Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 19 listopada 2025r. nr 2401-IOA.601.1.2025.JK UNP: 2401-25-288270 Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej: Dyrektor) utrzymał w mocy własną decyzję z 22 września 2025r. nr 2401-IOD-1.601.5.2025.5/AB-T UNP: 2401-25-237365 odmawiającą wznowienia postepowania podatkowego zakończonego decyzjami ostatecznymi Naczelnika Urzędu Skarbowego w T. z 20 marca 2012r. o nr od [...] do [...], określającymi zobowiązanie podatkowe W. K. w podatku od towarów i usług za kolejne miesiące od stycznia do grudnia 2005r.
W podstawie prawnej tej decyzji wskazano art. 13 § 1 pkt 2 lit. c, art. 233 § 1 pkt 1 i art.243 § 3 oraz art. 244 § 1 w związku z art. 240 § 1 pkt 1 i pkt 5 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t. j. Dz. U. z 2025r., poz. 111 z późn. zm., dalej: O.p.).
Stan sprawy przedstawia się następująco.
20 marca 2012 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w T. (dalej: Naczelnik) wydał 12 decyzji o nr od [...] do [...], w przedmiocie podatku od towarów i usług, odpowiednio, za miesiące od stycznia do grudnia 2005r.
W wyniku rozpatrzenia odwołań od tych decyzji Dyrektor decyzjami z 28 grudnia 2012r. o nr: PT_lll_l/440700-0060-0066/12/6/58544 (w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do lipca 2005r.), nr PT_lll_l/440700-0Ó767/12/6/58544 (w przedmiocie podatku od towarów i usług za sierpień 2005r.), nr: PT_lll_l/440700-0068/12/6/58544 (w przedmiocie podatku od towarów i usług za wrzesień 2005r.), nr PT_lll_l/440700-0069/12/6/58544 (w przedmiocie podatku od towarów i usług za październik 2005r.) oraz nr PT_lll_l/440700-0070-0071/12/6/58544 (w przedmiocie podatku od towarów i usług za listopad i grudzień 2005r.) utrzymał w mocy ww. decyzje Naczelnika z 20 marca 2012r.
Pismem z 7 sierpnia 2025r. skierowanym do Naczelnika W. K. (dalej: podatnik, skarżący) wniósł o wznowienie postępowania podatkowego zakończonego m.in. "decyzją ostateczną Naczelnika Urzędu Skarbowego w T. z dnia 20 marca 2012 roku, nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] określających zobowiązanie podatkowe w podatku od towarów i usług za miesiące styczeń, luty, marzec, kwiecień, maj, czerwiec, lipiec, sierpień, wrzesień, październik, listopad, grudzień 2005".
Jako podstawę prawną wskazał art. 241 w związku z 240 § 1 pkt 1 i pkt 5 i art. 244 § 2 O.p., podnosząc, że "decyzję oparto na fałszywym dowodzie oraz że wyszły na jaw istotne dla sprawy nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję". Zdaniem podatnika taki charakter mają bowiem dowody pochodzące z postępowania karnego skarbowego, zakończonego wyrokiem Sądu Rejonowego w T. z 10 czerwca 2022r., sygn. akt [...], mocą którego (cyt.:) "postępowanie karnoskarbowe zostało umorzone". Sąd uznał, iż wprawdzie doszło ze strony skarżącego do uszczupleń podatkowych, ale nie z tytułu nieujawnienia dochodu ze sprzedaży złomu, a na skutek niewykazania dochodu z tytułu usług transportowych świadczonych na rzecz R. B..
Przy piśmie z 14 sierpnia 2025r. Naczelnik przekazał wniosek skarżącego zgodnie z właściwością do rozpoznania Dyrektorowi.
Decyzją z 22 września 2025r. nr 2401-IOD-1.601.5.2025.5/AB-T UNP: 2401-25-237365 Dyrektor działając jako organ pierwszej instancji, odmówił wznowienia postępowania zakończonego wymienionymi wyżej decyzjami. Stwierdził, że wznowienie postępowania podatkowego we wnioskowanym zakresie nie było możliwe, gdyż decyzje te nie miały waloru ostateczności. Zaznaczył, że podatnik podane we wniosku przyczyny wznowienia postępowania ograniczył do decyzji organu pierwszej instancji i kwestionowanego postępowania pierwszoinstancyjnego.
