on, w przypadku osób małoletnich na rodzicach bądź opiekunach prawnych dziecka. Za niezasługujący na uwzględnienie uznano również zarzut przedawnienia wymagalności realizacji obowiązku szczepień ochronnych, odwołując się do postanowień § 2 i § 3 ust. 1 rozporządzenia MZ. Wyjaśniono, że obowiązek poddania małoletniego dziecka szczepieniom ochronnym wynika wprost z przepisów prawa i jest bezpośrednio wykonalny. Małoletni I. U. urodzony w dniu [...] 2014 r. w dacie wystawienia tytułu wykonawczego znajdował się w grupie wiekowej osób podlegających szczepieniom przeciw chorobom wskazanym w upomnieniu z dnia 9 kwietnia 2025 r. i tytule wykonawczym z dnia 3 lipca 2025 r. Na dzień wystawienia upomnienia organ oraz placówka POZ nie była w posiadaniu dokumentu, który dałby podstawy do uznania, iż prawny obowiązek poddania małoletniego szczepieniom ochronnym nie jest realizowany z powodu istniejących przeciwwskazań. Organ I instancji podkreślił również, że obowiązek szczepień ochronnych jest uregulowany prawnie i ma ścisły związek z zapobieganiem szerzenia się chorób zakaźnych u osób przebywających na terytorium kraju, a profilaktyka przed tymi chorobami jest konstytucyjnym obowiązkiem władz publicznych. Obowiązek poddania się szczepieniu ochronnemu znajduje oparcie przede wszystkim w art. 31 ust. 3 Konstytucji RP.
- 1.3. Zobowiązana wniosła zażalenie na powyższe postanowienie, wnosząc o jego uchylenie oraz uznanie zarzutów za zasadne.
- 1.4. Powołanym na wstępie postanowieniem z dnia 2 marca 2026 r. Inspektor Sanitarny, utrzymując w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie stwierdził, że organ I instancji prawidłowo odniósł się do zarzutów strony. Uznano przy tym, że zobowiązana złożyła zarzut przedawnienia obowiązku, który jak wynika z treści uzasadnienia zarzutów należy rozumieć jako zarzut wygaśnięcia obowiązku, o którym mowa w art. 33 § 2 pkt 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2025 r. poz. 132 ze zm. – dalej w skrócie: "u.p.e.a.") oraz zarzut braku wymagalności. Zdaniem organu II instancji, podnoszone okoliczności dotyczące wydania rozporządzenia MZ z przekroczeniem, delegacji ustawowej oraz jego niezgodności z Konstytucją RP nie są uzasadnione i nie mogą świadczyć o braku wymagalności obowiązku. W przedmiotowej sprawie nie doszło do wygaśnięcia obowiązku na skutek jego przedawnienia. Obowiązek wykonania powyższych szczepień był bowiem wymagalny w dniu wszczęcia postępowania egzekucyjnego, zgodnie z § 3 rozporządzenia MZ oraz załącznikiem nr 1 do rozporządzenia i nadal pozostaje wymagalny w dniu wydawania przedmiotowego postanowienia, a lekarz zgłosił matkę jako osobę uchylającą się od szczepień. Każde szczepienie ma swój własny harmonogram realizacji, tj. liczbę dawek, wiek dziecka oraz termin wykonania, który określa wspomniany załącznik. W związku z powyższym obowiązek wykonania szczepienia ochronnego uznaje się za wymagalny w przedziale czasowym wskazanym w obowiązującym schemacie, chyba że lekarz przeprowadzający badanie kwalifikacyjne uzna inaczej. Wymagalność obowiązku szczepień ochronnych może być zatem uzależniona od ustalenia indywidualnego kalendarza szczepień oraz stwierdzenia przeciwskazań do obowiązkowych szczepień ochronnych, ale wyłącznie w sytuacji ich istnienia, co w niniejszej sprawie nie występuje. Organ odwoławczy podkreślił, że u.o.z.z. nie przewiduje prawa pacjenta do odmowy wyrażenia zgody na szczepienie ochronne, wręcz przeciwnie - statuuje ogólny obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym. W przypadku obowiązkowych szczepień, obowiązek ich wykonania wynika wprost z powyższej ustawy, a brak zgody szczepionego bądź jego przedstawiciela ustawowego nie zmienia faktu istnienia tego obowiązku. Postawa rodziców małoletniego, polegająca na konsekwentnej odmowie realizacji obowiązkowych szczepień ochronnych, utwierdza natomiast w przekonaniu, iż są oni osobami uporczywie uchylającymi się od wykonania dążącego na nich obowiązku ustawowego. Dodatkowo złożenie rezygnacji ze świadczeń zdrowotnych w dotychczasowej przychodni, przy jednoczesnym niewskazaniu nowej placówki podstawowej opieki zdrowotnej, do której powinna zostać przekazana karta uodpornienia dziecka, potwierdza brak rzeczywistej woli zapewnienia ciągłości realizacji obowiązku szczepień. Powyższe działania, w ocenie organu II instancji, mają charakter celowy i zmierzają do faktycznego uniemożliwienia organom właściwym sprawowania nadzoru nad wykonaniem obowiązku szczepień ochronnych, co stanowi przejaw uporczywego uchylania się od jego realizacji.
