Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniuz 20 sierpnia 2026 r., sygn. akt I SA/Po 658/26

Uzasadnienie

Zaskarżonym postanowieniem z 26 lutego 2026 r., nr [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, po rozpatrzeniu zażalenia A. W. (uzupełnionego 9 lutego 2026 r.), utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w O. W. z 5 stycznia 2026 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania.

Zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. W. prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec skarżącego na podstawie własnego tytułu wykonawczego z 16 marca 2010 r., nr [...], obejmującego nieuregulowane składki na ubezpieczenia społeczne za okres od marca 2000 r. do grudnia 2004 r., w łącznej kwocie należności głównej 30.277,00 zł.

Podstawą wystawienia tytułu wykonawczego była decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Inspektorat w [...] z 26 sierpnia 2009 r. nr [...] orzekająca o solidarnej odpowiedzialności małoletniego A. W., jako jednego ze spadkobierców po zmarłym 15 września 2005 r. J. W., za zaległości z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych wynikające z prowadzonej działalności gospodarczej prowadzonej przez pana J. W. w latach 1999-2004. Decyzja stała się prawomocna 29 września 2009 r.

W celu wyegzekwowania należności objętej przedmiotowym tytułem wykonawczym organ egzekucyjny zawiadomieniem z 16 marca 2010 r. nr [...], dokonał zajęcia prawa majątkowego skarżącego, stanowiącego świadczenie z zaopatrzenia emerytalnego oraz z ubezpieczenia społecznego, u dłużnika zajętej wierzytelności będącego organem rentowym w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych Wydział Zmiany Uprawnień Emerytalno-Rentowych Inspektorat w [...] Zawiadomienie doręczono dłużnikowi zajętej wierzytelności 22 marca 2010 r., natomiast skarżacemu wraz z odpisem tytułu wykonawczego 24 marca 2010 r.

Ponadto, zawiadomieniem z 30 stycznia 2023 r. nr [...] organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności skarżącego z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w [...] S.A. Zawiadomienie doręczono do banku 30 stycznia 2023 r., natomiast skarżącemu 3 lutego 2023 r.

Następnie, zawiadomieniem z 17 listopada 2025 r. nr [...] organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności skarżącego z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w [...] S.A. Zawiadomienie doręczono do banku 17 listopada 2025 r., natomiast skarżącemu 20 listopada 2025 r.

Pismem z 27 listopada 2025 r. skarżący złożył skargę na czynność egzekucyjną zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w [...] S.A. dokonaną przez Dyrektora ZUS zawiadomieniem 17 listopada 2025 r. nr [...], zarzucając naruszenie:

1. - art. 59 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2025 r. poz. 132 z późn. zm.; w skrócie: "u.p.e.a.") poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i prowadzenie egzekucji pomimo całkowitego wykonania obowiązku oraz istnienia podstaw do obligatoryjnego umorzenia postępowania z urzędu,
2. - art. 94 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, polegające na tym, że organ posługiwał się hipoteką wygasłą wskutek zapłaty wierzytelności,
3. - zasad legalizmu i prawidłowego działania organu egzekucyjnego poprzez dokonanie zajęcia bez podstawy materialnoprawnej, pomimo że wierzytelność będąca podstawą egzekucji została w całości uregulowana.

Skarżący w uzasadnieniu skargi wyjaśnił, że jego odpowiedzialność za zaległości podatkowe, jako jednego ze spadkobierców po zmarłym J. W., wygasła wskutek zapłaty (egzekucja z zajęcia rachunku bankowego, renty oraz dobrowolne wpłaty). Skarżący powołał się przy tym na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 23 maja 2024 r. o umorzeniu postępowania dotyczącego określenia wysokości należności z tytułu składek z uwagi na ich zapłatę. Zdaniem skarżacego, wygasła również hipoteka przymusowa ustanowiona na zabezpieczenie dochodzonych wierzytelności. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej czynności egzekucyjnej w całości oraz umorzenie postępowania egzekucyjnego.

