Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 23 grudnia 2013 r. sygn. akt I SA/Ke 530/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalił skargi M. J. na decyzje Dyrektora Izby Skarbowej w K. z [...] r. wydane w przedmiocie podatku od towarów i usług. Pismem z dnia 7 lutego 2014 r. skarżąca poinformowała, że zamierza złożyć skargę kasacyjną od ww. wyroku i wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w postępowaniu kasacyjnym oraz o ustanowienie doradcy podatkowego. Wskazała, że jej sytuacja materialna od czasu zwolnienia od kosztów sądowych (postanowienia referendarza sądowego z dnia 14 listopada 2013 r., sygn. akt I SA/Ke 530, 531, 532, 533, 537 i 540/12) nie uległa poprawie, a nawet pogorszyła się, gdyż komornik przystąpił do zajęcia domu.
Odpowiadając na wezwanie referendarza sądowego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy (art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, j. t. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej jako "ustawa p.p.s.a.") skarżąca przedłożyła kserokopie: własnego zeznania podatkowego za 2013 r. z dochodem w kwocie 36 449,82 zł, informacji o dochodach PIT-11 męża z dochodem w kwocie 12 776,55 zł, decyzji z 12 listopada 2013 r. o uznaniu skarżącej za osobę bezrobotną oraz o przyznaniu zasiłku dla bezrobotnych w wysokości 658,90 zł brutto miesięcznie od 11 lutego 2014 r., wniosku do Starostwa Powiatowego w K o wydanie zaświadczenia z Wydziału Ewidencji Pojazdów i Kierowców o posiadanych przez skarżącą oraz jej męża samochodach wraz z informacją, że zaświadczenie przedłoży w Sądzie niezwłocznie po jego otrzymaniu, wypowiedzenia umowy przez PGE Obrót S.A. z dnia 16 października 2013 r., zarządzenia komornika w sprawie połączenia akt Km 135/14 do Km 1535/12 z dnia 20 lutego 2014 r. oraz zawiadomienia o wszczęciu egzekucji z 20 lutego 2014 r. Jednocześnie wskazała, że ani ona, ani jej mąż nie posiadają żadnych samochodów czy rachunków bankowych.
Nadto stwierdziła, że obecnie nie jest w stanie ponosić wszystkich kosztów utrzymania rodziny, czego dowodem jest to, że zakład energetyczny rozwiązał umowę. Dodała, że koszty wyżywienia w kwocie 1000 zł pokrywane są przy wsparciu rodziny i oświadczyła, że obecnie jest osobą bezrobotną, a mąż również nie pracuje. Wyjaśniła, że nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z pełnomocnikiem. Pełnomocnictwo z 11 lutego 2013 r. obowiązywało bowiem wyłącznie w zakresie reprezentacji przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Kielcach. Jednocześnie zwróciła się o ustanowienie jej pełnomocnikiem doradcy podatkowego P. Z. W sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego z 25 marca 2014 r. oddalającego wniosek z 7 lutego 2014 r. skarżąca wyjaśniła, że w samochodzie wykazanym w załączonym do sprzeciwu zaświadczeniu z Wydziału Ewidencji Pojazdów i Kierowców mąż posiada udział 10%, przy czym wartość zadłużenia z tytułu zaciągniętego na jego zakup kredytu przekracza wartość całego samochodu.
W zakresie dochodów męża sprostowała, że obecnie mąż ma zawieszoną działalność gospodarczą i nie uzyskuje z niej dochodów, te osiąga jedynie z tytułu pracy (jak w złożonym PIT-11 za 2013 r.).
Na podstawie art. 255 ustawy p.p.s.a. Sąd wezwał skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. W odpowiedzi skarżąca przedłożyła wydruk z ewidencji działalności gospodarczej i wskazała, że mąż zawiesił działalność gospodarczą w dniu 13 listopada 2013 r. i w związku z tym w 2014 r. nie uzyskał z niej przychodu. Dodała, że obecnie mąż nie pracuje i nie uzyskuje żadnych dochodów. Przedkładając pismo wyjaśniające od pełnomocnika, wskazała, że pełnomocnictwo z 11 lutego 2013 r. zostało w dniu 23 grudnia 2013 r. ograniczone.
Postanowieniem z dnia 30 maja 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalił wniosek z dnia 7 lutego 2014 r. stwierdzając, że skarżąca podczas postępowania w przedmiocie przyznania prawa pomocy przedkładała informacje rozbieżne, wybiórcze i nieprecyzyjne, skutkiem czego był brak możliwości dokonania rzeczywistej oceny sytuacji majątkowej skarżącej.
Naczelny Sąd Administracyjny w dniu 1 września 2014 r. uchylił ww. orzeczenie postanowieniem o sygn. akt I FZ 213/14 i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Kielcach do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia NSA wskazał, że przedstawiane przez skarżącą dokumenty i oświadczenia pozwalają na ocenę jej sytuacji majątkowej, a ta prowadzi do wniosku, że strona bez przyznania jej pomocy ze strony Budżetu Państwa zostanie pozbawiona przysługującego jej prawa do weryfikacji wyroku wydanego w pierwszej instancji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje
Zgodnie z przepisem art. 190 zd. 1 ustawy p.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 tej ustawy, Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Oznacza to, że w niniejszej sprawie Sąd obowiązany jest do uwzględnienia w swoim rozstrzygnięciu stanowiska wyrażonego w postanowieniu NSA z dnia 1 września 2014 r. o sygn. akt
I FZ 213/14.
