Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opoluz 1 lipca 2026 r., sygn. akt I SA/Op 210/26

Uzasadnienie

Przedmiotem skargi wniesionej przez B. G. (dalej jako: skarżący, strona, wnioskodawca, zobowiązany) jest decyzja Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z 30.01.2026 r., którą organ ten, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025 r. poz. 1691- dalej jako: "k.p.a.") oraz art. 67 ust. 1 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 1483 ze zm. - dalej jako: "u.f.p.") utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu odmawiającą umorzenia w całości należności z tytułu grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego kredytowanego z 19 maja 2025 r. [...] w kwocie 300 zł.

Do wydania zaskarżonej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym.

W dniu 6 sierpnia 2025 r. do Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu wpłynął wniosek skarżącego o umorzenie należności z mandatu karnego [...], z uwagi na brak wystarczających środków (niedostatek). Do wniosku załączono: oświadczenie o stanie majątkowym i potwierdzenie zapłaty opłaty skarbowej; dokumentację medyczną i potwierdzenie wypłaty (w drodze przekazu pocztowego) renty za październik 2025 r.

W piśmie z 22 października 2025 r. skarżący wskazał, że: nie ponosi kosztów utrzymania mieszkania (mieszka u córki); korzysta z samochodu użyczanego przez córkę lub syna; otrzymuje emeryturę w kwocie 1 395,34 zł, z czego ok. 600 zł przeznacza na leki i wizyty lekarskie, a pozostałe środki na zakup żywności, podstawowych środków chemicznych oraz kosmetyków; choruje [...], [...] i [...].

Decyzją z dnia 6 listopada 2025 r., Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu odmówił stronie umorzenia należności z tytułu grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego kredytowanego z 19 maja 2025 r. [...] w kwocie 300 zł.

Po rozpatrzeniu odwołania strony, Dyrektor Izby wydał opisaną na wstępie decyzję z dnia 30.01.2026 r.

W uzasadnieniu wyjaśnił, że należności z tytułu grzywien mogą być umarzane w całości w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zobowiązanego lub interesem publicznym.

Nie stwierdził wystąpienia przesłanki interesu publicznego, bowiem mandat został wystawiony po to, żeby obciążyć skarżącego obowiązkiem poniesienia takiego wydatku, by nastąpiło u niego odczucie straty materialnej. Jest to kara za nieprzestrzeganie porządku prawnego. W świetle prawa każdy, kto dopuścił się czynu zabronionego przez ustawodawcę, bez względu na posiadany status społeczny czy materialny, jak również stan rodzinny czy zdrowotny, powinien ponieść z tego tytułu konsekwencje.

Przy czym, problemy zdrowotne, niskie dochody, a nawet brak dochodu, nie mogą oznaczać, że wnioskodawca może bezkarnie naruszać obowiązujący porządek prawny.

Nadto skarżący był już karany mandatami karnymi, z czego część z nich przedawniła się.

Organ zwrócił również uwagę, że skarżący dobrowolnie przyjął przedmiotowy mandat, a zatem wyraził zgodę na taką właśnie karę, zarówno co do formy, wysokości jak i terminu jej zapłaty.

Przypomniał, że mandaty mogą być dochodzone przez 3 lata, które liczy się od momentu nałożenia. W interesie publicznym nie leży natomiast zwalnianie ukaranego od odpowiedzialności za popełnione wykroczenie, która ma wymiar finansowy, jeśli czasookres, w którym istnieje możliwość dochodzenia mandatu jest odległy w relacji do momentu złożenia wniosku o ulgę. Skarżący otrzymał mandat 19 maja 2025 r., a wniosek o ulgę złożył 1 sierpnia 2025 r. (data nadania na poczcie), do przedawnienia grzywny dojdzie natomiast w maju 2028 r. W tej perspektywie czasowej, mimo wieku skarżącego i problemów zdrowotnych, nie można całkowicie wykluczyć, że przez ten okres nie będzie możliwości zaspokojenia kwoty 300 zł. Zwłaszcza, że w maju 2025 r. udało się wyegzekwować od strony 113 zł na poczet mandatu z 6 marca 2024 r. i 16 zł na poczet kosztów upomnienia.