Dyrektor ZUS postanowieniem z 5 stycznia 2026 r. odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego z 16 marca 2010 r. nr [...]

W uzasadnieniu organ egzekucyjny wyjaśnił, że nie znalazł przesłanek do umorzenia postępowania egzekucyjnego z uwagi na niedopuszczalność egzekucji na podstawie art. 59 § 1 u.p.e.a., gdyż egzekucja jest prowadzona na podstawie skutecznie i prawidłowo doręczonej decyzji, upomnienia oraz tytułu wykonawczego. Organ I instancji wskazał, że środki z dokonanych przez skarżącego wpłat okazały się niewystarczające na całkowite pokrycie zobowiązań, pomimo przedstawionych dowodów w sprawie. Organ egzekucyjny przedstawił również, w jaki sposób określił kwotę wierzytelności należnych Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych. Ponadto organ

I instancji zauważył, że w zawiadomieniu zajęciu rachunku bankowego dokonanego w [...] S.A. 17 listopada 2025 r. błędnie wskazał kwotę należności głównej i odsetek (bez uwzględnienia dokonanych wpłat), dlatego też skierował do dłużnika zajętej wierzytelności aktualizację zajęcia. Organ egzekucyjny wyjaśnił również, że 23 maja 2024 r. wydał decyzję o umorzeniu postępowania dotyczącego określenia wysokości należności z tytułu składek, jednakże decyzja ta dotyczy zaległości na osobistym koncie skarżącego, a nie na koncie spadkodawcy. W ocenie organu egzekucyjnego, w sprawie nie ziściły się również pozostałe przesłanki uprawniające do umorzenia postępowania egzekucyjnego, wyszczególnione w art. 59 § 1 pkt od 2 do 7 u.p.e.a. oraz w art. 59 § 2 u.p.e.a.

Skarżący wniósł zażalenie na ww. postanowienie organu I instancji. Wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Utrzymując w mocy postanowienie organu I instancji z 5 stycznia 2026 r.

1. – przywołanym na wstępie postanowieniem z 26 lutego 2026 r. - Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w uzasadnieniu wyjaśnił, że organ egzekucyjny proporcjonalnie obliczył udział procentowy ZUS w łącznej sumie zobowiązania, wskazując, że wierzycielowi przysługuje 78,43% tej sumy (kwota zaległości w wysokości 100.454,54 zł) będącej stanem biernym spadku w wysokości 120.076,63 zł. Stan czynny spadku wynosi 41.405,00 zł. Zatem odpowiedzialność skarżącego wobec ZUS obejmowała kwotę 32.473,94 zł (78,43% z 41.405,00 zł). Łącznie przekazane przez skarżącego środki pieniężne wyniosły 28.923,60 zł. Zostały one rozliczone na pokrycie należności w wysokości 26.844,40 zł oraz kosztów egzekucyjnych i kosztów upomnienia (łącznie 2.079,20 zł). W związku z powyższym skarżącemu do zapłaty pozostało jeszcze 5.629,54 zł.

Następnie Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wyjaśnił, że podstawy odpowiedzialności skarżącego z tytułu długów spadkowych oraz z tytułu kosztów egzekucyjnych w prowadzonej wobec skarżącego egzekucji są odmienne. Odpowiedzialność za długi spadkowe została określona w art. 1032 k.c. i dotyczy zobowiązań J. W., które skarżący przejął jako spadkobierca. Natomiast koszty egzekucyjne powstałe w toku egzekucji prowadzonej wobec skarżącego na podstawie tytułu wykonawczego z 16 marca 2010 r. nr [...] stanowią własne zobowiązania skarżącego, wynikające z braku terminowej zapłaty długów spadkowych i konieczności prowadzenia wobec skarżącego egzekucji.

