Uzasadnienie
1. Zaskarżoną decyzją z dnia 13 lutego 2026 r., nr [...], Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. z dnia 19 maja 2025 r., nr [...], w przedmiocie uchylenia dotychczasowej decyzji z dnia 15 marca 2023 r. oraz odmowy przyznania A. P. (dalej jako: "strona", "skarżąca" lub "wnioskodawczyni") płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej PROW 2014-2020.
1.1. Z akt sprawy wynika, że w dniu 4 maja 2022 r. strona za pośrednictwem platformy aplikacyjnej [...] złożyła wniosek o przyznanie płatności na rok 2022. W przedmiotowym wniosku zgodnie z § 19 ust. 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Działanie rolno-środowiskowo-klimatyczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. z dnia 24 marca 2015 r., poz. 415 ze zm. - dalej w skrócie: "Rozporządzenie") wnioskodawczyni wystąpiła również o przyznanie kontynuacyjnej płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej (PROW 2014-2020) na rok 2022, do której strona zadeklarowała działki rolne o łącznej powierzchni 129,17 ha.
Po rozpatrzeniu powyższego wniosku Kierownik ARiMR w P. w dniu 15 marca 2023 r. wydał ostateczną decyzję na mocy której, do powierzchni wynoszącej 128,67 ha, przyznał środki finansowe w łącznej wysokości 113 358,27 zł.
W dniu 20 listopada 2024 r. strona złożyła w Biurze Powiatowym ARiMR w P. oświadczenie, że umowa dzierżawy z Krajowym Ośrodkiem Wsparcia Rolnictwa Oddział Terenowy w [...] (dalej jako: "KOWR") na grunty, do których została przyznana powyższa płatność, nie została przedłużona, co uniemożliwiło kontynuację upraw. Do przedmiotowego oświadczenia załączono umowę dzierżawy nieruchomości rolnej zawartą w dniu 8 grudnia 2009 r. w [...] oraz aneks nr [...] do powyższej umowy. W kolejnym piśmie z dnia 29 listopada 2024 r. wraz załącznikami, strona przedstawiła sytuację związaną z użytkowaniem dzierżawionych gruntów, wskazując, że w dniu 1 września 2022 r. doszło do przekazania gruntów KOWR.
1.2. Postanowieniem z dnia 25 lutego 2025 r. Kierownik ARiMR w P. wznowił postępowanie zakończone decyzją ostateczną z dnia 15 marca 2023 r. uznając, że w sprawie zaistniała ustawowa przesłanka określona w art. 145 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572 ze zm. - dalej w skrócie: "k.p.a."). W wyniku analizy zgromadzonej dokumentacji ustalono, że na dzień wydania decyzji o przyznaniu płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej (PROW 2014-2020) z dnia 15 marca 2023 r. strona nie była już użytkownikiem działek ewidencyjnych, do których otrzymała płatność rolno-środowiskowo-klimatyczną. W dniu 1 września 2022 r. doszło do przekazania działek KOWR, co potwierdza przedstawiony przez stronę protokół zdawczo-odbiorczy.
Wobec powyższego Kierownik ARiMR w P. decyzją z dnia 19 maja 2025 r. uchylił dotychczasową decyzję z dnia 15 marca 2023 r. i orzekł o odmowie przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej PROW 2014-2020 na rok 2022. W motywach rozstrzygnięcia wyjaśniono, że strona utraciła prawo posiadania nieruchomości, dla których została przyznana płatność na skutek nieprzedłużenia umowy dzierżawy i w dniu 1 września 2022 r. doszło do przekazania działek na rzecz KOWR, co potwierdza protokół zdawczo-odbiorczy. Tym samym strona utraciła posiadanie gruntów w dniu 1 września 2022 r., natomiast decyzja przyznająca płatność za rok 2022 została wydana w dniu 15 marca 2023 r. W konsekwencji wnioskodawczyni nie realizowała zobowiązania rolno-środowiskowo-klimatycznego przez okres objęty zobowiązaniem i tym samym nie spełniła warunku przyznania płatności w roku 2022. Zdaniem organu I instancji rolnik, by otrzymać płatność powinien być w posiadaniu gruntów w okresie referencyjnym trwającym od 15 marca roku, w którym złożono wniosek do dnia 14 marca roku następnego. Mając na uwadze powyższe ustalenia odmówiono przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej na rok 2022.
1.3. W odwołaniu od powyższej decyzji strona, wnosząc o jej uchylenie w całości, zarzuciła naruszenie § 2 ust 2 pkt 2 Rozporządzenia, art. 47 ust. 2 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1305/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) i uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 1698/2005 (Dz. Urz. UE L 347 z 20.12.2013, str. 487 ze zm. - dalej w skrócie: "Rozporządzenie nr 1305/2013") oraz art. 7a, art. 8, art. 107, art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.