Ponadto skarżący ma prawo do dodatkowych świadczeń - tzw. 13 i 14 emerytury/renty, które, podobnie jak w roku ubiegłym, powinny być wypłacone w kwietniu i wrześniu. Wskazane środki "nadprogramowe", mogą być przeznaczone na spłatę należności z mandatu. Dopóki natomiast istnieje jakiekolwiek prawdopodobieństwo zaspokojenia w przyszłości chociażby części zobowiązania, to nie ma uzasadnienia do odstąpienia od jego dochodzenia.

Skarżący może też rozważyć inne możliwości spłaty należności – np. wpłacać na poczet mandatu takie kwoty, które są w zasięgu jego możliwości finansowych, bez wszczynania nowych postępowań administracyjnych w sprawie udzielenia ulgi.

Może także wystąpić do organu pierwszej instancji z wnioskiem o udzielenie ulgi w postaci rozłożenia na raty.

Skarżący nie wykazał argumentów, które świadczyłyby o wystąpieniu interesu publicznego.

W ocenie organu za udzieleniem wnioskowanej ulgi nie przemawia także przesłanka ważnego interesu zobowiązanego.

Z materiału dowodowego wynika, że skarżący ma [...] lat i poważne problemy zdrowotne, na co przedstawił dokumentację medyczną.

Do akt sprawy złożył oświadczenie o stanie majątkowym z 5 września 2025 r. Z dokumentu wynika, że prowadzi gospodarstwo domowe razem z żoną. Łączny miesięczny dochód wynosi 3 195,34 zł, w tym dochód skarżącego z tytułu emerytury/renty to 1 395,34 zł, a żony 1 800 zł. Na lekarstwa i leczenie skarżący przeznacza ok. 600 zł, a pozostałe środki z renty wydaje na wyżywienie. Nie wskazał innych wydatków. Z kolei w piśmie z 22 października 2025 r. poinformował, że mieszka u córki i w związku z tym nie ponosi kosztów utrzymania mieszkania oraz że korzysta z samochodu dzieci. Doprecyzował także, że pozostałą po wykupieniu lekarstw kwotę z emerytury przeznacza na wyżywienie, podstawowe środki chemiczne i kosmetyki.

W tej sytuacji organ I instancji uznał, że do dyspozycji rodziny - skarżącego i żony - pozostaje wolna kwota, z której mógłby on uregulować mandat, np. w ratach. O rozdzielności majątkowej z żoną skarżący nadmienił dopiero w odwołaniu.

Podzielając stanowisko wyrażone w decyzji organu I instancji, organ odwoławczy wskazał, że warunki mieszkaniowe skarżący ma zapewnione. Nie ponosi żadnych wydatków z tym związanych. Odmowa umorzenia należności z mandatu nie doprowadzi więc do zachwiania podstaw egzystencji i nie będzie stanowić zagrożenia dla ważnego interesu jako zobowiązanego z tytułu mandatu.

Nie jest również wystarczające powołanie się na trudności finansowe, które powodują, że skarżący nie może aktualnie zapłacić mandatu.

Niskie dochody nie mogą uzasadniać całkowitej rezygnacji Państwa z przysługujących mu wpływów. W przeciwnym wypadku każdy zobowiązany z tytułu mandatów znajdujący się w trudnej sytuacji finansowej spełniałby warunki do udzielenia ulgi. Umorzenie stanowiłoby przyzwolenie na naganne, wykraczające poza normy prawne zachowanie i z pewnością nie wpływałoby na właściwą postawę sprawcy wykroczenia. W powszechnym odczuciu natomiast powodowałoby przekonanie o możliwości lekceważenia nakazów i zakazów prawnych, skoro wskazując na niski poziom dochodów, można byłoby się od konsekwencji ich naruszenia uwolnić.

Organ zauważył także, że skarżący może liczyć na wsparcie dzieci. Pomoc ze strony najbliższej rodziny nie powinna być bowiem wyprzedzana przez pomoc ze strony Państwa. Z przepisów art. 87 i art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 2809 ze zm. - zwanej dalej k.r.o.) wynika, że rodzice i dzieci zobowiązani są wspierać się wzajemnie, przy czym obowiązek ten nie jest limitowany czasem.

