Uzasadnienie
W dniu 24 grudnia 2012 r. G. T. wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego.
Wbrew art. 252 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej ustawą p.p.s.a., złożony wniosek nie został wniesiony na urzędowym formularzu. W związku z tym sąd doręczył skarżącemu odpowiedni formularz oraz wezwał skarżącego do wypełnienia go i złożenia w terminie siedmiu dni od doręczenia pod rygorem pozostawienia wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania.
G. T. we wniesionym formularzu wskazał, że pozostaje w gospodarstwie domowym wraz z bezrobotną od 2000 r. i niepobierającą zasiłku żoną oraz czternastoletnią córką. Jest właścicielem domu (105,4 m2) oraz działki (602 m2). Jest również współwłaścicielem 0,1834 ha łąk trwałych i pastwisk oraz 0,3461 ha gruntów ornych zabudowanych. Wskazał, że z tytułu umowy o pracę osiąga dochód miesięczny w wysokości 8.900 zł brutto. Jednocześnie podał, że w związku z przebytym zawałem serca został uznany za osobę niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, zdolną do pracy w warunkach chronionych. Zaznaczył jednocześnie, że wnioskuje o udzielenie prawa pomocy w zakresie całkowitym.
W dniu 22 stycznia 2013 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach wydał postanowienie, w którym oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego, adwokata lub doradcy podatkowego. Referendarz wskazał, że analiza złożonego przez skarżącego wniosku i akt administracyjnych wykazała, że skarżący bez wątpienia jest w stanie zdobyć środki finansowe na poniesienie kosztów sądowych bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Przyjął jednocześnie, że przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowany do osób charakteryzujących się ubóstwem (np. osób bezrobotnych bez prawa do zasiłku czy osób pozbawionych środków do życia). Stwierdził, że skarżący do takiej grupy osób nie należy, gdyż uzyskuje stały miesięczny dochód w wysokości 8.900 zł brutto i jest właścicielem kilku nieruchomości.
Od orzeczenia referendarza sądowego skarżący w dniu 1 lutego 2013 r. wniósł sprzeciw do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach. Podniósł w nim, że nie jest w stanie ponieść kosztów zastępstwa pełnomocnika procesowego z wyboru, gdyż koszty związane z jego ustanowieniem są o wiele wyższe niż opłaty związane z wniesieniem skargi. Stwierdził jednocześnie, że referendarz sądowy nie w pełni ocenił jego sytuację materialną. Zdaniem skarżącego, uznanie, że osiąga on miesięczne dochody w kwocie 8.900 zł brutto jest nieuzasadnione. Dochody te są bowiem obciążone obowiązkowymi należnościami względem państwa. Po ich potrąceniu pozostaje kwota około 5.000 zł netto i to ona powinna zostać przyjęta przez sąd do oceny możliwości poniesienia kosztów związanych z rozpoznaniem skargi. Skarżący podniósł ponadto, że jego wniosek zasługiwał na uwzględnienie przynajmniej w zakresie udzielenia częściowego prawa pomocy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje
Zgodnie z art. 260 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej jako: ustawa p.p.s.a.), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd. Wniesienie w niniejszej sprawie sprzeciwu spowodowało zatem, że postanowienie referendarza sądowego z dnia 22 stycznia 2013 r. utraciło moc. W związku z tym sprawa wywołana wnioskiem skarżącego o udzielenie mu prawa pomocy została rozpatrzona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach.
Zgodnie z art. 199 ustawy p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W związku z tym każdy, kto wszczyna postępowanie sądowe powinien liczyć się z koniecznością ich ponoszenia. Osoby planujące uruchomienie sądowej kontroli dotyczących ich rozstrzygnięć powinny zatem tak zagospodarować dostępne środki, by móc uiścić kwoty związane z sądową ochroną swoich praw.