Organ II instancji odpowiadając na wątpliwość skarżacego jakoby wpłaty dokonywane na "osobiste konto" skarżącego pozostawały bez znaczenia dla rozliczenia odpowiedzialności spadkowej wyjaśnił, że ZUS prowadzi konta indywidualne płatników składek i to na ich kontach ewidencjonuje wpłaty zgodnie z danymi identyfikacyjnymi płatnika. Zatem, to po stronie płatnika leży obowiązek poprawnego dokonywania wpłat.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na ww. postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z 26 lutego 2026 r. skarżący zarzucił naruszenie:

1. 1) przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:
2. a) art. 1031 § 2 k.c. oraz art. 1032 k.c. w zw. z art. 98 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2025 r. poz. 111 z późn. zm.; w skrócie: "o.p.") poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu, że skarżący ponosi odpowiedzialność za zobowiązania spadkodawcy w zakresie przekraczającym granice wynikające z przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza, mimo że organ nie ustalił w sposób jednoznaczny wartości stanu czynnego spadku, wysokości wszystkich długów spadkowych ani zakresu ich spłaty, co doprowadziło do określenia odpowiedzialności skarżącego w sposób sprzeczny z przepisami prawa,
3. b) art. 59 § 1 u.p.e.a. poprzez jego niezastosowanie, mimo że w sprawie zachodziły podstawy do umorzenia postępowania egzekucyjnego, w szczególności wobec niewykazania przez organ, że obowiązek nadal istnieje w zakresie objętym egzekucją, a tym samym przyjęcia, że możliwe jest dalsze prowadzenie egzekucji mimo braku ustalenia, czy granice odpowiedzialności skarżącego nie zostały już wyczerpane;
4. 2. naruszenie przepisów postępowania, a w szczególności:
5. a) art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. poprzez naruszenie zasady prawdy obiektywnej oraz obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, a także dokonanie jego dowolnej oceny, polegające na nieustaleniu wszystkich istotnych okoliczności sprawy, w szczególności wartości stanu czynnego spadku, wysokości długów spadkowych oraz zakresu ich spłaty przez skarżącego, a także na oparciu rozstrzygnięcia na materiale niepełnym, bez jego wszechstronnej analizy, co doprowadziło do błędnych ustaleń faktycznych i w konsekwencji wadliwego zastosowania prawa materialnego,
6. b) art. 8 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób naruszający zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa, w szczególności poprzez utrzymywanie wobec skarżącego postępowania egzekucyjnego bez wykazania istnienia obowiązku w zakresie objętym egzekucją oraz przerzucenie na skarżącego ciężaru wykazania okoliczności, których ustalenie należy do organu.

Skarżący wniósł o:

1. 1. uchylenie postanowień organów obu instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji;
2. 2. orzeczenie co do istoty sprawy poprzez umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec skarżącego na podstawie tytułu wykonawczego z 16 marca 2010 r.;
3. 3. wstrzymanie wykonania zaskarżonego postanowienia;
4. 4. dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z akt administracyjnych sprawy;
5. 5. zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi jej autor rozwinął i umotywował podniesione w niej zarzuty.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe argumenty.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu.

Korzystając z uprawnienia, które przyznaje sądowi administracyjnemu art. 119 pkt 3 w zw. z art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143 z późn. zm.; w skrócie: "p.p.s.a."), dopuszczający możliwość rozpoznania w postępowaniu uproszczonym skargi, której przedmiotem jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę, co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, Sąd procedował w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.

Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.

Dokonując tak rozumianej kontroli zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, Sąd nie dopatrzył się przy jego wydaniu naruszeń prawa, które w świetle art. 145 § 1 p.p.s.a. skutkowałyby koniecznością uchylenia albo stwierdzenia nieważności tego aktu, względnie stwierdzenia jego wydania z naruszeniem prawa.