W odwołaniu od powyższej decyzji podatnik zarzucił jej nadmierny formalizm i przez to krzywdzące traktowanie, wobec wyraźnej woli wznowienia postępowania. W ocenie strony drugorzędną kwestią było, które z decyzji zostały podane w treści wniosku. Zdaniem podatnika organ winien zwrócić się do wnioskodawcy o wyjaśnienie i ewentualne uzupełnienie wniosku, skoro powziął wątpliwość, co do tego, których decyzji on dotyczy. W odwołaniu strona sprecyzowała pierwotny wniosek z 7 sierpnia 2025r., wskazując, iż dotyczy on wznowienia postępowania zakończonego decyzjami Dyrektora z 28 grudnia 2012r.
Dyrektor nie uwzględnił odwołania i decyzją z 19 listopada 2025r. utrzymał w mocy własną decyzję z 22 września 2025r. odmawiającą wznowienia postepowania podatkowego zakończonego decyzjami ostatecznymi Naczelnika z 20 marca 2012r.
W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia na wstępie wskazał, że zgodnie z art. 128 o.p. decyzją ostateczną jest decyzja, od której nie przysługuje odwołanie, a więc decyzja wydana w drugiej instancji w następstwie postępowania odwoławczego, decyzja wydana w pierwszej instancji, od której nie wniesiono w terminie odwołania, oraz decyzja, od której nie służy odwołanie. Dalej podkreślił, iż wobec skutecznie wniesionych odwołań ostateczne była decyzje Dyrektora z 28 grudnia 2012r., utrzymujące w mocy decyzje Naczelnika z 20 marca 2012r. Podatnik we wniosku adresowanym do Naczelnika wskazał, iż żądanie dotyczy postępowania zakończonego decyzjami ostatecznymi tego organu z 20 marca 2012r., a w uzasadnieniu podał, że chodzi wyłącznie o decyzje podjęte przez ten organ.
Wniosek strony dotyczył wznowienia postępowania, lecz został odniesiony do decyzji nieostatecznych i skierowany do niewłaściwego organu, czym organ orzekający w pierwszej instancji został związany
W skardze na powyższą decyzję, wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, podniesiono, że wniosek skarżącego z 7 sierpnia 2025r. podyktowany był chęcią ponownego zbadania sprawy dotyczącej podatku z uwagi na nowe dowody, jakie pojawiły się w sprawie. Według skarżącego powyższe stanowisko organu jest wyrazem nadmiernego formalizmu i jest wynikiem braku poinformowania skarżącego o brakach jego wniosku. Skarżący podkreślił, że jego wolą było wznowienie postępowania dotyczącego podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do grudnia 2005r., a jako laik nie musiał wiedzieć jak dokładnie sformułować wniosek. Cel żądania został jasno określony - ponowne zbadanie kwestii dotyczących wspomnianego podatku. W razie wątpliwości w tym zakresie organ podatkowy winien był zwrócić się do skarżącego o ewentualne uzupełnienie czy też wyjaśnienie treści wniosku.
W dalszej części skargi skarżący wskazał, że w związku ze złożonym przez niego "z ostrożności" nowym wnioskiem (w którym wskazano ostateczne decyzje zapadłe w sprawie) "obecnie sprawa jest wszczęta i prowadzona". W tym kontekście - podkreślając, że "nie powinno być tak, że podatnik dowiaduje się o konieczności poprawienia wniosku z odmownej decyzji, to powinno nastąpić o wiele wcześniej tak żeby nie mnożyć niepotrzebnie postępowań i wydłużenia czasu na rozpoznanie sprawy" – skarżący wskazał, że "pomimo tego, że sprawa dotycząca omawianego podatku jest rozpoznawana równolegle z niniejszym postępowaniem wnosi skargę w celu rozpoznania przez Sąd poprawności działania Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach".
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał w całości dotychczasową argumentację i wniósł o oddalenie skargi, zwracając uwagę, na zainicjowane przez podatnika "nowe postępowanie" w sprawie wznowienia postępowania w sprawie, wszczęte na złożony w odwołaniu wniosek o wznowienie postępowania dotyczący decyzji ostatecznych wydanych przez Dyrektora.
