Uzasadnienie
Przedmiot kontroli Sądu stanowiło postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej: "DIAS", "Dyrektor", "organ nadzoru") z 6 listopada 2025 r. nr 2401-IEE.7191.83.2025.1.MSN UNP: 2401-25-257821 wydane na podstawie art. 123 § 1, art. 59 § 2 w związku z art. 58 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 572 ze zm. – dalej: "k.p.a.") oraz art. 17 § 1, art. 18 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2025 r., poz. 132 ze zm. – dalej: "u.p.e.a.") z wniosku G. L. (dalej: "Skarżący", "strona", "wnioskodawca", "zobowiązany") odmawiające przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w T. (dalej: "Naczelnik", "organ egzekucyjny") z 15 września 2025 r. nr [...] o odmowie zwolnienia z egzekucji nieruchomości.
Stan sprawy.
Zobowiązany, wobec którego Naczelnik prowadzi egzekucję administracyjną skierowaną do nieruchomości położonej w T. przy ul. [...] (k.w. [...]) zwrócił się do organu egzekucyjnego z pismem z 12 maja 2025 r. zatytułowanym wniosek o odstąpienie od egzekucji z nieruchomości. Zobowiązany wniósł o odstąpienie od egzekucji z nieruchomości położonej w T. przy ulicy [...]. Na wezwanie organu egzekucyjnego strona wyjaśniła, że pismo z dnia 12 maja 2025 roku było wnioskiem o zwolnienie nieruchomości spod egzekucji w trybie art. 13 u.p.e.a.
Naczelnik postanowieniem z 15 września 2025 r. odmówił zwolnienia z egzekucji nieruchomości położonej w T. przy ul. [...] (k.w. [...]). Postanowienie to zostało doręczone w dniu 22 września 2025 r.
Zobowiązany pismem z 2 października 2025 r. złożył zażalenie na powyższe postawienie. Wraz z zażaleniem strona zwróciła się o przywrócenie terminu do złożenia tego zażalenia. Jako okoliczności mające przemawiać za uwzględnieniem wniosku powołano w okresie od 18 września 2025 roku do 23 września 2025 roku na leczeniu szpitalnym w związku nagłym pogorszeniem stanu zdrowia.
Dyrektor postanowieniem z 6 listopada 2025 r. odmówił przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie organu egzekucyjnego. Organ nadzoru przytoczył i omówił regulację dotyczącą przywracania terminu zamieszczoną w art. 58 k.p.a. Wyjaśnił, że przywrócenie terminu może nastąpić, jeżeli jego uchybienie nastąpiło na skutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Wskazał nadto, że przyczyna uchybienia terminu musi być niezależna od strony i przez nią niezawiniona. Stwierdził, że o braku winy można mówić jedynie wówczas, gdy strona działała z najwyższą starannością, jednakże dopełnienie czynności w terminie stało się obiektywnie niemożliwe z powodu trudnej do przezwyciężenia przeszkody, niezależnej od strony. Przeszkoda taka ma zwykle nagły charakter i nie można przezwyciężyć jej nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Zaznaczył, ze przeszkoda taka musi istnieć przez cały czas biegu terminu przepisanego dla dokonania danej czynności.
Organ nadzoru zaznaczył, że we wniosku o przywrócenie terminu Zobowiązany nie uprawdopodobnił, iż nastąpiło to bez jego winy. Wskazał, że opóźnienie we wniesieniu zażalenia było spowodowane pobytem w dniach od 18 września 2025 r. do 23 września 2025 r. na leczeniu szpitalnym, jak również stanem zdrowia. Dyrektor wskazał, że postanowienie Naczelnika doręczono 22 września 2025 r., a zatem ustawowy termin wniesienia zażalenia upływał 29 września 2025 r. W tej sytuacji wnioskodawca przebywający w Wojewódzkim Szpitalu Specjalistycznym nr [...] w B. na Oddziale [...] w okresie od 18 do 23 września 2025 r. mógł dokonać czynności procesowej w przewidzianym ustawowo czasie, który upływał dopiero 29 września 2025 r. Zobowiązany wniósł zażalenie 2 października 2025 r., dopiero w 9 dniu od wyjścia ze szpitala. Dyrektor podkreślił, że skoro Zobowiązany opuścił szpital 23 września 2025 r. (wtorek), to uwzględniając zwyczajowe okoliczności faktyczne związane z powrotem do domu, uzasadnione jest oczekiwanie, że chcąc skorzystać z prawa do złożenia zażalenia, rozpocznie czynności związane z wystosowaniem stosownego pisma niezwłocznie po powrocie do domu, respektując biegnący termin i jego granice.