Organ uwzględnił, że skarżący jest osobą schorowaną. Problemy zdrowotne mają z pewnością wpływ na codzienne życie, stwarzają wiele ograniczeń i generują koszty leczenia. Trudno jednak uznać problemy ze zdrowiem jako czynnik na tyle wyjątkowy, aby uzasadniał udzielenie ulgi w formie umorzenia należności z mandatów. W przeciwnym przypadku ulgę w postaci umorzenia należałoby stosować w stosunku do licznej grupy zobowiązanych, którzy zmagają się z różnego rodzaju chorobami. Praktycznie każda rodzina, w większym lub mniejszym stopniu, boryka się bowiem z chorobami i staje przed koniecznością współfinansowania własnego leczenia.

Organ uznał, że bezpodstawne byłoby przychylenie się do prośby strony o umorzenie kwoty 300 zł. Umorzenie stanowiłoby niczym nieuzasadnione wyróżnienie skarżącego na tle innych obywateli znajdujących się w różnych sytuacjach życiowych, którzy, pomimo trudności, podejmują działania celem pozyskania środków finansowych i wywiązują się z ciążących na nich zobowiązań wobec budżetu państwa.

Tym samym nie znalazł podstaw do uwzględnienia zarzutów odwołania.

We wniesionej skardze strona podniosła zarzuty:

1. a) bezpodstawnego przyjęcia przez organy egzekucyjne, że udowodniona przesłanka interesu podatnika nie stanowi przesłanki ustawowej do udzielenia wnioskowanej ulgi;
2. b) nieuprawnionego przyjęcia przez organy egzekucyjne, że sytuacja zdrowotna, osobista, dochodowa, socjalna i mieszkaniowa, w której znajduje się skarżący, nie jest przypadkiem uzasadnionym ważnym interesem zobowiązanego lub interesem publicznym

W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonych decyzji w całości i umorzenie postępowania.

Nadto wniósł o dopuszczenie dowodu z dokumentów: aktualnej dokumentacji medycznej związanej ze wznowieniem choroby [...], jak również o zwolnienie z kosztów wpisu sądowego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Skarga jest uzasadniona.

Kryteria sądowej kontroli zaskarżonych aktów organów administracji publicznej zostały wyznaczone przepisem art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r., poz. 143 ze zm.) - dalej w skrócie: "p.p.s.a.", zgodnie z którym decyzja podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak też w razie stwierdzenia okoliczności uzasadniających stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji (pkt 2). Równocześnie w myśl art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (z zastrzeżeniem art. 57a niemającym tu zastosowania).

Zgodnie z art. 135 p.p.s.a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Przeprowadzona przez Sąd kontrola legalności zaskarżonej decyzji, jak i decyzji organu I instancji, wykazała, że naruszają one prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.

Kontroli Sądu została poddana decyzja Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z 30.01.2026 r. w przedmiocie odmowy umorzenia w całości należności z tytułu grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego kredytowanego z 19 maja 2025 r. nr [...] w kwocie 300 zł.

Podstawę prawną rozpoznania żądania umorzenia należności z tytułu grzywien nałożonych w drodze mandatów karnych stanowi art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a u.f.p., zgodnie z którym organ administracyjny, na wniosek zobowiązanego może umarzać w całości - w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zobowiązanego lub interesem publicznym, należności z tytułu grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego w postępowaniu w sprawach o wykroczenia oraz w postępowaniu w sprawach o wykroczenia skarbowe. Ustawodawca w tym przepisie upoważnił organy administracji publicznej, orzekające w ramach tzw. uznania administracyjnego, do dokonania oceny, czy w konkretnej sprawie - ze względu na ważny interes zobowiązanego lub interes publiczny - występują szczególne, wyjątkowe okoliczności uzasadniające udzielenie ulgi. Oznacza to, że do organu administracji publicznej rozpatrującego wniosek o umorzenie niepodatkowych należności budżetowych należy ocena argumentów i okoliczności powołanych przez zobowiązanego, mogących stanowić ewentualną podstawę do przyznania ulgi we wnioskowanym zakresie.