W dniu 25 marca 2024 r. weszła w życie ustawa z dnia 9 marca 2023 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2023, poz. 556 z późn. zm.; w skrócie: "u.z.u.p.e.a."). W myśl art. 11 ust. 6 u.z.u.p.e.a., do umorzenia postępowania egzekucyjnego oraz skutków związanych z zastosowaniem środka egzekucyjnego w przypadku umorzenia postępowania egzekucyjnego w postępowaniu egzekucyjnym wszczętym i niezakończonym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą.

Przystępując do oceny zasadności odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego, na wstępie tej części rozważań wyjaśnić należy, że umorzenie postępowania egzekucyjnego może być obligatoryjne lub fakultatywne. W pierwszym przypadku musi się ziścić którakolwiek z przesłanek enumeratywnie wymienionych w art. 59 § 1 u.p.e.a. (w brzmieniu obowiązującym od 25 marca 2024 r.). Zgodnie z tym przepisem postępowanie egzekucyjne umarza się w całości albo w części w przypadku:

1. 1) niedopuszczalności egzekucji administracyjnej, w tym ze względu na zobowiązanego;
2. 2) niewykonalności obowiązku o charakterze niepieniężnym;
3. 3) niespełnienia w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27;
4. 4) śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek:
5. a) jest ściśle związany ze zobowiązanym,
6. b) nie jest ściśle związany ze zobowiązanym, a egzekucja jest prowadzona wyłącznie z prawa majątkowego, które wygasło wskutek śmierci zobowiązanego;
7. 5) gdy postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania;
8. 6) gdy z wnioskiem o umorzenie postępowania egzekucyjnego wystąpi wierzyciel;
9. 7) gdy odrębne ustawy tak stanowią.

W myśl art. 59 § 1a u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne umarza się w całości albo w części na wniosek wierzyciela albo z urzędu, jeżeli organ egzekucyjny jest jednocześnie wierzycielem, w przypadku wystąpienia przyczyny określonej w art. 33 § 2:

1. 1) pkt 1-5;
2. 2) pkt 6, jeżeli przyczyna braku wymagalności obowiązku ma charakter trwały lub wystąpiła przed wszczęciem egzekucji administracyjnej.

Ustawodawca zawarł w art. 59 u.p.e.a. enumeratywny katalog przesłanek, stanowiących przeszkodę do prowadzenia postępowania egzekucyjnego zarówno natury prawnej, jak i faktycznej. Zaistnienie którejkolwiek z nich powoduje obligatoryjne umorzenie postępowania egzekucyjnego. Katalog przesłanek umorzenia postępowania egzekucyjnego jest katalogiem zamkniętym, a zatem nie ma możliwości prawnej umorzenia tego postępowania z innych przyczyn niż wskazane w art. 59 u.p.e.a.

(por. wyroki NSA z: 1 marca 2023 r., III FSK 1717/21; 24 listopada 2023 r., I GSK 1628/19; 28 czerwca 2023 r., I GSK 1108/22; wszystkie powołane w uzasadnieniu niniejszego wyroku orzeczenia dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, publ.; w skrócie "CBOSA").

W ocenie Sądu, prawidłowo organ egzekucyjny proporcjonalnie obliczył udział procentowy ZUS w łącznej sumie zobowiązania, wskazując, że wierzycielowi przysługuje 78,43% tej sumy (kwota zaległości w wysokości 100.454,54 zł) będącej stanem biernym spadku w wysokości 120.076,63 zł. Stan czynny spadku wynosi 41.405,00 zł.

Odpowiedzialność skarżącego wobec ZUS obejmowała kwotę 32.473,94 zł. Łącznie przekazane przez skarżącego środki pieniężne wyniosły 28.923,60 zł. Zostały one rozliczone na pokrycie należności w wysokości 26.844,40 zł oraz kosztów egzekucyjnych i kosztów upomnienia (łącznie 2.079,20 zł).

Zdaniem Sądu trafnie wskazał organ, że skarżącemu do zapłaty pozostała kwota 5.629,54 zł.