1.4. Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w P., w opisanej na wstępie decyzji, utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji, podzielając zawarte w nim ustalenia i ocenę prawną. Organ odwoławczy pokreślił, że istotą działania przewidzianego w art. 28 Rozporządzenia nr 1305/2013 jest wsparcie realizacji zobowiązań rolno-środowiskowo-klimatycznych podjętych przez rolników, grupy rolników lub grupy rolników i innych zarządców gruntów na okres od 5 do 7 lat, przy czym zobowiązania te powinny obejmować wymogi wykraczające poza podstawowe wymagania wynikające z odpowiednich przepisów UE i krajowych. Wsparcia tego udziela się corocznie i stanowi ono rekompensatę całości lub części dodatkowych kosztów i dochodów utraconych w wyniku podjętych zobowiązań. Podstawowym warunkiem, którego spełnienie decyduje o uprawnieniu do otrzymania powyższego wsparcia, jest realizacja zobowiązania rolno-środowiskowo-klimatycznego. Zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia, płatność rolno-środowiskowo-klimatyczną przyznaje się rolnikowi lub zarządcy (...), jeżeli (...) realizuje 5-letnie zobowiązanie rolno-środowiskowo-klimatyczne, o którym stanowi art. 28 Rozporządzenia nr 1305/2013. Zobowiązanie rolno-środowiskowo-klimatyczne powinno zatem być realizowane przez 5 lat od dnia 15 marca roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie pierwszej płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej oraz polega na przestrzeganiu wymogów przypisanych do poszczególnych pakietów i wariantów tego zobowiązania. Przestrzeganie określonych wymogów przez wskazany okres wymaga posiadania przez ten okres gruntów, w stosunku do których powinny być one przestrzegane. Kluczowe jest zatem posiadanie gruntów, objętych zobowiązaniem rolno-środowiskowo-klimatycznym, które winno mieć charakter ciągły w okresie danego roku realizacji zobowiązania rolno-środowiskowo-klimatycznego (od 15 marca roku złożenia wniosku o przyznanie płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej za dany rok do 14 marca kolejnego roku). Organ II instancji wyjaśnił, że w przypadku rozstrzygania sprawy o przyznanie płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej za konkretny rok realizacji zobowiązania rolno-środowiskowo-klimatycznego na skutek wzruszenia, w trybie nadzwyczajnym, ostatecznej decyzji administracyjnej, podstawowe znaczenie ma czy rolnik lub zarządca posiadał grunty objęte zobowiązaniem rolno-środowiskowo-klimatycznym w okresie referencyjnym, a nie ma znaczenia, czy nadal je posiada. Za prawidłowe uznano ustalenie w postępowaniu nadzwyczajnym, że strona utraciła w dniu 1 września 2022 r. prawo posiadania działek ewidencyjnych zadeklarowanych do przyznania płatności na rok 2022. Powyższe było wynikiem nieprzedłużenia umowy dzierżawy dla wskazanych działek, a aneks nr [...] z dnia 31 sierpnia 2021 r. do umowy dzierżawy zawartej w dniu 8 grudnia 2009 r. obowiązywał do dnia 31 sierpnia 2022 r. Następnie w dniu 1 września 2022 r. doszło do przekazania działek na rzecz KOWR, co potwierdza protokół zdawczo-odbiorczy z tej samej daty. W związku z tym, że wnioskodawczyni utraciła posiadanie gruntów z dniem 1 września 2022 r., to nie realizowała zobowiązania rolno-środowiskowo-klimatycznego przez okres objęty zobowiązaniem i tym samym nie spełniła warunku przyznania płatności na rok 2022, którego dotyczy uchylona w trybie wznowienia, decyzja z dnia 15 marca 2023 r. Wobec powyższego zaakceptowano także odmowę przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej na rok 2022.
Organ II instancji zaakceptował także przesłanki wznowienia postępowania w niniejszej sprawie, wynikające z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., czyli wystąpienie nowych okoliczności nieznanych organowi I instancji w dniu wydania ostatecznej decyzji z dnia 15 marca 2023 r. o przyznaniu płatności rolno-środowiskowo-klimatycznych. Dodatkowo wyjaśniono, że kwestia zwrotu pobranych płatności rolno-środowisko-klimatycznych za rok 2021 i 2022 nie stanowi przedmiotu postępowania w niniejszej sprawie.