Inspektor Sanitarny mając na uwadze art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz art. 31 ust. 1 w zw. z art. 47 w zw. z art. 68 Konstytucji RP również zaznaczył, że organ działał zgodnie z kompetencjami, stosownie do przepisów art. 17 u.o.z.z. i art. 68 ust. 4 Konstytucji RP. Wyjaśniono także, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 maja 2023 r., o sygn. akt SK 81/19, nie podważa zasadności szczepień ochronnych u dzieci i został wykonany rozporządzeniem MZ. Podstawę wystawionego w sprawie tytułu wykonawczego stanowiły m.in. przepisy rozporządzenia MZ. Przepisy prawa materialnego, które zostały uznane powyższym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego za zakresowo niezgodne z Konstytucją RP, nie miały zastosowania w przedmiotowej sprawie. Inspektor Sanitarny nie jest też organem właściwym do rozpatrzenia zarzutu przekroczenia przez Ministra Zdrowia delegacji ustawowej przy wydawaniu rozporządzenia MZ, jak i zarzutu naruszenia zasady proporcjonalności poprzez wprowadzenie obowiązku szczepień bez merytorycznego uzasadnienia.
W ocenie Inspektora Sanitarnego, organ I instancji zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy niezbędny do rozstrzygnięcia sprawy, a następnie dokonał jego oceny zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów. Działał w oparciu o obiektywnie ustalony stan faktyczny, a strona miała możliwość wypowiedzenia się co do materiału dowodowego, składania wniosków i wyjaśnień. Tym samym PPIS nie naruszył art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025 r., poz. 1691 ze zm. – dalej w skrócie: "k.p.a."), a uzasadnienie zaskarżonego postanowienia spełnia natomiast wymogi zawarte w art. 107 § 3 k.p.a.
Dodatkowo wyjaśniono, że dla I. U. urodzonego w dniu [...] 2014 r. obowiązek dotyczący szczepień, na które został wystawiony tytuł wykonawczy wygaśnie, kiedy osiągnie on 19 lat, tj. [...] 2033 r. PPIS zasadnie zatem wystawił upomnienie i tytuł wykonawczy. Wobec powyższego zgłoszone przez zobowiązaną zarzuty są bezzasadne, a szczepienia są nadal wymagalne.
- 2.1. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu strona skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika, wniosła o uchylenie postanowień organów obu instancji w całości oraz o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie:
- - art. 87 Konstytucji RP w zw. z art. 17 ust. 11 u.o.z.z. w zw. z rozporządzeniem MZ poprzez wyprowadzenie terminów wymagalności poszczególnych szczepień z rozporządzenia MZ, mimo że zostało ono wydane z przekroczeniem delegacji ustawowej, jak również poprzez prowadzenie egzekucji, mimo że obowiązek wygasł;
- - art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b) u.o.z.z. w zw. z § 3 rozporządzenia MZ poprzez uznanie, iż obowiązek szczepień ochronnych u małoletniego w zakresie podania poszczególnych dawek szczepionek jest wymagalny ze względu na osiągnięcie przez niego przedziału wiekowego, mimo iż rozporządzenie MZ zostało wydane z przekroczeniem delegacji ustawowej;
- - art. 124 § 1 i 2 w zw. z art. 107 § 3 w zw. z art. 126 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia aktu prawnego, z którego wynika wymagalność obowiązku podania małoletniemu poszczególnych dawek szczepionek, dowodów na których oparł się organ oraz dowodów, którym odmówił wiary stwierdzając, iż obowiązek zaszczepienia małoletniego przeciwko chorobom wymienionym w tytule wykonawczym jest wymagalny i podlega egzekucji administracyjnej;
- - art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz art. 31 ust. 1 w. zw. z art. 47 w zw. z art. 68 Konstytucji RP poprzez uznanie, iż zachodzą przesłanki do ograniczenia przysługującego skarżącej prawa do ochrony życia prywatnego oraz prawa do ochrony zdrowia.
