Uzasadnienie
Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek SKO w Krakowie o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w sprawie skargi na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 18.12.2008r., nr: [...], [...], [...], w przedmiocie podatku od nieruchomości za lata 2003, 2004, 2005
Jak wynika z "oświadczenia o majątku i dochodach" fundusz Samorządowego Kolegium Odwoławcze wynosi 6 093 050,52 zł. a wartość środków trwałych tej jednostki 1 757 278,35 zł., rok 2008 zamknięto natomiast stratą w kwocie 4 532 096,75 zł. Na koncie w NBP posiadanym przez SKO zgromadzona jest kwota 18 618,63 zł.
Zdaniem orzekającego wniosek strony skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z dnia 20 września 2002r.
Nr 153, poz. 1270) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3).
Przyznanie prawa pomocy osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej może nastąpić, gdy wykaże ona, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. (prawo pomocy w zakresie częściowym) - por. art. 246§2 w/w ustawy.
Podkreślić więc należy na wstępie, iż instytucja przyznania prawa pomocy (w rozpatrywanym przypadku zwolnienia od kosztów sądowych) w przedmiotowej sprawie ma charakter fakultatywny.
Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe.
Warto zauważyć ponadto, iż zwolnienie od kosztów sądowych jest odstępstwem od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie chyba, że przepis szczególny stanowi inaczej.
Z tych też względów argumentacja SKO jako, że:" SKO jest jednostką budżetową nieposiadającą dochodów własnych, w związku z czym ewentualne koszty sądowe związane z przedmiotową sprawą stanowić będą obciążenie Skarbu Państwa " nie jest przekonująca.
W postępowaniu sądowoadministracyjnym zarówno organ administracyjny jak i osoba czy inny podmiot skarżący mają status strony (por. art. 32 w/w ustawy). Postępowanie to jest kontradyktoryjne a więc stosunek procesowy oparty jest na zasadzie "równości" (stron), nie charakteryzuje się zatem, jak w postępowaniu administracyjnym (podatkowym), konstrukcją nadrzędno podrzędną ("organ wydaje rozstrzygnięcie w sprawie, w której bierze udział")
Skoro więc strony postępowania sądowoadministracyjnego ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie a ani w/w ustawa ani też inny akt prawny, obowiązujący, nie przewidują zwolnienia SKO od ponoszenia kosztów sądowych, należy uznać, iż nie było intencją ustawodawcy takie zwolnienie ustanawiać.
Ustawodawca w postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie wprowadził - wzorem procedury cywilnej - zwolnienia od opłat sądowych Skarbu Państwa oraz instytucji państwowych (których zadanie nie polega na prowadzeniu działalności gospodarczej), podmioty te powinny uwzględniać w swojej działalności koszty niezbędne do prowadzenia postępowań sądowych, albowiem w przeciwnym wypadku zostaną pozbawione możliwości realizacji swych praw przed sądem. Podmioty takie nie mogą też wymagać, by instytucja prawa pomocy wypełniała brak ustawowego zwolnienia wobec przyjmowanej praktyki nieuwzględniania kosztów postępowania w planach finansowych. (postanowienie NSA z dnia 30.01.2007r., sygn. akt I Fz 596/06)
Ocena zdolności płatniczych wnioskodawcy i jego sytuacji majątkowej winna zatem podlegać takim samym zasadom jak i innych podmiotów, bez jakiegokolwiek uprzywilejowania wypływającego z charakteru tej jednostki.
Warto podkreślić, iż z przytoczonego wcześniej art. 246§2 pkt 2) w/w ustawy wynika, iż to na podmiocie starającym się przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek wykazania okoliczności świadczących o jego złej kondycji finansowej i niemożności uiszczenia np. kosztów sądowych.
Tymczasem SKO wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych uzasadniło jedynie faktem, iż jest jednostką budżetową, co w ocenie orzekającego nie stanowi spełnienia przesłanki z art. 246§2 pkt 2) w/w ustawy.
Należy też podkreślić, iż wysokość straty na poziomie 4 532 096,75 zł. jest wartością bilansową i nie odzwierciedla w pełni kondycji finansowej jednostki, której fundusz wynosi 6 093 050,52 zł. Jednocześnie należy zauważyć, iż SKO posiada na koncie bankowym kwotę 18 618,63 zł. Jest to o tyle istotne, że wysokość kosztów sądowych w postaci wpisu od skargi kasacyjnej w przedmiotowej sprawie wynosi 3 586,5 zł. co stanowi sumę ponad pięciokrotnie niższą od zgromadzonych środków.
W związku z tym, rozpatrywany wniosek należało oddalić, na podstawie art.244§1, art.245§3, art. 246§2 pkt.2, w zw. z art. 258 § 2, pkt 7) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z dnia 20 września 2002r. Nr 153, poz.1270).