- 2.1. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu strona, reprezentowana przez pełnomocnika, kwestionując powyższą decyzję, wniosła o jej uchylenie w całości i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Zaskarżonej decyzji zarzucono:
- - naruszenie przepisów prawa materialnego mające wpływ na wydanie zaskarżanej decyzji, a mianowicie:
- a) § 2 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia poprzez jego niewłaściwą wykładnię oraz w konsekwencji uznanie, że w celu uzyskania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej należy być posiadaczem nieruchomości w okresie od 15 marca do 14 marca kolejnego roku, podczas gdy literalne brzmienie powyższego przepisu nie nakłada na wnioskodawcę takiego obowiązku. Zdaniem autora skargi, w związku z faktem, że wnioskodawczyni była posiadaczem nieruchomości na dzień złożenia wniosku o przyznanie płatności za rok 2022 i zrealizowała wszystkie zobowiązania agrotechniczne, należy uznać, że brak jest podstaw do orzekania o odmowie przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej za rok 2022;
- b) art. 47 ust. 2 Rozporządzenia nr 1305/2013 poprzez brak jego zastosowania oraz w konsekwencji orzeczenie odmowy przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej za rok 2022, podczas gdy zaistniały przesłanki do zastosowania powyższego przepisu oraz do umorzenia postępowania w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności za rok 2022, tak jak miało to miejsce w analogicznym postępowaniu dotyczącym płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej za rok 2021 r., zakończonym prawomocną decyzją z dnia 20 grudnia 2024 r.
- - naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
- a) art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. polegające na jego bezpodstawnym zastosowaniu oraz w konsekwencji wznowieniu postępowania zakończonego wydaniem decyzji z dnia 15 marca 2023 r. na podstawie ujawnienia oraz wyjścia na jaw nowych dowodów w sprawie w postaci dokumentów potwierdzających objęcie w posiadanie gruntów w dniu 1 września 2022 r. przez KOWR, podczas gdy pojęcie "wyjdą na jaw", o których mowa w powyższej regulacji, oznacza tylko takie dowody, co do których istnienia organ nie posiadał wiedzy. Zdaniem autora skargi, KOWR jest powiązany z ARiMR i posiadały one dokumenty z których wynikał fakt objęcia w posiadanie nieruchomości w dniu 1 września 2022 r., dlatego organ wydający zaskarżoną decyzję miał możliwość powzięcia wiedzy o powyższej okoliczności przed dniem 15 marca 2023 r., kiedy to wydano decyzję o przyznaniu skarżącej płatności. Nie można przyjąć, że powyższy dowód był nieznany ARiMR, jeżeli dowody te wynikały z materiałów mogących być w dyspozycji tego organu, tym bardziej, że pomiędzy objęciem w posiadanie nieruchomości przez KOWR a wydaniem decyzji o przyznaniu płatności na rzecz skarżącej minął okres ponad 6 miesięcy;
- b) art. 7a § 1 k.p.a. i wyrażonej w owym przepisie zasady in dubio pro liberte, nakazującej interpretować wszelkie wątpliwości co do treści normy prawnej z korzyścią dla strony, w sytuacji w której Rozporządzenie nie precyzuje oraz nie nakłada obowiązku posiadania nieruchomości w okresie od 15 marca do 14 marca następnego roku, co w konsekwencji powinno skutkować uznaniem, że wnioskodawczyni spełniła wszelkie wymagania związane z uzyskaniem płatności za rok 2022;
- c) art. 8 i 107 § 3 k.p.a. poprzez nienależyte uzasadnienie zaskarżonej decyzji z uwagi na zawarcie w nim zbyt ogólnych stwierdzeń, w szczególności brak merytorycznego wyjaśnienia przyczyny, dla której organ uznał, że przepisy nakładają obowiązek posiadania nieruchomości przez okres od 15 marca do 14 marca kolejnego roku, co uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz uniemożliwia dokonanie kontroli zaskarżanej decyzji.
W uzasadnieniu skargi pełnomocnik strony rozwinął i uargumentował powyższe zarzuty.
- 2.2. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał stanowisko i argumenty wyrażone w zaskarżonej decyzji, wnosząc o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu rozważył, co następuje
- 3. Skarga jako niezasadna podlega oddaleniu.
Korzystając z kompetencji, które przyznaje sądowi administracyjnemu przepis art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143 ze zm. - dalej w skrócie: "p.p.s.a."), dopuszczający możliwość rozpoznania w postępowaniu uproszczonym skargi na wniosek organu, w sytuacji gdy pełnomocnik skarżącej nie wniósł żądania przeprowadzenia rozprawy w stosownym terminie, Sąd procedował w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.
Stosownie do art. 3 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu lub czynności nie doszło do naruszenia prawa materialnego lub przepisów postępowania. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych niepodnoszonych w skardze, które są związane z materią zaskarżonych aktów administracyjnych. Uznanie skargi za zasadną następuje w przypadku stwierdzenia naruszenia przepisów prawa, dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bądź uchybienia prawu materialnemu (art. 145 § 1 p.p.s.a.), co w niniejszej sprawie nie miało miejsca.
