Uzasadnienie
G. W. (dalej: skarżąca, strona) wystąpiła do Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z wnioskiem o umorzenie zadłużenia i przywrócenie świadczenia emerytalnego w kwocie 2.070,00 zł. Po rozpatrzeniu wniosku decyzją z 17 czerwca 2026 r. organ odmówił umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność będącą jednocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 19.171,23 zł, w tym: ubezpieczenia społeczne (składki, odsetki, koszty upomnienia) oraz ubezpieczenie zdrowotne (składki, odsetki).
Pismem nadanym 24 lipca 2026 r. i skierowanym do Sądu Okręgowego w P. Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych P. skarżąca zwróciła się o ponowne rozpatrzenie sprawy. Sąd Okręgowy przekazał powyższe pismo organowi, który zakwalifikował je jako wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Decyzją z 12 sierpnia 2026 r. organ stwierdził uchybienie terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, natomiast skarga została przekazana do tutejszego Sądu 7 września 2026 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga podlega odrzuceniu jako niedopuszczalna.
Stosownie do treści art. 52 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, chyba że skargę wnosi prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka.
Środkiem zaskarżenia przysługującym od decyzji ZUS (wydanej jako decyzja I instancji) jest wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Jednakże przepis art. 52 § 3 p.p.s.a. pozwala na wniesienie na taką decyzję skargi do sądu administracyjnego z pominięciem wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Stanowi bowiem, że "jeżeli stronie przysługuje prawo do zwrócenia się do organu, który wydał decyzję z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, strona może wnieść skargę na tę decyzję bez skorzystania z tego prawa". Ustawodawca wprowadził zatem możliwość wyboru przez stronę sposobu zaskarżenia aktu wydanego w I instancji przez organ niemający nad sobą organu wyższego stopnia. Można to więc zrobić albo poprzez złożenie do organu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy albo poprzez wniesienie skargi do sądu administracyjnego. Treść tego przepisu nie pozostawia wątpliwości, że chociaż do strony należy decyzja, jaką drogę zaskarżenia wybrać, to skorzystanie z jednego trybu zaskarżenia danego aktu wyklucza możliwość skorzystania z drugiego trybu.
Niedopuszczalna jest zatem sytuacja, że to samo rozstrzygnięcie strona skarży zarówno w drodze postępowania przed organem administracji, jak i w drodze postępowania przed sądem administracyjnym. Strona musi bowiem dokonać wyboru między dwiema wykluczającymi się możliwościami.
W tym miejscu podkreślenia wymaga, że skarżąca została o powyższym (czyli o możliwości wyboru alternatywnej, lecz wykluczającej się drogi wniesienia środków zaskarżenia) prawidłowo przez organ pouczona w decyzji z 17 czerwca 2026 r., która została jej skutecznie doręczona 26 czerwca 2026 r.
Z akt sprawy wynika, że w postępowaniu administracyjnym poprzedzającym wniesienie skargi, po doręczeniu decyzji z 17 czerwca 2022 r. skarżąca pismem z 24 lipca 2026 r. skierowanym do Sądu Okręgowego w P. Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych P. zwróciła się o ponowne rozpatrzenie sprawy. Sąd Okręgowy przekazał powyższe pismo organowi, który zakwalifikował je jako wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Decyzją z 12 sierpnia 2026 r. organ stwierdził uchybienie terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, natomiast skarga na decyzję z 17 czerwca 2026 r. została przekazana do tutejszego Sądu 7 września 2026 r.
