Uzasadnienie
O. H. (dalej: skarżąca), reprezentowana przez pełnomocnika ustanowionego dla niej z urzędu w celu pomocy prawnej do wniesienia skargi, zaskarżyła pismo Prezydenta Miasta Opola (dalej także jako: "organ") z dnia 9 września 2025 r., nr L.7142.3.68.2025, L.KW-001668/25.
Zaskarżyła to pismo - jako w jej ocenie - czynność polegającą na odmowie zakwalifikowania i umieszczenia skarżącej na liście oczekujących na najem lokalu wchodzącego w skład zasobu mieszkaniowego gminy. Wskazując, jako podstawę swojego działania art. 3 § 2 pkt 4 i art. 50 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143, z późn. zm. - dalej jako "p.p.s.a.") wniosła o uchylenie zaskarżonej czynności zarzucając naruszenie: § 1 ust. 3 pkt 1 uchwały Rady Miasta Opola Nr XLII/825/21 z dnia 1 lipca 2021 r. w sprawie zasad wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu (Dz. Urz. Woj. Opols. z 2021 poz. 1822 z późn. zm. - dalej jako: "uchwała") poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że skarżąca nie jest członkiem wspólnoty samorządowej, pomimo, że wykazała faktyczne zamieszkiwanie i centrum życiowe na terenie Miasta Opola; naruszenie art. 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 725 - dalej jako: "ustawa") przez wadliwą ocenę przesłanek kwalifikacji do uzyskania lokalu mieszkaniowego z zasobu gminy, co doprowadziło do naruszenia art. 75 ust. 1 Konstytucji RP poprzez rozstrzygnięcie wniosku skarżącej w sposób sprzeczny z konstytucyjną zasadą przeciwdziałania wykluczeniu mieszkaniowemu; naruszenie art. 7 i 77 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 542 - dalej jako: "k.p.a.") poprzez niewyjaśnienie w sposób wyczerpujący stanu faktycznego sprawy oraz pominięcie okoliczności istotnych dla oceny sytuacji życiowej skarżącej; naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie skarżącej, jakie konkretne okoliczności faktyczne przesądziły o uznaniu, że nie spełnia ona przesłanek określonych w ww. uchwale, a także naruszenie art. 9 k.p.a. w związku z art. 8 § 1 k.p.a. przez brak pouczenia skarżącej o przysługujących jej środkach ochrony prawnej.
Skarżąca wskazała, że na skutek jej wniosku z dnia 24 stycznia 2025 r. o zawarcie umowy najmu lokalu socjalnego, pismem z dnia 21 lipca 2025 r., a następnie pismem z dnia 9 września 2025 r. organ poinformował ją o nieuwzględnieniu wniosku oraz odmowie umieszczenia jej na liście osób uprawnionych do zawarcia umowy najmu lokalu socjalnego.
W odpowiedzi na skargę organ opisał chronologicznie podejmowane w sprawie czynności.
Wskazał m. in. że po rozpatrzeniu wniosku skarżącej z dnia 24 stycznia 2025 r. o najem socjalny lokalu Społeczna Komisja Mieszkaniowa w dniu 14 maja 2025 r. zaopiniowała wniosek negatywnie. Na podstawie arkusza przyznania punktów z dnia 14 maja 2025 r. Wydział Lokalowy sporządził projekt list, które zostały wywieszone w dniu 4 czerwca 2025 r. w siedzibie Urzędu Miasta Opola na okres 30 dni oraz zamieszczone na stronie internetowej miasta Opola. Zawierały one informację o przysługującym wnioskodawcom prawie wniesienia odwołania do projektu list, w terminie 14 dni od daty ich wywieszenia, czyli do dnia 17 czerwca 2025 r.
W dniu 13 czerwca 2025 r. do Urzędu Miasta Opola wpłynęło pismo skarżącej z dnia 11 czerwca 2025 r.