Należy podkreślić, iż zasadą jest rozliczanie się obywateli ze zobowiązań wobec Państwa poprzez ich zapłatę w nałożonej wysokości i w wyznaczonym terminie. Sama ulga, jako odstępstwo od tych zasad, stanowi rozwiązanie nadzwyczajne, dlatego może mieć zastosowanie incydentalnie. Powołany powyżej przepis jednoznacznie wskazuje na to, że wystąpienie okoliczności wskazanych w art. 64 ust. 1 pkt 2a u.f.p. nie nakłada na organ obowiązku zastosowania ulgi. Pomimo bowiem istnienia, w ocenie zobowiązanego, jego ważnego interesu lub interesu publicznego, organ administracyjny jest uprawniony do odmowy udzielenia ulgi, w tym także w zakresie umorzenia należności z tytułu grzywien nałożonych w drodze mandatów karnych, jeżeli ocena sytuacji zobowiązanego i okoliczności powołanych w sprawie nie uzasadnia, w ocenie organu, zastosowania ulgi.

Przepis art. 64 ust. 1 pkt 2a u.f.p. daje organowi administracyjnemu, na wniosek zobowiązanego, możliwość umorzenia należności w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zobowiązanego lub interesem publicznym. Przesłanki umorzenia niepodatkowych należności budżetowych o charakterze publicznoprawnym wynikających z grzywien nałożonych w drodze mandatów karnych, zostały zatem sformułowane poprzez odwołanie się do klauzul generalnych, odsyłających do ocen pozaprawnych, umożliwiających odwołanie się do wartości wspólnych dla całego społeczeństwa (klauzula interesu publicznego) oraz uwzględnienie w każdym przypadku indywidualnej sytuacji konkretnego zobowiązanego ubiegającego się o umorzenie powyższych niepodatkowych należności budżetowych (klauzula ważnego interesu zobowiązanego). Z przepisu tego wynika, że decyzje wydane na jego podstawie mają charakter uznaniowy. Organ administracyjny może, lecz nie musi wydać decyzji pozytywnej, nawet gdy stwierdzi wystąpienie przesłanki, o której mowa w art. 64 ust. 1 pkt 2a u.f.p.

Zatem zastosowanie ustanowionej w nim ulgi jest prawem, a nie obowiązkiem organów administracyjnych. Nie ulega przy tym wątpliwości, iż rozstrzygnięcie organu w tym zakresie nie może być dowolne i pozbawione wyczerpującego uzasadnienia. W przedmiotowej sprawie, w ocenie Sądu, motywy rozstrzygnięcia nie zostały jednakże należycie przedstawione. W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że istnieją granice uznania administracyjnego, a prawidłowe zastosowanie przepisu prawa w ramach uznania administracyjnego, rozumianego w przedstawiony sposób, wymaga uwzględnienia także zasad słuszności i sprawiedliwości rozstrzygnięcia. Nie oznacza to, że przyszłe rozstrzygnięcie musi być korzystne dla zobowiązanego, ale winno być ono należycie uzasadnione, z uwzględnieniem aspektu jego słuszności (sprawiedliwości). Dlatego też dalsze postępowanie winno uwzględnić i ten aspekt sprawy.

Zauważyć w tym miejscu należy, iż kryteria udzielenia ulgi, tj. "ważny interes zobowiązanego" lub "interes publiczny", są pojęciami nieostrymi, co oznacza, że ich treść musi być ustalona w konkretnej sprawie. Dla organu administracyjnego oznacza to, że w każdej rozpatrywanej sprawie indywidualnie musi on ustalić i ocenić, na czym polega ważny interes zobowiązanego lub interes publiczny. Kryterium "ważnego interesu zobowiązanego" wymaga wykazania konkretnych okoliczności, które są wyjątkowe, niezależne od woli oraz sposobu postępowania zobowiązanego (np. klęski żywiołowe, zdarzenia losowe, ale także i nadzwyczajne stany zdrowotne) i jednocześnie uniemożliwiają mu wywiązanie się z ciążących na nim obowiązków względem Skarbu Państwa i które w żaden sposób nie mogą zostać zaspokojone bez doraźnej pomocy ze strony organów administracyjnych.

Z kolei nakaz uwzględnienia "interesu publicznego" oznacza dyrektywę postępowania, zgodnie z którą należy mieć na względzie respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, równość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy, sprawność działania aparatu państwowego, a także sytuację, gdy zapłata należności spowoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego do środków pomocy Państwa.

Zaznaczyć przy tym należy, iż sama zasadność ukarania grzywnami za popełnione wykroczenia, jak również wysokość zastosowanych kar, nie są kwestiami podlegającymi ocenie organów rozstrzygających w przedmiocie wniosku o ulgę.