3.1. Badając zaskarżone decyzje, według opisanych powyżej kryteriów, Sąd nie stwierdza, aby organy obu instancji dopuściły się obrazy prawa materialnego, bądź naruszenia przepisów prawa procesowego, w sposób mający istotny, a nie jakikolwiek wpływ na wynik sprawy, które rodziłoby konieczność ich usunięcia z obrotu prawnego. Wobec powyższego Sąd podziela stanowisko i ocenę dowodową zaprezentowaną w kontrolowanej decyzji.
Istotnym w niniejszej sprawie jest, że zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji z dnia 19 maja 2025 r. zostały wydane w trybie wznowienia postępowania. Celem owego szczególnego i nadzwyczajnego trybu wzruszania decyzji ostatecznych jest stworzenie prawnej możliwości ponownego, ale ograniczonego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego i podjęcia ponownego rozstrzygnięcia sprawy, jeżeli postępowanie pierwotne przed organem było dotknięte kwalifikowanymi wadami procesowymi, wyliczonymi enumeratywnie w regulacji art. 145 k.p.a. Procedowanie w trybie nadzwyczajnym przez organ jest wyjątkiem od ogólnej zasady trwałości decyzji ostatecznych, wyrażonej w przepisie art. 16 § 1 k.p.a., służącej ochronie ogólnego porządku prawnego. Trwałość decyzji pozwala stronie polegać na rozstrzygnięciach organów państwa, a organy zabezpiecza przed wielokrotnym rozstrzyganiem tych samych spraw.
Dlatego też tryby nadzwyczajne służą weryfikacji decyzji ostatecznych wyłącznie w wyjątkowych i ściśle, określonych przepisami prawa, sytuacjach. Z powyższego względu przesłanki uzasadniające wznowienie postępowania podlegają ścisłej wykładni i nie mogą być interpretowane w sposób rozszerzający. Postępowanie wznowieniowe nie jest bowiem kontynuacją postępowania zwykłego i nie może być wykorzystane do pełnej merytorycznej kontroli decyzji, gdyż inna jest waga zakresu naruszeń prawa uwzględnianych w tymże postępowaniu. Zakres postępowania wznowieniowego jest bowiem węższy aniżeli postępowania zwyczajnego i ogranicza się do badania podstaw wznowienia wynikających z przepisów k.p.a. Innymi słowy postępowanie wznowieniowe nie polega na kolejnym prowadzeniu postępowania w taki sposób, w jaki było ono prowadzone w trybie zwykłym. Co istotne w trybie nadzwyczajnym strona nie ma możliwości zgłaszania wszelkich i nieograniczonych wniosków oraz podnoszenia wszelkich zarzutów merytorycznych. Jednocześnie, zróżnicowanie opisanych trybów postępowania istotnie wpływa także na zakres skuteczności podnoszonych zarzutów w skardze do sądu administracyjnego.
W niniejszej sprawie organ I instancji uznał za podstawę wznowieniową ujawnienie nowych istotnych okoliczności nieznanych organowi w dniu wydania ostatecznej decyzji z dnia 15 marca 2023 r. o przyznaniu płatności rolno-środowiskowo-klimatycznych za rok 2022. Poza sporem jest, że w dniu 20 listopada 2024 r. strona złożyła w Biurze Powiatowym ARiMR w P. oświadczenie, że umowa dzierżawy z KOWR na grunty, do których została przyznana powyższa płatność, nie została przedłużona, co uniemożliwiło stronie kontynuację upraw. Z przedłożonych przez skarżącą dokumentów jednoznacznie wynika, że w dniu 1 września 2022 r. doszło do przekazania gruntów KOWR, co zostało ujawnione organowi I instancji dopiero w listopadzie 2023 r, czyli po wydaniu i doręczeniu stronie decyzji z dnia 15 marca 2023 r. Zdaniem Sądu, trafnie zatem w niniejszej sprawie przyjęto, że zaistniały przesłanki do wznowienia postępowania w przedmiocie płatności rolno-środowiskowo-klimatycznych za rok 2022, na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Wbrew twierdzeniom zawartym w skardze z akt sprawy nie wynika, aby organ I instancji w dniu wydania decyzji z dnia 15 marca 2023 r. miał wiedzę, że strona nie posiada działek ewidencyjnych zadeklarowanych do przyznania płatności na rok 2022. Wprawdzie, jak wynika z zaskarżonej decyzji KOWR w terminie do dnia 30 czerwca danego roku, udostępnia z urzędu ARiMR dane dotyczące gruntów wchodzących w skład Zasobów Własności Rolnej Skarbu Państwa, ale są to dane według stanu na dzień 31 maja danego roku.