Zdaniem Sądu powyższe pismo powinno być potraktowane i procedowane wyłącznie jako wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, o czym świadczy przede wszystkim treść ww. pisma. Po pierwsze skarżąca zwróciła się o ponowne rozpatrzenie sprawy i umorzenie zadłużenia. Po drugie wprawdzie skarżąca zwróciła się do Sądu, jednak nie był to Wojewódzki Sąd Administracyjny tylko Sąd Okręgowy w P. Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, który zresztą odesłał pismo do organu celem nadania mu biegu jako "odwołanie" od decyzji z 17 czerwca 2026 r. Po trzecie w piśmie tym skarżąca nie zawarła żadnych sformułowań mogących sugerować, że jej intencją jest złożenie skargi do sądu administracyjnego. Na powyższe wskazuje ponadto pismo skarżącej, złożone w postępowaniu przed tutejszym Sądem, z którego wynika, że skarżąca nie rozumie dlaczego organ wysłał pismo do sądu administracyjnego. W piśmie tym skarżąca ponownie wniosła o umorzenie długu.
Organ powinien zatem zakwalifikować pismo strony wyłącznie jako wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, a nie jako skargę. Powyższemu w żaden sposób nie sprzeciwia się tzw. wariantowość środków zaskarżenia (wniosek albo skarga), gdyż ustawodawca wnioskowi o ponowne rozpatrzenie sprawy (a zatem trybowi administracyjnemu) dał pierwszeństwo, nad postępowaniem sądowoadministracyjnym (a zatem trybem sądowym), o czym wprost stanowi art. 54a p.p.s.a. W myśl tego przepisu w przypadku wielości stron postępowania, z których jedna złożyła skargę, a druga wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, to pierwszeństwo ma tryb administracyjny. Tylko w takim przypadku organ rozpoznaje skargę jak wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, o czym niezwłocznie zawiadamia stronę wnoszącą skargę. Jeżeli zaś po przekazaniu sądowi skargi jednej ze stron postępowania administracyjnego, inna strona tego postępowania zwróciła się do organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy organ niezwłocznie zawiadamia o tym sąd.
Sąd niezwłocznie przekazuje skargę wraz z aktami sprawy temu organowi, a organ rozpoznaje skargę jak wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Koresponduje to ściśle z zasadą dwuinstancyjności postępowania, tak administracyjnego jak i sądowoadministracyjnego.
Przenosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, że nie jest dopuszczalne wszczęcie i prowadzenie postępowania sądowoadministracyjnego mającego za przedmiot decyzję ZUS z 17 czerwca 2026 r. skoro skarżąca (prawidłowo pouczona) skorzystała ze środka zaskarżenia, jakim jest wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. To tym samym niedopuszczalne jest wniesienie skargi do sądu administracyjnego na ten sam akt. Bez znaczenia pozostaje przy tym fakt stwierdzenia przez ZUS uchybienia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Nie prowadzi bowiem do spełnienia przesłanki wyczerpania środków zaskarżenia sytuacja, gdy złożony środek zaskarżenia okazał się nieskuteczny, tj. z przyczyn formalnych nie doszło do ponownego, merytorycznego rozpoznania sprawy. Taką sytuacją jest uchybienie terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy jak miało to miejsce w sprawie.
Wymaga także zaznaczenia, że treść pouczenia zawartego w zaskarżonej decyzji potwierdza, iż organ prawidłowo poinstruował stronę o przysługujących jej alternatywnie środkach zaskarżenia. Organ wprost wskazał, że jeżeli skarżąca "nie chce skorzystać z prawa zwrócenia się z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, może wnieść skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu".
Końcowo podnieść należy, że wydane postanowienie Sądu, nie zamyka skarżącej drogi do ubiegania się o umorzenie należności, po złożeniu do organu (nowego) wniosku w tym zakresie.
Zgodnie z art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. Sąd odrzuci skargę jeżeli z przyczyn inne niż określone w pkt 1-5a jej wniesienie jest niedopuszczalne. Niedopuszczalność wniesienia skargi ma miejsce m.in. wówczas, gdy ustawodawca uczynił z niej jeden z wzajemnie wykluczających się środków zaskarżenia, a strona ze środka alternatywnego już skorzystała, co miało miejsce w rozpatrywanej sprawie.
Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 w zw. z art. 52 § 3 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.