Przyznanie prawa pomocy jest odstępstwem od wskazanej wyżej zasady samodzielnego ponoszenia kosztów postępowania. Instytucja ta polega na przerzuceniu kosztów postępowania na budżet państwa, czyli pośrednio na ogół społeczeństwa. W związku z tym prawo pomocy może być udzielone jedynie w sytuacjach wyjątkowych. Jak wynika z orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. np. postanowienie NSA z dnia 1 lutego 2013 r., sygn. akt II OZ 45/13, dostępne na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl), prawa pomocy udziela się tylko w stosunku do osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Przy ocenie czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy Sąd bierze pod uwagę przesłanki określone w art. 246 ustawy p.p.s.a. Zgodnie z brzmieniem § 1 pkt 1 tego artykułu, prawo pomocy w zakresie całkowitym przysługuje osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Natomiast na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie, która wykaże nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy podkreślić, że wykazane w powyższych przepisach przesłanki nadania prawa pomocy powinny być interpretowane ściśle, z uwagi na wyjątkowy charakter tej instytucji.
W przedmiotowej sprawie skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, w sprzeciwie zaznaczając jednak, że jego wniosek zasługiwał na uwzględnienie choćby w zakresie udzielenia częściowego prawa pomocy.
Zgodnie z powołanym już wyżej art. 246 ustawy p.p.s.a., to na stronie spoczywa obowiązek udowodnienia zaistnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy w określonym zakresie. Powinna ona przedstawić w sposób rzetelny i przekonywujący, że zachodzą wobec niej przesłanki zastosowania tej instytucji. Tymczasem informacje wskazane we wniosku z dnia 9 stycznia 2013 r. oraz sprzeciwie z dnia 1 lutego 2013 r. prowadzą do konkluzji, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek lub częściowych kosztów sądowych związanych ze swym udziałem w sprawie.
Wskazał bowiem, że uzyskuje stały miesięczny dochód z tytułu umowy o pracę wysokości 8.900 zł brutto. Ponadto, podał, że jest właścicielem majątku nieruchomego w postaci domu o powierzchni 105,4 m2 oraz działki o powierzchni 602 m2, a także współwłaścicielem 0,1834 ha łąk trwałych i pastwisk oraz 0,3461 ha gruntów ornych zabudowanych.
Posiadany majątek, w ocenie sądu, jest wystarczający do poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla skarżącego i jego rodziny. Poglądu tego nie może zmienić fakt, że uzyskiwany przez skarżącego dochód podlega obowiązkowym obciążeniom ze strony państwa, co powoduje zmniejszenie kwoty faktycznie możliwej do wykorzystania przez skarżącego. Po dokonaniu tego rodzaju obligatoryjnych potrąceń skarżącemu pozostaje bowiem kwota około 5000 zł netto. Kwota ta przy uwzględnieniu innych elementów majątku skarżącego i jego stanu rodzinnego nie wskazuje natomiast na niemożność poniesienia kosztów postępowania w niniejszej sprawie, zarówno w zakresie kosztów sądowych jak i kosztów ustanowienie adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego. Instytucja prawa pomocy ma bowiem na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym.
Tymczasem wykazany przez skarżącego stan majątkowy nie daje podstaw do przyjęcia, że skarżący nie może samodzielnie sfinansować swojego udziału w postępowaniu. Wnioskodawca zatem w niezasadny sposób zarzuca, że referendarz sądowy nie w pełni ocenił jego sytuację majątkową, rodziną, zdrowotną oraz koszty związane z utrzymaniem i leczeniem, zwłaszcza, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie zostały wyszczególnione żadne koszty związane z koniecznością leczenia czy utrzymania. Taki stan rzeczy pozwala natomiast przyjąć, że wnioskodawca ponosi koszty leczenia i utrzymania w zakresie nieodbiegającym znacznie od stanu przeciętnego.
Na zakończenie warto podkreślić, że możliwość przyznania prawa pomocy dotyczy sytuacji, gdy wnioskodawca nie jest w stanie obiektywnie ponieść kosztów postępowania. Nie dotyczy natomiast sytuacji subiektywnego przekonania o braku możliwości uiszczenia takich kosztów (por. postanowienie NSA z dnia 29 października 2010 r. sygn. akt I FZ 323/10, dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 244, art. 245 § 2 i 3, art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 oraz art. 260 ustawy p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.