W dniu 16 lipca 2025 r. podczas posiedzenia rozpatrującego odwołania Społeczna Komisja Mieszkaniowa zaopiniowała negatywnie wniosek skarżącej o najem lokalu. Skarżąca została poinformowana przez organ o sposobie rozpatrzenia wniosku o najem socjalny lokalu oraz jej odwołania z dnia 11 czerwca 2025 r. pismem z dnia 21 lipca 2025 r.
W dniu 17 lipca 2025 r., po rozpatrzeniu odwołań i zastrzeżeń, Prezydent Miasta Opola zatwierdził listy jako ostateczne.
W dniu 27 sierpnia 2025 r. skarżąca złożyła do Urzędu Miasta Opola pismo o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Wydział Lokalowy udzielił odpowiedzi pismem z 9 września 2025 r. Wyjaśnił w nim, że zgodnie z § 5 ust. 7 uchwały wnioskodawcy przysługuje prawo do wniesienia odwołania w terminie 14 dni od daty wywieszenia projektu list oraz, że po publikacji ostatecznej listy nie ma już takiej możliwości.
Nadto pełnomocnik skarżącej złożyła m.in. wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi w piśmie procesowym z dnia 17 lutego 2026 r.
Na rozprawie w dniu 23 lipca 2026 r. pełnomocnik organu oświadczyła do protokołu rozprawy, że obecnie wskutek korzystnej dla skarżącej zmian uchwał stanowiących podstawę procedowania w sprawie, została ona umieszczona na liście osób zakwalifikowanych na najem lokalu w gospodarstwach dwuosobowych na 2026 r. i znajduje się na pierwszym miejscu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Wniesienie skargi do sądu administracyjnego nie oznacza automatycznie, że będzie ona podlegała merytorycznemu rozpatrzeniu. Obowiązkiem sądu jest bowiem uprzednie zbadanie skargi pod kątem jej dopuszczalności odnoszącej się zarówno do legitymacji osób ją wnoszących, jak i przedmiotu zaskarżenia. Zwłaszcza w kontekście tego ostatniego zagadnienia należy podkreślić, że kognicja sądów administracyjnych nie obejmuje wszelkich przejawów działania organów władzy publicznej. Zgodnie bowiem z art. 3 § 2 p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne dotyczy jedynie wymienionych w tym przepisie aktów (decyzji, postanowień) i czynności organów administracji publicznej, a także bezczynność i przewlekłego prowadzenia przez nie postępowania.
W kontekście niniejszej sprawy spośród form podlegających zaskarżeniu należy w szczególności zwrócić uwagę na akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. (jako, że skarżąca ten właśnie przepis podała za podstawę wywiedzionego środka zaskarżenia) oraz na akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 6 p.p.s.a. (jako, że Sądu uznał, iż ten właśnie przepis może być podstawą ewentualnego zaskarżania na terenie gminy Opole tzw. aktów dotyczących odmowy zakwalifikowania i umieszczeniu na liście osób oczekujących na najem lokalu z mieszkaniowego zasobu gminy).
W tym kontekście należy ogólnie wyjaśnić, że istotną cechą aktów, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 6 p.p.s.a., odróżniającą je od aktów wymienionych w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. jest to, że w następstwie ich wydania powstaje nowa sytuacja prawna (nałożenie obowiązku, nadanie uprawnienia, zniesienie istniejącego stosunku prawnego). Tymczasem akty i czynności z art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. stwierdzają jedynie istnienie obowiązku lub uprawnienia wynikającego bezpośrednio z przepisu (zob. uzasadnienie uchwały NSA z dnia 26 czerwca 2014 r., sygn. akt I OPS 14/1, J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2011 r., art. 3 pkt 26).
W ocenie Sądu kwestionowane przez skarżącą pismo organu z dnia 9 września 2025 r., nr L.7142.3.68.2025, L.KW-001668/25 (zob. k. 18 akt sądowych) nie można zakwalifikować do żadnej z wyżej wymienionych kategorii prawnych form działania administracji, podlegających kontroli sprawowanej przez sądy administracyjne.