W tym stanie rzeczy twierdzenie skarżącej, że organ I instancji miał możliwość powzięcia wiedzy o okoliczności nieprzedłużenia umowy przed dniem 15 marca 2023 r., czyli przed wydaniem decyzji o przyznaniu skarżącej płatności, uznać należy za nieuprawnione. Strona skarżąca nie wykazała, aby tak istotne informacje o utracie posiadania przez nią gruntów w dniu 1 września 2022 r. wynikały z materiałów będących w dyspozycji ARiMR przed dniem 15 marca 2023 r. Chybiona jest zatem argumentacja strony skarżącej, że organ I instancji nie powinien był wydać w dniu 15 marca 2023 r. decyzji o przyznaniu płatności za rok 2022, a skoro to uczynił nie ma podstaw do wznowienia postępowania w niniejszej sprawie.
Zdaniem Sądu, dopuszczalne było procedowanie w trybie wznowienia, w związku z ujawnieniem nowych istotnych okoliczności, które istniały w dacie wydania decyzji ostatecznej i nie były znane organowi I instancji. Nie ulega wątpliwości, że element posiadania gruntów objętych niniejszym postępowaniem ma istotne znaczenie dla sprawy i daje podstawy do ponownego i prawidłowego rozpoznania wniosku o przyznanie płatności na rok 2022. Zatem ujawnione przez stronę informacje stanowiły nową istotną okoliczność faktyczną, w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.
3.2. Istota sporu w kontrolowanej sprawie dotyczy płatności na rok 2022, przy czym w postępowaniu wznowieniowym nie sposób zaakceptować możliwości rozpoznania sprawy w pełnym zakresie co do meritum, w tym konieczności przeprowadzania nowego postępowania dowodowego. Procedowanie dotyczy płatności określonych w ustawie z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. z 2023 r., poz. 2298 ze zm.). Przy czym z przepisu art. 27 powyższej ustawy wynika, że obowiązek udowodnienia spełnienia warunków do przyznania płatności spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Zatem to beneficjent winien przedstawić dowody oraz złożyć wyjaśnienia zgodnie z prawdą, bez zatajania okoliczności mających wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Wobec powyższego w interesie skarżącej było jednoznaczne wykazanie posiadania spornych działek ewidencyjnych ujętych we wniosku strony ubiegającej się o płatność na rok 2022.
Sąd zwraca uwagę, że w regulacji zawartej w art. 28 Rozporządzenia nr 1305/2013 chodzi o wsparcie realizacji zobowiązań rolno-środowiskowo-klimatycznych podjętych przez rolników, grupy rolników lub grupy rolników i innych zarządców gruntów na okres od 5 do 7 lat, przy czym zobowiązania te powinny obejmować wymogi wykraczające poza podstawowe wymagania wynikające z odpowiednich przepisów UE i krajowych. Wsparcia tego udziela się corocznie i stanowi ono rekompensatę całości lub części dodatkowych kosztów i dochodów utraconych w wyniku podjętych zobowiązań. Podstawowym warunkiem, którego spełnienie decyduje o uprawnieniu do otrzymania powyższego wsparcia, jest realizacja zobowiązania rolno-środowiskowo-klimatycznego. Zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia, płatność rolno-środowiskowo-klimatyczną przyznaje się rolnikowi lub zarządcy (...), jeżeli (...) realizuje 5-letnie zobowiązanie rolno-środowiskowo-klimatyczne, o którym stanowi art. 28 Rozporządzenia nr 1305/2013.
Zobowiązanie rolno-środowiskowo-klimatyczne powinno zatem być realizowane przez 5 lat od dnia 15 marca roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie pierwszej płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej oraz polega na przestrzeganiu wymogów przypisanych do poszczególnych pakietów i wariantów tego zobowiązania.
W rozpatrywanej sprawie kluczowym jest, że to na stronie ciążył obowiązek zawiadomienia organów o zmianie okoliczności faktycznych będących podstawą przyznania płatności za rok 2022. Z załączonego do akt sprawy wniosku o przyznanie płatności (k.[...] akt admin.) wynika bowiem, że strona "obowiązuje się do: niezwłocznego poinformowania na piśmie ARiMR: a) o każdym fakcie, który może mieć wpływ na nienależne lub nadmierne przyznanie płatności lub pomocy finansowej, objętych wnioskiem o przyznanie płatności, b) o każdej zmianie, która nastąpi w okresie od dnia złożenia niniejszego wniosku do dnia przyznania płatności lub pomocy finansowej, objętych wnioskiem o przyznanie płatności, w szczególności gdy zmiana dotyczy: wykorzystania gruntów rolnych, wielkości powierzchni upraw, przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego". Zdaniem Sądu, strona skarżąca zaniechała realizacji ciążącego na niej obowiązku niezwłocznego informowania o utracie posiadania spornych gruntów, czyniąc to do dopiero w listopadzie 2023 r., czyli 14 miesięcy po przekazaniu posiadania gruntów rolnych na KOWR, które miało miejsce 1 września 2022 r. Taka bierna postawa strony zasługuje na dezaprobatę, a próba przerzucenia na organy ARiMR obowiązku weryfikacji stanu posiadania gruntów na dzień 15 marca 2023 r., czyli na dzień wydania decyzji pierwotnej, jest całkowicie nieuprawniona.