Zgodnie z przepisem art. 199 ustawy p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Z uwagi jednak na konieczność zapewnienia prawa do sądu osobom niemogącym samodzielnie ponieść kosztów postępowania, ustawodawca wprowadził instytucję prawa pomocy, która może być udzielona w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 ustawy p.p.s.a.). Natomiast w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a.).
Zgodnie z treścią przepisu art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy p.p.s.a., prawo pomocy przysługuje osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) bądź osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Ubiegający się o taką pomoc powinien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania rodziny. Dopiero gdy poczynione w ten sposób oszczędności okażą się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa.
W niniejszej sprawie skarżąca ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wnosi bowiem o zwolnienie jej od kosztów sądowych w postępowaniu kasacyjnym oraz ustanowienie dla niej doradcy podatkowego. Oznacza to, że sytuacja skarżącej winna być rozpatrywana w oparciu o przepisy art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 ustawy p.p.s.a.
W odniesieniu do wniosku skarżącej o zwolnienie jej od kosztów sądowych w postępowaniu przed sądem drugiej instancji wskazać należy, że prawomocnymi postanowieniami z dnia 14 listopada 2013 r. sygn. akt I SA/Ke 530, 531, 532, 533, 537 i 540/12, podjętymi w sprawach rozpatrywanych obecnie pod jedną sygnaturą
I SA/Ke 530/12, skarżąca została już zwolniona od kosztów sądowych i to w odniesieniu do całego postępowania sądowoadministracyjnego. Oznacza to, że skarżąca uzyskała już prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, a zwolnienie to ma skutek również w postępowaniu kasacyjnym przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Z uwagi na powyższe obecnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach odstąpił od orzekania w tym zakresie.
Rozpoznając zaś wniosek skarżącej o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, Sąd wziął pod uwagę to, że zgodnie z art. 175 § 1 i 3 ustawy p.p.s.a. skarga kasacyjna winna być sporządzona przez profesjonalnego pełnomocnika. Zbadał także stan majątkowy i rodzinny wnioskodawczyni, w konsekwencji stwierdzając, że sytuacja, w jakiej znajduje się skarżąca pozwala na uwzględnienie wniosku z dnia 7 lutego 2014 r. poprzez przyznanie stronie doradcy podatkowego. Dokonując analizy wniosku skarżącej o ustanowienie pełnomocnika, Sąd podzielił ocenę wyrażoną w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 września 2014 r. Sąd drugiej instancji wskazał bowiem, że posiadane przez skarżącą zasoby pieniężne nie są istotne z punktu widzenia możliwości sfinansowania ustanowienia doradcy podatkowego w celu napisania skargi kasacyjnej od wyroku z 23 grudnia 2013 r., sygn. akt I SA/Ke 530/12. Nadpłata z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2013 r. w wysokości 4449 zł, na której istnienie po stronie skarżącej wskazał WSA w Kielcach w postanowieniu z dnia 30 maja 2014 r., nie jest bowiem możliwa do odzyskania ze względu na treść art. 76 § 1 Ordynacji podatkowej.
Natomiast zasiłek w wysokości 658,90 zł brutto miesięcznie nie jest wystarczający do zaspokojenia podstawowych potrzeb pięcioosobowej rodziny. Podobnie samochód marki Mercedes-Benz nie może być uznany za składnik majątkowy możliwy do zbycia, gdyż obciążony jest kredytem. Nie bez znaczenia dla oceny kwestii ustanowienia pełnomocnika z wyboru jest również fakt, że koszt sporządzenia skargi kasacyjnej w sprawie skarżącej wobec dość znacznej wartości przedmiotu zaskarżenia może być zbliżony do wysokości wpisów od skarg. Tymczasem rodzina osiąga niskie dochody, a nadto wobec skarżącej toczy się postępowanie egzekucyjne wszczęte na podstawie tytułów wykonawczych opiewających na znaczne kwoty, wielokrotnie przewyższające dochody wnioskodawczyni i jej męża. Istnienie po stronie skarżącej sytuacji materialnej niepozwalającej na samodzielne ustanowienie doradcy podatkowego pełnomocnikiem z wyboru potwierdza nadto rozwiązanie umowy przez zakład energetyczny oraz to, że skarżąca jest zmuszona do korzystania ze wsparcia rodziny w pokrywaniu kosztów wyżywienia.
Wobec powyższego - na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 ustawy p.p.s.a. - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach rozszerzył zakres prawa pomocy przyznanego skarżącej na mocy postanowień referendarza sądowego z dnia 14 listopada 2013 r. i ustanowił dla M. J. doradcę podatkowego, co znalazło swój wyraz w sentencji.