Dyrektor uznał, że nawet uwzględniając przychylną dla wnioskodawcy interpretację opartą na przyjęciu, iż powrót ze szpitala wymaga pewnej aklimatyzacji do spraw domowych, nie sposób przyjąć, że okres pomiędzy 24 września 2025 roku (dzień następujący po powrocie ze szpitala do domu), a 29 września 2025 roku, czyli 6 dni, był niewystarczający dla sporządzenia i wniesienia zażalenia.
Organ nadzoru stwierdził, że dokumentacja sprawy nie ilustruje, że zaszło zdarzenie nagłe, niemożliwe do przewidzenia, które pozbawiłoby wnioskodawcę możliwości działania w swojej sprawie. Nawiązując do orzecznictwa sądów administracyjnych wskazał, że pobyt w szpitalu może niekiedy uzasadniać przywrócenie terminu, jednak nie wolno tego automatycznie przenosić na okres rekonwalescencji poszpitalnej.
Dyrektor doszedł do wniosku, że nie zostały spełnione wymogi art. 58 § 1 i § 2 k.p.a. Organ nadzoru przyjął, że składając 2 października 2025 r. zażalenie na ww. postanowienie Naczelnika oraz wniosek o przywrócenie terminu do jego wniesienia nie Zobowiązany nie zachował 7 dniowego terminu od ustania przyczyny niedochowania terminu do wniesienia wniosku o jego przywrócenie oraz nie uprawdopodobnił, że uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy.
Zobowiązany pismem z 17 grudnia 2025 r. wniósł skargę własną na dwa postanowienia Dyrektora z 6 listopada 2025 r. Pierwsze o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia na wcześniej wymienione postanowienie Naczelnika z 15 września 2025 r. Drugie stwierdzające, że zażalenie na postanowienie Naczelnika z 15 września 2025 r. wniesione zostało z uchybieniem 7-dniowego terminu, przewidzianego w art. 17 § 1 u.p.e.a.
Strona wniosła o uchylenie obu wskazanych postanowień, orzeczeni o przywróceniu terminu do wniesienia zażalenia zgodnie z wnioskiem, zwolnienie egzekucji z nieruchomości lub zobowiązania Dyrektora do ponownego rozpatrzenia zażalenia. Dodatkowo strona wniosła o udzielenie jej ochrony tymczasowej poprzez zawieszenie wykonania postanowienia Dyrektora z 6 listopada 2025 r.
Uzasadniają skargę Zobowiązany wskazał, że z uwagi na nagłe pogorszenie się stanu zdrowia skutkujące pobytem na leczeniu szpitalnym w Wojewódzkim Szpitalu Specjalistycznym Nr [...] w B., Oddział [...] w okresie od 18 września 2025 do 23 września 2025 r. i dalszym leczeniem ambulatoryjnym, nie był zdolny przez ponad tydzień po powrocie ze szpitala do jakiejkolwiek aktywności fizycznej i umysłowej, a tym bardziej do zapoznania się z postanowieniem Naczelnika z 15 września 2025, które w czasie pobytu w szpitalu w dniu 22 września 2025 r. odebrała żona skarżącego. Z tych przyczyn nie mógł on też wnieść zażalenia. Zobowiązany nawiązał także do tego, że kwestia egzekucji z nieruchomości wiąże się ze sprawami dotyczącymi 9udzielenia ulg w spłacie zaległości podatkowych toczącymi się przed tut. Sądem d sygnaturami akt I SA/Gl 1317/25 i I SA/Gl/ 1318/25.
W odpowiedzi na skargę udzielonej pismem z 22 stycznia 2026 r. DIAS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu.
Skarżący w piśmie z 16 marca 2026 r. powiadomił Sąd o przebiegu czynności egzekucyjnych skierowanych do nieruchomości oraz złożył zapewnienie o działaniach zmierzających do spłaty zaległości podatkowych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje
Skarga wniesiona została na postanowienie wymienione w art. 3 § 2 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143 – dalej "p.p.s.a.") podlegające kontroli sprawowanej przez właściwy sąd administracyjny. Wspomniana kontrola wykonywana jest pod względem zgodności z prawem poddanych jej działań administracji publicznej – art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267).
Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. rozpoznając skargę sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a. (skarga na interpretację indywidualną przepisów prawa podatkowego).
Spór w sprawie dotyczy odmowy przywrócenia terminu do złożenia zażalenia na postanowienie wydane w toku administracyjnego postępowania egzekucyjnego skierowanego do nieruchomości zobowiązanego.
Stosownie do art. 18 pkt 1 u.p.e.a. jeżeli przepisy ustawy egzekucyjnej nie stanowią inaczej w postępowaniu egzekucyjnym przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego stosuje się odpowiednio.
Zagadnienie przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowych nie zostało uregulowane w ustawie egzekucyjnej. Stąd na potrzeby kwestii przywrócenia terminu do czynności procesowych w toku administracyjnego postępowania zastosowanie znajduje art. 58 k.p.a. Przywrócenie terminu może nastąpić wyłącznie na wniosek zainteresowanego podmiotu jeżeli łącznie zostaną spełnione następujące warunki: 1) uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy, 2) wniosek o przywrócenie terminu zostanie wniesiony w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu, 3) wraz z wnioskiem zostanie wykonana czynność, której strona nie dokonała w terminie.
W niniejszej sprawie trzy zagadnienia pozostają poza sporem i znajdują potwierdzenie w materiale sprawy. Pierwsze, fakt skutecznego doręczenia przesyłki zawierającej postanowienie Naczelnika z 15 września 2025 r., co nastąpiło 22 września 2025 r. Drugie, to złożenie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu zażalenia na postanowienie Naczelnika z 15 września 2025 r. Trzecie to, okres i przyczyny hospitalizacji wnioskodawcy ustalone na podstawie złożonej do akt administracyjnych i sądowych dokumentacji medycznej. Powyższe zawęża badanie prawidłowości zaskarżonego postanowienia do dwóch kwestii, a mianowicie dochowania przez stronę 7 dni terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu od dnia ustania przeszkody do wykonania czynności oraz oceny uprawdopodobnienia braku winy strony dla wykonania wezwania.
W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że przesłanka dochowania siedmiodniowego terminu jest pierwotna w stosunku do pozostałych podstaw uwzględnienia wniosku. Jej niedochowanie zawsze skutkuje nieuwzględnieniem wniosku o przywrócenie terminu, ponieważ zgodnie z art. 58 § 3 k.p.a., termin siedmiodniowy jest terminem, który nie podlega przywróceniu (por. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 lipca 2017 r. sygn. akt I OSK 1992/15 i z dnia 16 grudnia 2016 r. sygn. akt II OSK 1365/16). Obowiązkiem organu administracji jest zatem ustalenie, w świetle okoliczności sprawy a przede wszystkim wyjaśnień zainteresowany, kiedy ustała przeszkoda do wykonania czynności.
W uzasadnieniu skarżonego postanowienia Dyrektor stwierdził, że skarżący uchybił 7 dniowemu terminowi do złożenia wniosku o przywrócenie terminu (s. 5 uzasadnienia, pierwszy akapit od dołu). Organ nadzoru nie poprzedził tego jednoznacznym wskazaniem, kiedy według niego ustąpiła przeszkoda dla dopełnienia czynności procesowej. Jedynie z kontekstu jaki daje całość argumentacji przedstawionej przez DIAS wywieść można, że uznał on dzień następujący po powrocie wnioskodawcy ze szpitala jako dzień, w którym ustała przeszkoda do złożenia zażalenia. Organ nadzoru działał w tym zakresie arbitralnie i pominął to, że wnioskodawca dla uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminowi powoływał się nie tylko na pobyt w szpitalu, lecz ogólnie na rozstrój zdrowia (akta administracyjne k. 326-327). Błędem organu nadzoru było zatem "dopowiedzenie" za stronę, pomimo braku jednoznacznego wskazania przez wnioskodawcę, że przyczyny uchybienia terminu ustały 24 września 2025 r. i przyjęcie tego momentu przy obliczaniu zachowania przez zainteresowanego terminu z art. 58 § 3 k.p.a.