Zaskarżona decyzja i decyzja I instancji zapadły w wyniku przyjęcia przez organy, że w niniejszej sprawie nie wystąpiła przesłanka interesu publicznego jak też interesu zobowiązanego.

W ocenie Sądu, w realiach niniejszej sprawy, dokonana w sprawie ocena ww. przesłanek była pobieżna i nie uwzględniała ona wszystkich istotnych okoliczności faktycznych i indywidualnej sytuacji skarżącego.

Biorąc pod uwagę treść art. 64 ust. 1 pkt 2a u.f.p. wskazać trzeba, że rozpatrzenie wniosku o umorzenie należności nakłada na organ obowiązek ustalenia w pierwszym rzędzie tego, czy w okolicznościach faktycznych danej sprawy występuje ważny interes zobowiązanego" lub "interes publiczny", jako dwie równorzędne przesłanki w tym przepisie wymienione. Jak bowiem trafnie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 24 kwietnia 2014 r., sygn. akt II GSK 335/13, działanie w ramach uznania administracyjnego nakłada na organ obowiązek wyważenia interesu publicznego z indywidualnym interesem strony, gdyż zobowiązuje go do tego art. 2 Konstytucji RP w każdym przypadku, w którym w sprawie ma zastosowanie norma prawna uzależniająca załatwienie sprawy od tzw. "uznania administracyjnego". Decyzja o charakterze uznaniowym musi więc odpowiednio wyważać interesy przeciwstawnych stron - interes obywatela z interesem publicznym, kierując się przy tym proporcjonalnością uwzględnienia obu rodzajów interesów (por. wyrok NSA z 22 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 182/12).

Zdaniem składu orzekającego, organ w niedostateczny sposób rozważył przesłanki udzielenia wnioskowanej ulgi, szczególności w kontekście przyjętej przez organ do rozważań przesłanki związanej z interesem publicznym, a także ważnym interesem zobowiązanego. W ocenie Sądu organ nieprzekonująco, w sposób niepełny odniósł się do tych przesłanek. Stąd też wyprowadzona przez organ ocena – zdaniem Sądu - nosi cechy dowolności.

W tym miejscu należy podkreślić, że w sprawie o umorzenie, ocenie organu - co do zasady - podlega aktualna, w tym przypadku szczególnie trudna sytuacja majątkowa i zdrowotna strony na dzień podejmowania rozstrzygnięcia, nie zaś sytuacja hipotetyczna, mająca według organu dopiero zaistnieć. W szczególności w omawianych okolicznościach, zdaniem Sądu, nie można zgodzić się z organem, iż brak jest podstaw do stwierdzenia wystąpienia przesłanek umorzenia należności, ze względu na to częściową skuteczność postępowania egzekucyjnego dotyczącego innego mandatu karnego czy możliwość opłacenia należności z tzw. trzynastej i czternastej emerytury. Organ nie wziął bowiem pod uwagę innych typowych wydatków dla osoby w wieku skarżącego, związanych chociażby ze staniem zdrowia, licznymi schorzeniami. W orzecznictwie wskazuje się, że w każdej sprawie dotyczącej umorzenia należności organ powinien realnie wskazać, na czym opiera przekonanie o możliwości spłaty zadłużenia bez narażenia strony na niezaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. Skarżący jest w wieku [...] lat. Jest osobą leczącą się [...], [...] i [...].

Z akt administracyjnych sprawy wynika, że u skarżącego stwierdzono m.in. [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...]. Skarżący zamieszkuje u córki, osiąga dochód 1 395,34 zł miesięcznie z czego 600 zł przeznacza na leczenie. Pozostałą po wykupieniu lekarstw kwotę z emerytury przeznacza na wyżywienie, podstawowe środki chemiczne i kosmetyki. Żona z którą pozostaje w ustroju rozdzielności majątkowej osiąga dochód ok. 1 800 zł miesięcznie i też ma trudności finansowe.

W tym miejscu, zdaniem Sądu, należy zdecydowanie podkreślić, że organy nie mogą podchodzić do kwestii majątkowych osób zobowiązanych oraz ich sytuacji zdrowotnej w sposób instrumentalny. Przy czym ustalenia i rozważania w tym zakresie nie mogą być oderwane od rzeczywistej sytuacji skarżącego i muszą wykazywać się pewną racjonalnością.