Zgodnie z art. 1032 § 1 k.c. spadkobierca, który przyjął spadek z dobrodziejstwem inwentarza i spłacił niektóre długi spadkowe, a nie wiedział i przy dołożeniu należytej staranności nie mógł się dowiedzieć o istnieniu innych długów spadkowych, ponosi odpowiedzialność za niespłacone długi spadkowe tylko do wysokości różnicy między wartością stanu czynnego spadku a wartością świadczeń spełnionych na zaspokojenie długów spadkowych, które spłacił. Spadkobierca, który przyjął spadek z dobrodziejstwem inwentarza i spłacając niektóre długi spadkowe, wiedział lub przy dołożeniu należytej staranności mógł się dowiedzieć o istnieniu innych długów spadkowych, ponosi odpowiedzialność za te długi ponad wartość stanu czynnego spadku, jednakże tylko do takiej wysokości, w jakiej byłby obowiązany je zaspokoić, gdyby spłacał należycie wszystkie długi spadkowe. Nie dotyczy to spadkobiercy niemającego pełnej zdolności do czynności prawnych oraz spadkobiercy, co do którego istnieje podstawa do jego ubezwłasnowolnienia (art. 1032 § 2 k.c.).

Stosownie do art. 64c § 1 u.p.e.a. opłata manipulacyjna, opłata egzekucyjna, opłata za czynności egzekucyjne i wydatki egzekucyjne stanowią koszty egzekucyjne. Koszty egzekucyjne obciążają zobowiązanego. Pokrycie przez wierzyciela kosztów egzekucyjnych powstałych w postępowaniu egzekucyjnym umorzonym z przyczyny określonej w art. 59 § 2 nie stanowi przeszkody w dochodzeniu tych kosztów od zobowiązanego, na wniosek tego wierzyciela, w ponownie wszczętej egzekucji administracyjnej (art. 64c § 2 u.p.e.a.)

Odpowiedzialność za długi spadkowe dotyczy zobowiązań J. W., które skarżący przejął jako spadkobierca.

Koszty egzekucyjne powstałe w toku egzekucji prowadzonej wobec skarżącego na podstawie tytułu wykonawczego z 16 marca 2010 r. stanowią własne zobowiązania skarżącego, wynikające z braku terminowej zapłaty długów spadkowych i konieczności prowadzenia wobec skarżącego egzekucji.

Mając na uwadze powyższe Sąd podziela stanowisko organów obu instancji, że w przedmiotowej sprawie podstawą odpowiedzialności za ww. koszty egzekucyjne nie jest art. 1032 k.c., lecz art. 64c § 1 i 2 u.p.e.a.

Wniosek skarżącego, zgłoszony na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a., o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z akt administracyjnych sprawy jest bezprzedmiotowy i nie znajduje uzasadnienia. Sąd dysponuje bowiem aktami administracyjnymi sprawy, które zostały mu przekazane przez organ wraz ze skargą i odpowiedzią na skargę. Akta te stanowią podstawę kontroli legalności zaskarżonego aktu, a zatem nie zachodzi potrzeba ich ponownego dopuszczania jako dowodu w trybie art. 106 § 3 p.p.s.a.

W konsekwencji wniosek o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z akt administracyjnych, którymi Sąd już dysponuje, należy uznać za bezprzedmiotowy.

W ocenie Sądu, treść uzasadnienia postanowienia obrazuje szczegółowy tok rozumowania organu, które doprowadziło do wydania postanowienia oraz wskazuje i wyjaśnia przesłanki faktyczne, jakimi kierował się organ podejmując konkretne rozstrzygnięcie. Dotyczy to rozstrzygnięć organów obu instancji, przy czym uzasadnienie rozstrzygnięcia organu odwoławczego zawiera także ustosunkowanie się do zarzutów zawartych w zażaleniu.

Podsumowując, mając na uwadze zebrany materiał dowodowy i treść zaskarżonego postanowienie, zarzuty naruszenia przepisów u.p.e.a. i k.p.a. przez organ nie zasługują na uwzględnienie.

W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.