Zaskarżone pismo organu z dnia 9 września 2025 r. ma bowiem charakter informacyjny co wprost wynika z jego treści. Pismo to nie jest ani władczą odmową zakwalifikowania i umieszczenia skarżącej na liście oczekujących na najem lokalu socjalnego wchodzącego w skład zasobu mieszkaniowego Gminy Opole, ani odmową stwierdzenia istnienia obowiązku lub uprawnienia wynikającego bezpośrednio z przepisu prawa.
Sąd dostrzega przy tym, że w 2025 r. na terenie gminy Opole obowiązywała podjęta na podstawie upoważnienia ustawowego z art. 21 ust. 1 pkt 2 i ust. 3 ustawy ww. uchwała. Z analizy przepisów jej Rozdziału 2 pn. Tryb rozpatrywania i załatwiania wniosków o najem lokali mieszkalnych i najem socjalny lokali oraz sposób poddania tych spraw kontroli społecznej przez Gminę Opole (k. 53 - 54 akt sądowych) wynika, że aktem rozstrzygającym o zakwalifikowaniu i umieszczeniu na liście osób oczekujących na najem lokali, rozstrzygającym o tym, czy określonej osobie może być udzielona pomoc w zakresie zaspokojenia jej potrzeb lokalowych z wykorzystaniem lokali znajdujących się w mieszkaniowym zasobie Gminy Opole, czy nie, były, zatwierdzone przez Prezydenta Miasta Opola, do dnia 15 lipca danego roku, na podstawie § 5 ust. 10 uchwały, ostateczne listy mieszkaniowe.
Analiza ww. aktu prawa miejscowego wskazuje, że zatwierdzenie tychże list przez Prezydenta Miasta Opola poprzedza administracyjnoprawny etap postępowania, realizowany przez wskazane w uchwale podmioty, wymagający od nich podjęcia i wykonania różnych czynności wyjaśniających, sprawdzających, rozpatrujących zastrzeżenia i odwołania, i wreszcie ustalających, szeregujących i kwalifikujących każdą wnioskującą osobę zarówno co do samego uprawnienia jak i kolejności jego realizacji z uwzględnieniem rozmiaru dysponowanego przez gminę zasobu mieszkaniowego. Nie każda zatem czynność dokonywana w uregulowanej w uchwale procedurze, podlega zaskarżeniu do Sądu. Zaskarżane do Sądu, na zasadzie art. 3 § 2 pkt 6 p.p.s.a., mogą być spośród nich tylko te, które są aktami organu gminy definitywnie kończącymi administracyjnoprawny etap postępowania, władczo i jednostronnie rozstrzygającymi o umieszczeniu na liście osób oczekujących na najem lokali. Takimi aktami - w ocenie Sądu - są zatwierdzane przez Prezydenta Miasta Opola ostateczne listy mieszkaniowe.
Dodać należy w tym miejscu, że za kwalifikacją prawną aktów organów gminy, dotyczących zakwalifikowania i umieszczenia na liście osób oczekujących na najem lokali, tj. za uznaniem ich za akty w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 6 p.p.s.a., opowiedział się NSA w uchwale z dnia 21 lipca 2008 r., sygn. akt I OPS 4/08.
W aktach sprawy znajduje się kończąca ów pierwszy, administracyjnoprawny etap postępowania, zatwierdzona przez organ w dniu 17 lipca 2025 r., ostateczna lista osób ubiegających się o najem socjalny lokalu z zasobu mieszkaniowego Miasta Opola rozpatrzonych negatywnie na rok 2025, na której skarżąca została umieszczona pod poz. 22 (k. 46 akt sądowych). Akt ten nie został zaskarżony do Sądu.
W niniejszej sprawie, z uwagi na niedopuszczalność skargi i jej odrzucenie, przywrócenie terminu do wniesienia skargi jest bezprzedmiotowe.
Zgodnie z art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd odrzuca skargę jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie.
Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 w zw. z § 3 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.