W skardze zawarto wniosek o zwrócenie się z zapytaniem do Trybunału Konstytucyjnego co do zgodności z Konstytucją RP § 2 rozporządzenia MZ jako niezgodnego z art. 2, art. 5 ust. 1 pkt 2 oraz art. 17 ust. 1, 10 pkt 1 i pkt 2, ust. 11 u.o.z.z., art. 2, art. 30, 31 ust. 1, 2, 3, oraz art. 68 ust. 1, 2, 3, art. 87 ust. 1 Konstytucji RP oraz wydanego z przekroczeniem delegacji ustawowej zawartej w art. 17 ust. 10 ustawy oraz w zakresie w jakim nie przewidują wolności wyboru rodziców w zakresie szczepień, tak jak to jest w większości krajów Unii Europejskiej, braku właściwego rejestru powikłań tzw. "[...]", braku celowego funduszu przeznaczonego na wsparcie finansowe, rehabilitację osób u których wystąpiły powikłania, jak i w zakresie w jakim to Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, czy też Minister Zdrowia w formie rozporządzenia Program Szczepień Ochronnych na dany rok, wykaz chorób, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek przez co rozstrzyga o wolnościach obywatelskich z pominięciem ustawy.
Ewentualnie, o zwrócenie się TSUE o wykładnię treści art. 8 ust 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, czy system przymusu szczepień ochronnych państwa członkowskiego Unii Europejskiej, który nie przewiduje systemu odszkodowawczego dla dzieci rodziców dotkniętych powikłaniami poszczepiennymi, nie stanowi naruszenia art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności.
- 2.2. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko i argumentację w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu rozważył, co następuje
- 3. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie i podlega oddaleniu.
Korzystając z kompetencji, przyznanych sądowi administracyjnemu w przepisach art. 119 pkt 3 w zw. z art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143 ze zm. - dalej w skrócie: "p.p.s.a."), dopuszczających możliwość rozpoznania w postępowaniu uproszczonym skargi, której przedmiotem jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę, co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, Sąd procedował w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Wobec powyższego Sąd nie zastosował w niniejszej sprawie regulacji z art. 122 p.p.s.a. i nie rozpoznał sprawy na rozprawie, jak oczekiwała strona skarżąca.
Stosownie do przepisu art. 3 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu lub czynności nie doszło do naruszenia prawa materialnego lub przepisów postępowania. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych niepodnoszonych w skardze, które są związane z materią zaskarżonych aktów administracyjnych. Uznanie skargi za zasadną następuje w przypadku stwierdzenia naruszenia przepisów prawa, dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bądź uchybienia prawu materialnemu (art. 145 § 1 p.p.s.a.), co w niniejszej sprawie nie miało miejsca.
Badając zaskarżone postanowienia, według opisanych powyżej kryteriów, Sąd nie stwierdza, aby organy obu instancji dopuściły się obrazy prawa materialnego, bądź naruszenia przepisów prawa procesowego, w sposób mający istotny, a nie jakikolwiek, wpływ na wynik sprawy, które rodziłoby konieczność ich usunięcia z obrotu prawnego. Sąd podziela bowiem stanowisko i ocenę dowodową zaprezentowaną w kontrolowanej decyzji.
3.1. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest postanowienie Inspektora Sanitarnego utrzymujące w mocy postanowienie PPIS w przedmiocie zarzutów wniesionych w sprawie egzekucji administracyjnej, prowadzonej na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez organ sanitarny, w związku z niedopełnieniem obowiązku o charakterze niepieniężnym w postaci poddania małoletniego dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym.