W rozważaniach organów niezbędnym byłoby uwzględnienie nie tylko wieku skarżącego, ale i jego szczególnej sytuacji osobistej i zdrowotnej. W ocenie Sądu, ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu faktycznego, sytuacja skarżącego pozwala jednoznacznie stwierdzić, że jest ona nadzwyczaj dotkliwa w skutkach i znacznie utrudniająca ponoszenie dodatkowych obciążeń finansowych. W ocenie Sądu, w sprawie organy nie rozważyły w sposób kompleksowy przesłanek wskazanych w powyższym przepisie. Nie przeanalizowały, czy skarżący jest realnie w stanie spłacać należność bez uszczerbku w zaspokajaniu swoich podstawowych potrzeb życiowych, w tym w kontekście możliwości zakup niezbędnych lekarstw.

Należy mieć na względzie, odmowa udzielania ulgi nie może przybrać dowolnego charakteru i powinna uwzględniać wszystkie istotne w sprawie okoliczności. Odmawiając udzielenia zobowiązanemu ulgi, organ w szczególności powinien przekonująco wyjaśnić, na czym opiera przekonanie, że w konkretnej i zindywidualizowanej sytuacji życiowej zobowiązanego spłata należności jest realna. Uzasadnienie decyzji powinno zawierać wnikliwe wyjaśnienie sytuacji majątkowej wnioskodawcy przy uwzględnieniu dochodów i niezbędnych wydatków oraz rzetelne rozważenie wpływu egzekucji konkretnej kwoty należności na sytuację życiową zobowiązanego, w tym przede wszystkim zdolność do utrzymania się. Organ poprzestał na stwierdzeniu, że rozstrzygnięcie o odmowie umorzenia ww. należności nie powoduje zagrożenia dla egzystencji skarżącego, albowiem możliwe jest ponoszenie przez niego dodatkowych obciążeń (w ratach), bądź zwrócenie się o pomoc do rodziny.

Zaznaczyć jednak należy, że w sprawie takiej jak przedmiotowa, organy nie mogą koncentrować się na funkcji prewencyjnej kary grzywny i tym uzasadniać odmowę umorzenia spornej należności. Rolą organów jest przede wszystkim zbadanie, czy w okolicznościach danej sprawy uzasadnione będzie umorzenie należności na podstawie przesłanek z art. 64 ust. 1 ustawy.

Zaznaczyć przy tym należy, iż sama zasadność ukarania grzywnami za popełnione wykroczenia, jak również wysokość zastosowanych kar, nie są kwestiami podlegającymi ocenie organów rozstrzygających w przedmiocie wniosku o ulgę

Odnośnie przesłanki interesu publicznego organ ogólnie wskazał, że w niniejszej sprawie przesłanka interesu publicznego nie wystąpiła. Jak zważono, umarzanie grzywien nakładanych w drodze mandatów karnych z powodu złej sytuacji materialnej mijałoby się z celem represyjno - wychowawczym, jaki spełniać powinna kara. W ocenie Sądu ten tok rozumowania organów przeczy jednakże samej ustawowej instytucji umorzenia należności, która to przecież nie wyłączyła z jej zakresu należności budżetowych wynikających z grzywien karnych. Gdyby zatem ustawodawca zamierzał w pełni zrealizować konstytucyjną zasadę nieuchronności odpowiedzialności karnej, w znaczeniu takim jak sugerował organ, to winien on w ogóle wyłączyć możliwość udzielania takiej ulgi w płatności w stosunku do tej kategorii należności budżetowych, a tego przecież nie dokonał.

Należy w tym miejscu zauważyć, że również w orzecznictwie zanegowany został pogląd wykluczający, co do zasady, możliwość umarzania należności o charakterze karnym (por. wyroki NSA z dnia 3 grudnia 2012 r., sygn. akt II GSK 1227/12; z dnia 21 stycznia 2014 r. sygn. II GSK 1632/12, z dnia 24 kwietnia 2014 r. sygn. II GSK 335/13, z dnia 4 września 2014 r. sygn. II GSK 1076/13, z dnia 10 czerwca 2015 r. sygn. II GSK 1092/14). Karny charakter dochodzonych należności sam w sobie nie może uzasadniać argumentu na temat wychowawczej roli kary i obowiązku jej poniesienia w każdej sytuacji życiowej ukaranego.