Sąd zwraca uwagę, że strona skarżąca odbierając decyzję organu I instancji z dnia 15 marca 2023 r. miała pełną świadomość, że nie jest już w posiadaniu działek ewidencyjnych zadeklarowanych do przyznania płatności na rok 2022. Poza sporem jest, że strona utraciła posiadanie przedmiotowych gruntów w dniu 1 września 2022 r. i od tego dnia nie spełniała warunku do przyznania płatności na rok 2022. Mimo to zwlekała ponad 8 miesięcy, licząc od doręczenia jej decyzji z dnia 15 marca 2023 r., z poinformowaniem organu I instancji o zmianie okoliczności faktycznych, a mianowicie, że umowa dzierżawy z KOWR dotycząca gruntów, do których została przyznana powyższa płatność, nie została przedłużona, co w istocie uniemożliwiło stronie kontynuację upraw. Tymczasem kluczowe w niniejszej sprawie było posiadanie gruntów, objętych zobowiązaniem rolno-środowiskowo-klimatycznym, które winno mieć charakter ciągły w okresie danego roku realizacji zobowiązania rolno-środowiskowo-klimatycznego (tj. od 15 marca roku złożenia wniosku o przyznanie płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej za dany rok do 14 marca kolejnego roku).
Nie może ulegać wątpliwości, że przestrzeganie określonych wymogów dla danej płatności bezwzględnie wymaga posiadania przez ten okres gruntów, w stosunku do których powinny być one przestrzegane. Sąd w składzie orzekającym podziela stanowisko organów obu instancji, że fundamentalne znaczenie ma, aby rolnik lub zarządca ubiegający się o płatność posiadał grunty objęte zobowiązaniem rolno-środowiskowo-klimatycznym w okresie referencyjnym. Innymi słowy, oczywistym jest, że nie może uzyskać płatności skarżąca, która nie spełnia podstawowego warunku w postaci posiadania gruntów rolnych, do których płatność mogła być przyznana za rok 2022.
Poza sporem jest, że posiadanie gruntów rolnych należy rozumieć jako faktyczne użytkowanie gruntów rolnych. W przypadku gruntów KOWR wchodzących w skład Zasobów Własności Rolnej Skarbu Państwa istotne znaczenie ma tytuł prawny do gruntu rolnego, którego skarżąca nie posiadała od 1 września 2022 r. Istotą płatności jest także, że są one przyznawane osobie, która rzeczywiście użytkuje grunty, tzn. decyduje m.in. jakich i przy pomocy jakiego rodzaju maszyn i urządzeń rolniczych dokonywać zabiegów agrotechnicznych, podejmuje także decyzje o terminie zbioru plonów (por. wyrok NSA z dnia 22 września 2023 r., o sygn. akt I GSK 1235/22 - treść powołanych orzeczeń dostępna jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem: [...]). Przez prowadzenie działalności rolniczej należy rozumieć całość czynności rolniczych od momentu rozpoczęcia uprawy, tj. od przygotowania gruntu pod kolejny sezon wegetacyjny, poprzez zasiew, nawożenie, ochronę roślin oraz zbiór płodów rolnych.
Co istotne płatności obszarowe powinny zatem trafiać do tych podmiotów, które konkretne grunty uprawiają (por. wyrok NSA z dnia 2 grudnia 2021 r., o sygn. akt I GSK 935/21 i wymienione w nim orzecznictwo NSA).
W realiach kontrolowanej sprawy istotne jest bezsporne ustalenie, że skarżąca faktycznie posiadała grunty rolne zadeklarowane we wniosku o przyznanie płatności na 2022 r. jedynie do 31 sierpnia 2022 r., zatem użytkowanie ich przez stronę nie miało charakteru trwałego przez cały okres, na który pierwotnie przyznano płatność. Z akt sprawy wynika, że o ile skarżąca posiadała sporny grunt w dniu złożenia wniosku, tj. w dniu 4 maja 2022 r., o tyle już od dnia 1 września 2022 r. utraciła ich posiadanie, o czym zawiadomiła organ I instancji dopiero w listopadzie 2024. Wobec powyższego Sąd podziela stanowisko organów obu instancji, że skarżąca nie spełniła warunku posiadania spornych nieruchomości w okresie od 15 marca do 14 marca kolejnego roku, dla uzyskania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej na 2022 rok. Zdaniem Sądu, w zaskarżonej decyzji trafnie wykazano brak trwałości związku skarżącej z gruntami rolnymi położonymi na spornych działkach w 2022 r. i termin utraty ich posiadania w dniu 1 września 2022 r. Wobec powyższego w oparciu o zgromadzone dokumenty organy obu instancji miały podstawę do stwierdzenia, iż skarżąca nie jest uprawniona do uzyskania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej na 2022 rok.