Stosowanie do przepisu art. 33 § 1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej. Podstawy zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej zostały enumeratywnie wymienione w art. 33 § 2 u.p.e.a. W niniejszej sprawie PPIS, jako wierzyciel, wydał na podstawie art. 34 § 2 pkt 1 u.p.e.a. postanowienie, w którym zarzuty braku wymagalności obowiązku poddania małoletniego dziecka szczepieniom ochronnym oraz wygaśnięcie obowiązku oddalił. Wprawdzie PPIS wskazał, że podniesione zarzuty przedawnienia i braku wymagalności są tożsame i sprowadzają się do zarzutu braku wymagalności obowiązku, co nie było twierdzeniem prawidłowym, to jednak w uzasadnieniu postanowienia wskazał na bezzasadność obu zarzutów, a w rozstrzygnięciu oddalił oba zarzuty. Uchybienie to zostało dostrzeżone przez organ odwoławczy, który prawidłowo zakwalifikował zarzut przedawnienia obowiązku jako zarzut wygaśnięcia obowiązku z art. 33 § 2 pkt 5 u.p.e.a. Z powyższych względów uchybienie organu I instancji nie miało wpływu na wynik sprawy i nie skutkowało koniecznością wyeliminowania postanowienia PPIS z obrotu prawnego.
3.2. Sąd zauważa, że obowiązek poddania się szczepieniu ochronnemu wynika z mocy prawa. Zgodnie z treścią art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b) u.o.z.z., osoby przebywające na terytorium kraju są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym, co należy rozumieć, zgodnie z art. 2 pkt 26 tej ustawy, jako podanie szczepionki przeciw chorobie zakaźnej w celu sztucznego uodpornienia przeciwko tej chorobie. Profilaktyka przed chorobami epidemicznymi jest, zgodnie z art. 68 ust. 4 Konstytucji RP, obowiązkiem władz publicznych, na co słusznie zwróciły uwagę organy obu instancji. W celu realizacji zadań profilaktycznych w art. 5 u.o.z.z. wprowadzono powszechne obowiązki w zakresie zapobiegania i zwalczania zakażeń lub chorób zakaźnych. Podstawę prawną egzekwowanego obowiązku stanowi zatem art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b) u.o.z.z. Przy tym, w przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1, ponosi osoba, która sprawuje pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną, albo opiekun faktyczny w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (art. 5 ust. 2 u.o.z.z.). W myśl zaś art. 17 ust. 1 u.o.z.z. osoby, określone na podstawie ust. 10 pkt 2, są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie ust. 10 pkt 1, zwanym dalej "obowiązkowymi szczepieniami ochronnymi". Zgodnie z art. 17 ust. 2 u.o.z.z., wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Każdorazowo musi to być badanie kwalifikacyjne aktualne, wykonane w czasie nieprzekraczającym 24 godzin przed szczepieniem (art. 17 ust. 3 u.o.z.z.). Po przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym lekarz wydaje zaświadczenie ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania (art. 17 ust. 4 u.o.z.z.). W przypadku, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 u.o.z.z.). Z powołanych przepisów art. 17 ust. 2-4 u.o.z.z. wynika zatem, że lekarskie badanie kwalifikacyjne bezpośrednio poprzedza szczepienie ochronne.
Minister Zdrowia wydał na mocy delegacji ustawowej, zawartej w art. 17 ust. 10 ustawy, najpierw rozporządzenie z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 753 – dalej w skrócie "rozporządzenie z dnia 18 sierpnia 2011 r."), a następnie na skutek wyroku TK, o sygn. SK 81/19, wydał rozporządzenie MZ, które weszło w życie w dniu 1 października 2023 r. Co prawnie relewantne, Sąd, badając zgodność z prawem zaskarżonego postanowienia, dokonał również oceny, czy rozporządzenie MZ, którego przepisy stanowiły podstawę prawną nałożonego na skarżącą obowiązku niepieniężnego poddania małoletniego syna obowiązkowym szczepieniom ochronnym, zostało wydane w zgodzie z delegacją ustawową określoną art. 17 ust. 10 u.o.z.z. W tym celu Sąd zapoznał się z powszechnie dostępną dokumentacją urzędową obejmującą proces legislacyjny poprzedzający wydanie powyższego rozporządzenia MZ (publ.: na stronie [...]).