Ponadto, chociaż niewątpliwie w interesie publicznym leży, by wszyscy zobowiązani wywiązywali się z zapłaty należności stanowiących dochód państwa, to interes publiczny należy rozumieć nie tylko jako potrzebę zapewnienia maksymalnych środków po stronie dochodów w budżecie państwa, ale też jako ograniczenie jego ewentualnych wydatków np. na zasiłki dla bezrobotnych czy pomoc społeczną (por. wyrok NSA z 30 maja 2001 r., sygn. III SA 830/00; czy WSA w Warszawie z 8 marca 2011 r., sygn. akt V SA/Wa 2273/10).

W ocenie Sądu organy dokonały nieprawidłowej analizy przesłanki wystąpienia interesu publicznego. Karny charakter dochodzonych należności sam w sobie nie może uzasadniać argumentu na temat wychowawczej roli kary i obowiązku jej poniesienia w każdej sytuacji życiowej ukaranego. W szczególności rozważenia wymaga, czy będzie leżało w interesie publicznym pogłębianie ciężkiej sytuacji osób znajdujących się w takim położeniu jak skarżący i czy tym samym odmowa umorzenia należności z tytułu grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego, nie będzie sprzeczna z wywodzoną z art. 2 Konstytucji RP zasadą zaufania do działania organów państwowych. Rozważania te musze być zindywidualizowane. Co prawda rację ma organ, że umorzenie należności w całości, nie może doprowadzić do powstania błędnego przekonania, że niskie dochody oraz kłopoty zdrowotne każdorazowo mogą być utożsamiane z ważnym interesem zobowiązanego, usprawiedliwiając tym samym zwolnienie z konieczności wywiązywania się ze zobowiązania powstałego w wyniku popełnienia wykroczenia przez sprawcę.

Natomiast karnoprawny charakter należności objętej wnioskiem skarżącego (wynikający z istoty ukarania karą grzywny) nie może sam w sobie niezależnie od okoliczności skutecznie uzasadniać odmowy umorzenia tych należności, gdyż w przeciwnym razie - co do zasady - wyłączałby stosowanie omawianej regulacji względem grzywien nakładanych mandatami karnymi.

Tym samym, w ocenie Sądu, organ nie uzasadnił w sposób wyczerpujący, że umorzenie należności oznaczałoby nieuzasadnioną okolicznościami sprawy zgodę na rezygnację z należnego prawem dochodu Skarbu Państwa, w sytuacji gdy rozważania organu co do możliwości poprawy sytuacji skarżącego nie są należycie osadzone w realiach danej sprawy. Podkreślić przy tym należy, że interes publiczny nie może być utożsamiany wyłącznie z wpływami do budżetu Skarbu Państwa. Organ nie może w sposób automatyczny i nieuwzględniający zindywidualizowanych okoliczności odwoływać się do sformułowań odnoszących się do interesu Skarbu Państwa i uszczupleń dochodów budżetowych. Państwo za pośrednictwem swoich instytucji, oprócz wykazywanej funkcji fiskalnej, musi widzieć również obywatela i jego rzeczywiste problemy. Ochronie interesów fiskalnych Skarbu Państwa nie można bowiem niejako automatycznie nadawać wartość hierarchicznie wyższą niż inne społecznie akceptowane wartości, jak choćby troska o obywateli niezdolnych do samodzielnej egzystencji, zapobieganie doprowadzaniu do ubóstwa i nędzy, zapobieganie społecznemu wykluczeniu, ochrona postaw egzystencjonalnych obywateli, którzy wskutek zdarzeń losowych oraz niezależnych od siebie chorób wymagają opieki socjalnej.

Mając na uwadze powyższe, zdaniem Sądu, nie jest w interesie publicznym takie prowadzenie postępowania zmierzającego do wyegzekwowania należności publicznej, którego celem jest w zasadzie tylko uzyskanie korzyści fiskalnej przez Skarb Państwa.

Podobnie w sprawie w sposób wadliwy oceniono przesłankę ważnego interesu zobowiązanego, nie uwzględniając w należytym stopniu całokształtu wyjątkowo trudnej sytuacji zdrowotnej, majątkowej i rodzinnej skarżącego.