Na rozprawie pełnomocnik skarżącego poparł jego osobistą skargę. Wskazał, że odmowa wznowienia postępowania była przedwczesna i nadmiernie formalistyczna. Powołał się na wyroki o sygn. I SA/Gl 42/26 oraz 43/26, które dotyczą tożsamego zagadnienia. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zobowiązanie organu do rozpoznania wniosku strony. Złożył także wniosek o zasądzenie kosztów postępowania.
Pełnomocnik organu odwoławczego wnosił i wywodził jak w odpowiedzi na skargę, akcentując, że z uwagi na merytoryczne rozpoznanie wniosku strony zawartego w odwołaniu prawa podatnika nie zostały w niniejszej sprawie naruszone.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga jest zasadna.
Kontroli Sądu – na podstawie art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r., poz. 143, dalej: p.p.s.a.) podlegała decyzja z 12 listopada 2025r., którą organ odwoławczy utrzymał w mocy własną decyzję z 15 września 2025r. odmawiającą wznowienia postępowania zakończonego decyzjami ostatecznymi Naczelnika Urzędu Skarbowego w T. z 20 marca 2012r. wydanymi w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do grudnia 2005r.
Kontrolą tą rozpocząć należy od wskazania, że tożsame co do istoty zagadnienie było już analizowane przez WSA w Gliwicach w wyrokach z 14 lipca 2026r. o sygn.: I SA/Gl 42/26 i I SA/Gl 43/26 (dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl), którymi uwzględniono skargi w sprawach zainicjowanych wnioskiem skarżącego z 7 sierpnia 2025r. o wznowienie postępowania w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2004r. i 2005r.
Posługując się przedstawioną w tych orzeczeniach argumentacją, którą skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela, wskazać należy, że spór w niniejszej sprawie dotyczy udzielenia odpowiedzi na pytanie czy treść wniosku skarżącego z 7 sierpnia 2025r. o wznowienie postępowania uprawniała organ do wydania decyzji o odmowie wznowienia postępowania na zasadzie art. 243 § 3 o.p.
W przekonaniu organu wznowienie postępowania nie było w sprawie możliwe, gdyż decyzje Naczelnika z 20 marca 2012r. określające zobowiązanie w podatku od towarów i usług za kolejne miesiące 2005r. nie miały waloru ostateczności.
Odmiennego zdania jest skarżący, który konsekwentnie podkreśla, iż wniosek z 7 sierpnia 2025r. o wznowienie postępowania dotyczył postępowania w sprawie podatku od towarów i usług za kolejne miesiące 2005r., a celem wniosku było ponowne zbadanie przez organ podatkowy kwestii dotyczących tego podatku. Według skarżącego stanowisko organu jest wyrazem nadmiernego formalizmu.
Zdaniem Sądu, rację w tym sporze należało przyznać skarżącemu.
Wznowienie postępowania jest instytucją szczególną, nadzwyczajnym trybem wzruszania decyzji ostatecznych, której celem jest stworzenie prawnej możliwości ponownego, ale ograniczonego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego i podjęcia ponownego rozstrzygnięcia sprawy, jeżeli postępowanie podatkowe przed organem było dotknięte kwalifikowanymi wadami procesowymi, wyliczonymi enumeratywnie w regulacji art. 240 o.p. Procedowanie w trybie nadzwyczajnym przez organ jest wyjątkiem od ogólnej zasady trwałości decyzji ostatecznych, wyrażonej w przepisie art. 128 o.p., służącej ochronie ogólnego porządku prawnego. Trwałość decyzji pozwala stronie polegać na rozstrzygnięciach organów państwa, a organy zabezpiecza przed wielokrotnym rozstrzyganiem tych samych spraw. Dlatego też tryby nadzwyczajne służą weryfikacji decyzji ostatecznych wyłącznie w wyjątkowych i ściśle, określonych przepisami prawa, sytuacjach.
Z powyższego względu przesłanki uzasadniające wznowienie postępowania podlegają ścisłej wykładni i nie mogą być interpretowane w sposób rozszerzający. Postępowanie wznowieniowe nie jest bowiem kontynuacją postępowania zwykłego i nie może być wykorzystane do pełnej merytorycznej kontroli decyzji, gdyż inna jest waga zakresu naruszeń prawa uwzględnianych w tymże postępowaniu. Zakres postępowania wznowieniowego jest bowiem węższy aniżeli postępowania zwyczajnego i ogranicza się do badania podstaw wznowienia wskazanych przez wnioskodawcę. Organ podatkowy, w analizowanym trybie, jest związany wnioskiem strony o wznowienie postępowania i może prowadzić postępowanie wznowieniowe wyłącznie w granicach zakreślonych przez ustawodawcę w art. 240-246 o.p.