Z dokumentów procesu legislacyjnego wynika, że projekt rozporządzenia został poddany konsultacjom i zaopiniowaniu przez: Naczelną Izbę Lekarską, Naczelną Izbę Pielęgniarek i Położnych, Naczelną Radę Aptekarską, N. Instytut Zdrowia Publicznego, [...] Towarzystwo Pediatryczne, [...] Towarzystwo Wakcynologii oraz Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych. W ramach konsultacji publicznych uwagi do projektu zgłosili: pełnomocnik Ogólnopolskiego Stowarzyszenia [...] "[...]" z s. w P., F. W. S. oraz U. F. F.. W świetle powyższego Sąd przyjął, że uchwalając przedmiotowe rozporządzenie Minister Zdrowia nie tylko uwzględnił treść wyroku TK z dnia 9 maja 2023 r., o sygn. akt SK 81/19, ale i uwzględnił dane epidemiologiczne dotyczące zachorowań, aktualną wiedzę medyczną oraz zalecenia Światowej Organizacji Zdrowia.
Sąd nie znajduje podstaw, by przyjąć, że stanowiska wskazanych powyżej podmiotów publicznych nie opierały się na danych epidemiologicznych dotyczących zachorowań oraz aktualnej wiedzy medycznej popartych zaleceniami WHO. W związku z powyższym uznać należy, że w aktualnie obowiązującym stanie prawnym nie budzi wątpliwości, że obowiązek poddania dziecka określonym szczepieniom ochronnym, wynikający z regulacji ustawowej, tj. wskazanych powyżej przepisów art. 5 ust. 1 i art. 17 ust. 1 u.o.z.z., skonkretyzowany został w rozporządzeniu MZ wydanym na podstawie upoważnienia ustawowego i nie ma podstaw do kwestionowania jego legalności. Wobec powyższego za niezasadny uznać należy m zarzut naruszenia art. 87 i art. 92 ust. 1 Konstytucji RP, polegający na przekroczeniu delegacji ustawowej.
3.3. Wskazane rozporządzenie w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych określa wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych ze wskazaniem kto i w jakich sytuacjach podlega szczepieniu ochronnemu przeciw konkretnej chorobie, w tym jeżeli chodzi o dzieci, w jakim okresie ich życia. Rozporządzenie określa ramy wiekowe, w których dane szczepienie jest wymagalne. W § 3 ust. 1 rozporządzenia MZ wymienione zostały grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym ze względu na wiek, w tym dzieci i młodzież od ukończenia 6. tygodnia życia do ukończenia 19. roku życia - szczepieniom przeciw: a) błonicy, b) krztuścowi, c) tężcowi (pkt 2) oraz ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (poliomyelitis) (pkt 4), jak i od ukończenia 12. miesiąca życia do ukończenia 19. roku życia - szczepieniom przeciw: a) odrze, b) nagminnemu zapaleniu przyusznic (śwince), c) różyczce (pkt 5).
Organy obu instancji prawidłowo uznały, że w dacie wystawienia tytułu wykonawczego wszystkie wymienione w tytule szczepienia były w stosunku do syna strony skarżącej obowiązkowe i wymagalne. Bezsporne jest bowiem, że małoletni I. U. urodzony w dniu [...] 2014 r., w dacie wystawienia przez PPIS tytułu wykonawczego z dnia 3 lipca 2025 r. był w wieku 11 lat, zatem wierzyciel mógł domagać się wykonania obowiązku, gdyż szczepienie nie zostało wykonane w terminie określonym w obowiązującym schemacie, tj. do ukończenia przez małoletniego 19 roku życia. Do dnia wydania zaskarżonego postanowienia strona skarżąca nie przedstawiła ani żadnego dokumentu poświadczającego wykonanie obowiązkowych szczepień ochronnych syna, ani żadnego dokumentu uzasadniającego brak wymagalności ich wykonania.