Z materiału dowodowego wynika, że skarżący cierpi na poważne i przewlekłe schorzenia, w tym [...] o [...], a ponadto pozostaje pod opieką [...] i [...]. Jego miesięczny dochód wynosi jedynie 1 395 zł, przy czym na samo leczenie przeznacza około 600 zł miesięcznie. W tych okolicznościach nie sposób podzielić stanowiska organów, które możliwość uiszczenia należności wywodziły m.in. z otrzymywania przez skarżącego dodatkowych rocznych świadczeń emerytalnych, możliwości uzyskania pomocy finansowej od żony lub dzieci, jak również potencjalnej możliwości rozłożenia należności na raty. Argumentacja ta ma charakter hipotetyczny i abstrahuje od rzeczywistej sytuacji życiowej zobowiązanego. Organ pominął bowiem, że żona skarżącego, z którą pozostaje on w ustroju rozdzielności majątkowej, sama uzyskuje niski dochód ok. 1 800 zł miesięcznie i również cierpi na liczne schorzenia, zaś dzieci skarżącego już udzielają rodzicom pomocy, w szczególności zapewniając im możliwość wspólnego zamieszkania.

Nie można zatem zakładać, że osoby te dysponują dalszymi środkami pozwalającymi na finansowanie zobowiązania skarżącego. Również dodatkowe świadczenia emerytalne nie mogą być oceniane w oderwaniu od całorocznych kosztów utrzymania oraz zwiększonych i stałych wydatków związanych z leczeniem. Ponadto, szczególną uwagę należy tu zwrócić na schorzenia skarżącego. [...] o [...], współistniejąca z innymi poważnymi schorzeniami, nie stanowi w realiach niniejszej sprawy jedynie jednej z wielu pozycji składających się na sytuację osobistą zobowiązanego, lecz okoliczność zasadniczo determinującą jego aktualne możliwości życiowe i finansowe oraz uzasadniającą konieczność przeznaczania posiadanych, bardzo organicznych środków, przede wszystkim na leczenie i zaspokojenie elementarnych potrzeb egzystencjalnych. Przy dochodzie skarżącego na wskazanym poziomie wymaganie od niego wygospodarowania środków na zapłatę grzywny, nawet w systemie ratalnym, wymagało zatem szczególnie wnikliwej oceny, czy nie prowadziłoby to do uszczerbku tych potrzeb.

W konsekwencji samo wskazanie przez organy potencjalnych źródeł sfinansowania należności, bez odniesienia ich do rzeczywistych możliwości skarżącego oraz wyjątkowo poważnego i długotrwałego charakteru jego sytuacji zdrowotnej, nie mogło stanowić wystarczającej podstawy do przyjęcia, że w sprawie nie zachodzi przesłanka ważnego interesu zobowiązanego.

W ocenie Sądu trzeba też zauważyć, że realizacja egzekucji ciążącej na skarżącym grzywny w realiach niniejszej sprawy pozostawałaby w oderwaniu od ogólnych zasad respektowania wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak: sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie do organów władzy publicznej, sprawność działania aparatu państwowego.

Oczywiście, organy w ramach postępowania umorzeniowego nie są władne do oceny zachowania podmiotu nakładającego mandat karny, jednakże nie zwalnia to ich od pogłębionego rozważenia celowości umorzenia należności mandatowej, mając na uwadze "interes publiczny" jak i "ważny interes zobowiązanego".

Reasumując, zdaniem Sądu, w realiach niniejszej sprawy dokonana przez organy obu instancji ocena braku wystąpienia przesłanek umorzenia była pobieżna, gdyż nie uwzględniała ona wszystkich istotnych okoliczności faktycznych, potwierdzonych zgromadzonym w sprawie i nie kwestionowanym przez organy materiałem dowodowym.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ winien prawidłowo wyważyć przesłankę ważnego interesu dłużnika z przesłanką interesu publicznego, ewentualnie względami społecznymi - czego we właściwy sposób nie zrobił, koncentrując się przede wszystkim na aspekcie skutecznego ukarania dłużnika. Pamiętać tu należy, iż możliwość skorzystania z ulgi w postaci umorzenia nie może być iluzoryczna.

Biorąc pod uwagę całość przedstawionych powyżej rozważań Sąd, z uwagi na stwierdzone naruszenie przepisów prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a.), na podstawie art. 145 § 1 pkt 1lit c i art. 135 p.p.s.a uchylił zaskarżoną decyzję.

O kosztach nie orzeczono, albowiem skarżący był od nich zwolniony.