Bez względu na powody nieprzedłużenia umowy dzierżawy dla wskazanych działek i przekazanie ich w dniu 1 września 2022 r. na rzecz KOWR, poza sporem jest, że skarżąca nie realizowała zobowiązania rolno-środowiskowo-klimatycznego przez cały okres objęty zobowiązaniem i tym samym nie spełniła warunku przyznania płatności w roku 2022. Nie ulega wątpliwości, że strona nie była w posiadaniu spornych gruntów w okresie referencyjnym trwającym od 15 marca roku, w którym złożono wniosek do dnia 14 marca roku następnego. W tym stanie rzeczy rację należy przyznać organom obu instancji, że w niniejszej sprawie brak jest spełnienia owej podstawowej przesłanki przyznania płatności obszarowych. Sąd stwierdza, że strona skarżąca nie zdołała podważyć ustaleń organów wynikających z oświadczeń przedłożonych przez samą stronę skarżącą.
3.3. Rację należy przyznać organom obu instancji, że ARiMR musi gwarantować, że wypłata jakichkolwiek płatności odbywa się przy spełnieniu odpowiednich wymogów wspólnotowych oraz zgodnie z obowiązującym prawem krajowym jak i unijnym. W związku z powyższym jako agencja płatnicza nie tylko przyznaje płatności do gruntów rolnych, ale także w przypadku stwierdzenia nieprawidłowości ujawnionych także po złożeniu wniosku przez rolnika ma obowiązek stosować odpowiednie procedury, aby doprowadzić do stanu zgodnego z prawem. W świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, postępowanie odwoławcze doprowadziło do rozstrzygnięć tożsamych z zapisami decyzji organu I instancji i w żadnym bowiem zakresie nie można uznać, iż okoliczności stwierdzone w toku postępowania wznowieniowego przed organem I instancji budzą jakiekolwiek wątpliwości. Organ II instancji miał podstawy do aprobaty rozstrzygnięcia Kierownika ARiMR w P. w przedmiotowej sprawie, które zostało wydane w oparciu o prawidłowo zebrany i oceniony materiał dowodowy.
Mając na uwadze powyższe Sąd jako bezzasadne uznał twierdzenia skargi, jakoby brak było podstaw do wszczęcia postępowania wznowieniowego i dokonanie w tym trybie zmiany ostatecznej decyzji. Na uwzględnienie nie zasługuje również argumentacja skargi co do wadliwości działania organów w niniejszej sprawie. Wobec powyższego za chybione uznać należy zarzuty skargi dotyczące naruszenia przepisów prawa materialnego i procesowego.
3.4. Składając wniosek o przyznanie wsparcia wnioskodawca podpisuje oświadczenie, że znane są mu zasady przyznawania płatności. W postępowaniach dotyczących przyznania wsparcia, obowiązek spełnienia wymogów do ich uzyskania jest przeniesiony na podmiot wnioskujący o płatność, a nie na organ rozpoznający wniosek. Wyrażone w art. 7, art. 7a i art. 8 k.p.a. zasady doznają zatem istotnego ograniczenia w postępowaniach przed organami ARiMR. Ograniczeniu ulega również realizacja zasad: informowania stron i innych uczestników postępowania (art. 9 k.p.a.) oraz czynnego udziału stron w postępowaniu (art. 10 k.p.a.). W przypadku pierwszej z zasad, ograniczenie to polega na zobowiązaniu organu do udzielania stronom niezbędnych pouczeń, co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania - i to wyłącznie na żądanie stron, a nie z urzędu. Natomiast w przypadku drugiej z zasad organ został zobligowany do zapewnienia stronom czynnego udziału w każdym stadium postępowania jedynie w sytuacji, gdy strona wyraziła takie żądanie. Wbrew oczekiwaniom autora skargi, w niniejszej sprawie nie mogła znaleźć zastosowania zasada rozstrzygania wątpliwości na korzyść strony, albowiem nie zachodziły żadne wątpliwości co do jakiejkolwiek normy prawnej, o której stanowi przepis art. 7a k.p.a., stąd zarzut uchybienia tej regulacji procesowej nie może wywrzeć zamierzonego rezultatu.