Jak wspominano, zgodnie z art. 17 ust. 2 u.o.z.z. wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Z powyższego wynika jednoznacznie, że o możliwości przeprowadzenia szczepienia każdorazowo decyduje lekarz przeprowadzający kontrolne badanie kwalifikacyjne. Stosowanie do art. 17 ust. 3 i 4 u.o.z.z. lekarskie badanie kwalifikacyjne bezpośrednio poprzedza szczepienie ochronne, co nie oznacza, że badanie kwalifikacyjne oraz jego wyniki dotyczące ewentualnych przeciwwskazań stanowią przesłankę, od której zależy powstanie obowiązku poddania się szczepieniu ochronnemu. Wykonanie szczepienia może zostać odroczone przez lekarza, do czasu ustania przeciwwskazań zdrowotnych. Dzieci, u których istnieje zwiększone ryzyko wystąpienia powikłań poszczepiennych, są zwolnione z obowiązku poddawania się szczepieniom ochronnym.
W przypadku przeciwwskazań budzących wątpliwości, lekarz podstawowej opieki zdrowotnej kwalifikuje dzieci do konsultacji specjalistycznej. Zgodnie z § 11 rozporządzenia MZ lekarz przeprowadzający konsultację specjalistyczną dla osoby, w przypadku której lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, odnotowuje w dokumentacji medycznej wynik konsultacji specjalistycznej, z uwzględnieniem okresu przeciwwskazania do wykonania szczepienia, rodzaju szczepionek przeciwwskazanych do stosowania lub indywidualnego programu szczepień ze wskazaniem rodzajów stosowanych szczepionek oraz terminu kolejnej konsultacji specjalistycznej.
Z akt sprawy nie wynika, aby przed wystawieniem upomnienia, małoletni I. U. był z powodu stwierdzonych przeciwskazań kierowany do konsultacji specjalistycznej przez lekarza kwalifikującego do szczepień. Rodzice nie stawili się z małoletnim do placówki w celu uzupełnienia zaległych, obowiązkowych szczepień ochronnych. Natomiast złożyli pisemne oświadczenie o wypisaniu dziecka z listy pacjentów przychodni, której był pacjentem. Obowiązek szczepień małoletniego dziecka strony nie uległ też wygaśnięciu. Ulegnie bowiem wygaśnięciu po ukończeniu przez małoletniego 19 roku życia, tj. [...] 2033 r. co wynika wprost z art. 5 ust. 1 u.o.z.z. na mocy § 3 ust. 1 pkt 2, 4, 5, § 3 ust. 2 rozporządzenia MZ.
Ponadto wskazać należy, że wyznaczony maksymalny termin wykonania obowiązku szczepienia nie oznacza, że dopiero po upływie tego terminu obowiązek jest wymagalny i podlega egzekucji administracyjnej. Wyznaczenie maksymalnej granicy wieku w § 3 rozporządzenia MZ, przy obowiązującej regulacji ustawowej Programu Szczepień Ochronnych, nie pozwala na określenie przez zobowiązanego lub osoby odpowiedzialnej za wykonanie obowiązku przez zobowiązanego, czasu poddania się obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu. Określony w załączniku 1 do rozporządzenia MZ okres, w którym powinny zostać podane dzieciom poszczególne dawki szczepionki, jest wiążący i stanowi o wymagalności obowiązku. Niewykonanie zaś obowiązku stanowi podstawę do podjęcia czynności egzekucji administracyjnej i zastosowania środka egzekucyjnego. Z przedstawionych względów, za niezasadne Sąd uznał zarzuty skargi, jako zmierzające do zakwestionowania wymagalności obowiązku zaszczepienia małoletniego syna przez skarżącą.