Nie można pominąć natury schorzeń w związku, z którymi wnioskodawca był hospitalizowany. Z dokumentacji leczenia wynika, że skarżący przeszedł wylew, miał objawy padaczki, a ponadto cierpi na schorzenia onkologiczne (akta administracyjne k. 328-330). W tej sytuacji organ administracji działając z poszanowaniem zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organu (art. 8 § 1 k.p.a.) powinien był co najmniej zwrócić się do strony o sprecyzowanie, kiedy przeszkody zdrowotne uniemożliwiające przywrócenie terminu ustąpiły. Alternatywnie działając na korzyść strony organ administracji mógł przyjąć, że ustały one w dacie w jakiej strona złożyła wniosek o przywrócenie terminu.
Trafnie wskazano w skarżonym postanowieniu (kilkukrotnie to powtarzając) na stanowisko zgodnie z którym instytucja przywrócenia terminu ma charakter wyjątkowy. Może być ona zastosowana jedynie wtedy, gdy wszystkie określone w art. 58 k.p.a. przesłanki zostaną spełnione łącznie. Samo złożenie wniosku przez zainteresowanego we wskazanym terminie oraz dokonanie czynności, dla której zakreślony był termin, nie jest wystarczającą przesłanką przywrócenia uchybionego terminu do dokonania czynności procesowej. Konieczne jest bowiem uprawdopodobnienie przez wnioskodawcę, że nie ponosi on winy w niedochowaniu terminu. Kryterium braku winy, jako przesłanki umożliwiającej przywrócenie terminu do dokonania czynności, wiąże się z obowiązkiem szczególnej staranności przy dokonaniu tej czynności. O braku winy w uchybieniu terminu można mówić jedynie wtedy, gdy strona nie mogła usunąć przeszkody nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku (zob. postanowienie NSA z dnia 2 października 2002 r., V SA 793/03, Mon. Praw. 2002, nr 23, s. 1059).
Nawiązując do okoliczności niniejszej sprawy Sąd uznał za koniecznie wskazanie, że z doświadczenia życiowego wyprowadzić można wniosek, iż schorzenia neurologiczne obiektywnie mogą oddziaływać na zdolność człowieka do funkcjonowania. Zwykle mają one istotny wpływ na możliwość podejmowania działań z odpowiednim rozeznaniem. Dotyczy to zwłaszcza zachowań wymagających zaangażowania intelektualnego i nie sprowadzających się do prostych czynności manualnych. Do takich natomiast zalicza się zapoznanie się, analiza, podjęcie decyzji kierunkowej o wniesieniu środka zaskarżenia a następnie jego zredagowanie/zaakceptowanie. Jest przy tym oczywistym, że tego rodzaju choroby i problemy zdrowotne stanowią okoliczności zewnętrzne względem zainteresowanego, trudne do przewidzenia, oraz pozostające poza jego kontrolą. Względy te należy mieć na uwadze przy ocenie uprawdopodobnienia braku winy przy uchybieniu terminowi procesowemu.
W tym stanie rzeczy Sąd stwierdził, że zaskarżone postanowienie wydano z naruszeniem art. 8 § 1 w zw. z art. 58 § 1 i 3 k.p.a. w sposób mogący mieć wpływ na wynik sprawy. Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. orzekł o uchyleniu zaskarżonego postanowienia. Ponownie rozpoznając sprawę organ nadzoru uwzględni stanowisko wyrażone w uzasadnieniu niniejszego wyroku. Zadaniem organu nadzoru będzie wyjaśnienie tego kiedy ustąpiły okoliczności stanowiące przeszkodę dla wykonania czynności procesowej. Następnie jeżeli wystąpią warunki do merytorycznego rozpoznania wniosku strony ponownie przenalizuje, czy strona uprawdopodobniła że nie ponosi winy w uchybieniu terminowi do wniesienia zażalenia.
Nawiązując do adresowanego do Sądu wniosku strony skarżącej o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia wyjaśnić należy, że sądy administracyjne zajmują się kontrolą działalności administracji publicznej. Wykonując tenże posługiwać się mogą środkami wskazanymi w p.p.s.a. Przepisy ustawy procesowej nie dają możliwości orzeczenia "za organ" w przedmiocie przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej. Stąd niemożliwe było zadośćuczynienie wnioskowi strony skarżącej.
Sąd na podstawie art. 200 p.p.s.a. oraz art. 210 § 2 p.p.s.a. po rozpoznaniu sprawy w trybie uproszczonym orzekł o obowiązku zwrotu przez organ podatkowy (DIAS) na rzecz strony skarżącej - nie reprezentowanej przez zawodowego pełnomocnika - kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw w kwocie 100 zł obejmującej uiszczony wpis od skargi.