W razie złożenia wniosku o wznowienie postępowania w pierwszej kolejności rozstrzygnięciu podlega kwestia dopuszczalności zastosowania trybu nadzwyczajnego, o czym stanowi art. 243 § 1 o.p. Organ, badając złożony wniosek pod tym kątem, wydaje postanowienie o wznowieniu postępowania (art. 243 § 1) lub decyzję o odmowie wznowienia postępowania (art. 243 § 3).
Co do zasady, zgodnie z art. 240 § 1 o.p. postępowanie wznawia się w sprawie zakończonej decyzją ostateczną. Przepis ten wymienia również sytuacje, w których możliwe jest wznowienie postępowania.
W realiach rozpoznanej we wniosku z 7 sierpnia 2025r. skarżący jednoznacznie wskazał, iż wniosek ten odnosi się do postępowania w zakresie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do grudnia 2005r. W konsekwencji skarżący wskazał, jakiej sprawy dotyczy jego pismo. Co prawda we wniosku podano nieprawidłowo, iż wspomniane postępowanie zostało zakończone ostatecznymi decyzjami Naczelnika z 20 marca 2012r., jednak stwierdzenie to nie może samo w sobie dyskwalifikować tak skonstruowanego wniosku. Podatnik wyraźnie zaznaczył, jakie postępowanie zostało objęte wnioskiem o wznowienie, natomiast organ z urzędu miał wiedzę, iż w istocie postępowanie w sprawie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2005r. zakończone zostało ostatecznymi decyzjami Dyrektora z 28 grudnia 2012r. Zresztą Naczelnik, do którego został pierwotnie skierowany wniosek ustalił, iż decyzjami ostatecznymi w niniejszej sprawie są rozstrzygnięcia Dyrektora z 28 grudnia 2012r. Następnie bez zbędnej zwłoki przesłał wniosek skarżącego do organu właściwego, czyli do organu odwoławczego.
Ponadto intencja skarżącego, została potwierdzona w odwołaniu, w którym jednoznacznie stwierdził, iż domaga się wznowienia postępowania zakończonego decyzjami ostatecznymi.
Zdaniem Sądu podatnik określił we wniosku sprawę na tyle precyzyjnie, że organ bez wzywania go, mógł ustalić, iż sprawy objęte wnioskiem o wznowienie zostały zakończone ostatecznymi decyzjami Dyrektora, a nie decyzjami Naczelnika.
Dodatkowo należy mieć na uwadze zasadę określoną w art. 121 § 1 o.p. Według tej normy postępowanie podatkowe powinno być prowadzone w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych. Natomiast § 2 tego przepisu stanowi, iż organy podatkowe w postępowaniu podatkowym obowiązane są udzielać niezbędnych informacji i wyjaśnień o przepisach prawa podatkowego pozostających w związku z przedmiotem tego postępowania (zasadna informowania stron).
Sąd stwierdza, iż organ wbrew wyżej wymienionym zasadom postepowania podatkowego doszedł do błędnej konstatacji, iż intencją skarżącego było wznowienie postępowania w sprawach zakończonych decyzjami Naczelnika z 20 marca 2012 r.
Powyższe stanowisko organu doprowadziło do wadliwego zastosowania art. 243 § 3 o.p. w zw. z art. 121 § 1 i 2 o.p., a naruszenie powyższe miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż organ w nieuprawniony sposób uchylił się od rozpoznania wniosku o wznowienie postępowania po jego otrzymaniu.
Stąd też Sąd, stwierdzając wadliwość działania Dyrektora, na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję. Na obecnym etapie postępowania, zważywszy, że organ przystąpił do merytorycznego rozpoznania wniosku o wznowienie postępowania w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2005 r., postulowane na rozprawie zobowiązanie organu do rozpoznania wniosku stało się bezprzedmiotowe.
O kosztach postępowania rozstrzygnięto na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., zasądzając na rzecz strony skarżącej kwotę 697 zł, obejmującą uiszczony wpis od skargi (200 zł), koszty zastępstwa procesowego (480 zł) określone w § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz.U. z 2026 r., poz. 215 oraz opłatę skarbową od pełnomocnictwa (17 zł).