3.4. Odnosząc się do pozostałych podniesionych w skardze zarzutów należy wskazać, że zgodnie z poglądami wyrażanymi w orzecznictwie sądów administracyjnych, które Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela, konieczność wykonania obowiązku poddania osoby małoletniej obowiązkowym szczepieniom ochronnym nie pozostaje w sprzeczności z art. 8 ust. 2, art. 31 ust. 2, art. 47 Konstytucji RP oraz art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. W wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 maja 2022 r., o sygn. akt II OSK 3352/19 (powołane orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, publ. CBOSA) wskazano, że ustawodawca w art. 68 ust. 4 Konstytucji RP nałożył na władze publiczne obowiązek zwalczania chorób epidemicznych. Obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym realizuje wskazywane wyżej powinności państwa względem jednostki oraz ogółu społeczeństwa. W sposób oczywisty zwalczanie chorób epidemicznych obejmuje nie tylko ich leczenie, ale także zapobieganie ich rozpowszechnianiu się, także w drodze stosowania środków profilaktycznych, jakimi są obowiązkowe szczepienia. W realiach demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP) obowiązane jest przyjmowanie takich rozwiązań, które równoważą możliwości prawne ochrony interesu indywidualnego i interesu społecznego. Dobro dziecka, jak i interes społeczny wymagają, aby rodzice dobrowolnie poddawali dziecko obowiązkowym szczepieniom ochronnym m.in. po to, by uniknąć stosowania przez organy państwa przymusu dla wykonania tego obowiązku, nakazanego art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b) u.o.z.z. zapewnia [...] (art. 72 ust. 1 Konstytucji RP). W analizowanym przypadku zachodzi zderzenie się dwóch interesów: indywidualnego i ogólnospołecznego, co wymaga uwzględnienia zasady proporcjonalności, która jest jednym z filarów demokratycznego państwa prawnego, o jakim mowa w art. 2 Konstytucji RP. Każdy ma prawo do ochrony zdrowia, przy czym władze publiczne są obowiązane do zapewnienia szczególnej opieki zdrowotnej dzieciom, z uwzględnieniem zasady równości w dostępie do świadczeń zdrowotnych (art. 68 ust. 1, 2 i 3 Konstytucji RP). Obowiązek szczepień ma na celu zabezpieczenie społeczeństwa przed występującymi zagrożeniami (wewnętrznymi i zewnętrznymi). Zgodnie zaś z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla m.in. ochrony zdrowia albo wolności i praw innych osób. Ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności i praw. Obowiązek szczepień wynika bezpośrednio z powołanej ustawy. Powyższe wyklucza istnienie problemu konstytucyjności "obowiązkowości" szczepień na tle art. 31 ust. 1 i 2 Konstytucji RP. Ponadto ustawodawca przewidział odpowiedni mechanizm poprzedzający wykonanie szczepienia, to jest badanie kwalifikacyjne celem stwierdzenia, czy nie istnieją w danym indywidualnym przypadku przeciwwskazania do wykonania szczepienia. Nie wydaje się zatem, aby tego rodzaju rozwiązanie miało prowadzić do naruszenia praw i wolności oraz godności człowieka (por. wyrok NSA z dnia 19 grudnia 2018 r., o sygn. akt II OSK 2546/18).
Mając na uwadze powyższe, Sąd uznał za pozbawiony podstaw podniesiony w skardze zarzut naruszenia art. 8 ust. 1 Konwencji oraz art. 31 ust. 1 w zw. z art. 47 w zw. z art. 68 Konstytucji RP. W konsekwencji Sąd nie dostrzegł również zasadności skierowania do Trybunału Konstytucyjnego pytań prawnych dotyczących badania zgodności regulacji z u.o.z.z. z przepisami Konstytucji RP.
3.5. Zdaniem Sądu, zamierzonego rezultatu nie mógł odnieść zarzut skargi uchybienia przepisom procesowym, a mianowicie art. 124 § 1 i 2 w zw. z art. 107 § 3 w zw. z art. 126 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. Organy obu instancji w stopniu wystarczającym wyjaśniły bowiem stan faktyczny sprawy, a dostępny materiał dowodowy został oceniony w zgodzie z regułą swobodnej oceny dowodów i nie nosi znamion dowolności. Wyniki tej oceny zostały w sposób przekonujący przestawione w uzasadnieniach zaskarżonych rozstrzygnięć, które były prawidłowe w swej budowie, odpowiadały wymogom k.p.a. i odniosły się do kwestii wymagalności obowiązku poddania małoletniego dziecka poszczególnym szczepieniom. W niniejszej sprawie jednocześnie nie wystąpiły niedające się usunąć wątpliwości co do treści norm prawnych lub co do stanu faktycznego. Reasumując, nie stwierdzono naruszeń prawa procesowego, które miałyby istotny, a nie jakikolwiek, wpływ na wynik sprawy, stanowiących podstawę do wyeliminowania zaskarżonych postanowień z obrotu prawnego. Zdaniem Sądu, organy inspekcji sanitarnej prawidłowo rozpoznały zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym.
Mając na uwadze powyższe okoliczności, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd orzekł o oddaleniu skargi w całości jako pozbawionej usprawiedliwionych podstaw.