Opisane powyżej rozłożenie ciężaru dowodzenia w postępowaniu dowodowym w niniejszej sprawie powoduje, że organ wbrew oczekiwaniom skarżącej nie był zobowiązany do podjęcia wszechstronnych czynności dowodowych w celu załatwienia sprawy, ani też z własnej inicjatywy pouczania strony, czy też informowania strony o przysługujących jej prawach. Obowiązująca w postępowaniu administracyjnym zasada prawdy materialnej została bowiem w postępowaniu o przyznanie płatności zredukowana do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego, który winna przedstawić strona postępowania, czemu w niniejszej sprawie - zdaniem Sądu - organ sprostał. Z przytoczonych względów za nieuzasadnione uznać należy zarzuty naruszenia art. 8 i art. 107 § 3 k.p.a., skoro organ zrealizował swoje obowiązki na podstawie powyżej wskazanych regulacji, a zaskarżona decyzja zawiera elementy wskazane w powołanym ostatnio przepisie.
Zdaniem Sądu, skarżąca nie może skutecznie przerzucać na organy obowiązku domagania się wyjaśnień, czy poszukiwania dokumentów z KOWR w sytuacji, bezspornego niespełnienia fundamentalnego warunku, posiadania gruntu, dla uzyskania przedmiotowego wsparcia na rok 2022. W interesie strony było wykazanie, że spełnia wszystkie określone przepisami warunki przyznania płatności, co w niniejszej sprawie nie nastąpiło. Wielokrotnie Naczelny Sąd Administracyjny akcentował, że w tym specyficznym postępowaniu, to nie organ administracji publicznej, a posiadacz gruntów, ma przedstawić wszystkie dowody niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Jest to zatem oparcie postępowania dowodowego w znacznym stopniu na dowodach przedstawionych przez stronę w toku postępowania, a tym samym przeniesienie ciężaru dowodowego na osobę, która z faktu wywodzi skutki prawne. Organowi pozostaje zaś w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały dostarczony mu materiał dowodowy, czyli odnieść się do poszczególnych dowodów i okoliczności.
Wbrew zatem twierdzeniom skargi, zgodnie z wymogami zawartym w art. 7 k.p.a., organy ARiMR nie mają obowiązku działania z urzędu, w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Nie ciąży na nich też obowiązek podejmowania wszelkich kroków, niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, w szczególności w postępowaniu wznowieniowym. Organ prowadzący postępowanie nie ma więc obowiązku aktywnego poszukiwania dowodów na poparcie żądania wnioskodawcy - tj. jego uprawnienia do otrzymania wnioskowanej płatności (por. wyroki NSA z dnia: 22 września 2021 r., o sygn. akt I GSK 182/21; 7 lipca 2021 r., o sygn. akt I GSK 1950/18; 4 marca 2015 r., o sygn. akt II GSK 98/14; 7 marca 2012 r., o sygn. akt II GSK 88/11; 6 czerwca 2012 r., o sygn. akt II GSK 680/11 i 25 października 2011 r., o sygn. akt II GSK 1075/10). Pozbawione podstaw jest zatem oczekiwanie skarżącej, by organy ARiMR w ramach współdziałania zasięgały informacji w KOWR.
Zdaniem Sądu w składzie orzekającym, wynik niniejszej sprawy stanowi konsekwencje zaniechania przez skarżącej zawiadomienia organu o zmianie okoliczności faktycznych, które miały miejsce już po upływie 4 miesięcy od złożenia wniosku o płatność, ale przed wydaniem ostatecznej decyzji z dnia 15 maja 2023 r. Skarżąca pomija, choć jest to kluczowe w sprawie, że we wniosku o przyznanie płatności była zobowiązała się niezwłocznego poinformowania na piśmie ARiMR o każdym fakcie i o każdej zmianie dotyczącej przyznania płatności lub pomocy finansowej, objętych wnioskiem o przyznanie płatności, w szczególności co do stanu posiadania gospodarstwa rolnego. Zdaniem Sądu, strona skarżąca pozostawała w nieuzasadnionej zwłoce w realizacji powyższego obowiązku, co może rodzić dla niej negatywne konsekwencje.
3.5. Reasumując Sąd stwierdza, że wbrew zarzutom skargi, zaskarżona decyzja znajduje oparcie w powołanych powyżej przepisach prawa materialnego, które zastosowano do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego, po wznowieniu postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono także naruszeń prawa procesowego, które miałyby istotny, a nie jakikolwiek, wpływ na wynik sprawy, stanowiących podstawę do wyeliminowania zaskarżonych decyzji z obrotu prawnego. W niniejszej sprawie dostępny organom obu instancji materiał dowodowy został oceniony w zgodzie z regułą swobodnej oceny dowodów i nie nosi znamion dowolności. Wyniki tej oceny zostały w sposób przekonujący przestawione w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia. Brak jest zatem podstaw do uwzględnienia zarzutów skargi.
Mając na uwadze powyższe okoliczności, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd orzekł o oddaleniu skargi w całości jako pozbawionej usprawiedliwionych podstaw.