Uzasadnienie
Postanowieniem z 20 października 2025 r., nr 2401-IEE.7192.464.2025.8/MSL UNP: 2401-25-262704, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach, po rozpatrzeniu zażalenia zobowiązanej H. Sp. z o.o. w B. (dalej: Spółka, Skarżąca), utrzymał w mocy rozstrzygnięcie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w B. (dalej organ egzekucyjny) z 22 lipca 2025 r. nr [...], którym umorzono postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec Spółki. Podstawę wydania postanowienia stanowił art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 572 ze zm., dalej K.p.a.) oraz art. 17 § 1, art. 18 oraz art. 59 § 5 ustawy z 17 czerwca 1966 r, o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 132 ze zm., dalej u.p.e.a.).
Stan sprawy przedstawia się następująco:
Organ egzekucyjny prowadził wobec zobowiązanej Spółki postępowanie egzekucyjne na podstawie własnych tytułów egzekucyjnych, wymienionych w postanowieniach organów obu instancji (67 tytułów wykonawczych).
Prowadzone wobec Spółki postępowanie egzekucyjne nie ujawniło majątku pozwalającego na zaspokojenie jej zobowiązań. Z ustaleń organu egzekucyjnego wynika, że Spółka:
- - nie posiada rachunków bankowych,
- - w Centralnej Bazie Danych Ksiąg Wieczystych widnieje jako współwłaściciel nieruchomości (udział 1/10), jednak z uwagi na wysokość zabezpieczeń hipotecznych oraz niewielką szansę na sprzedaż udziału w nieruchomości, organ egzekucyjny stwierdził, że brak jest podstaw do wszczęcia egzekucji z nieruchomości,
- - z Centralnej Ewidencji Pojazdów wynika, że Spółka nie posiada samochodów.
Postanowieniem z 22 lipca 2025 r. organ egzekucyjny umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec Spółki.
W zażaleniu na to rozstrzygnięcie zobowiązana nie wyraziła zgody na umorzenie prowadzonego wobec niej postępowania egzekucyjnego, bowiem Spółka nadal funkcjonuje i osiąga przychody. Ponadto w uzasadnieniu wskazała, że w przypadku braku wystarczających przychodów może pozyskać środki pozwalające na spłatę zadłużenia. W jej ocenie organ egzekucyjny powinien kontynuować prowadzone postępowanie egzekucyjne.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej nie podzielił zarzutów zażalenia.
Powołując się na art. 59 § 2 u.p.e.a. stwierdził, że sprawa wymaga oceny, czy egzekucja należności pieniężnej będzie celowa, tzn. wymaga ustalenia, czy koszty egzekucji byłyby wyższe od kwoty możliwej do wyegzekwowania.
W rozpoznawanej sprawie organ egzekucyjny dokonał szeregu działań służących ustaleniu czy Spółka posiada majątek, do którego można by skutecznie skierować egzekucję. Organ podjął próbę egzekucji z rachunku bankowego Spółki. Dokonał poszukiwań majątku w postaci środków transportu na podstawie bazy CEPiK oraz nieruchomości na podstawie ksiąg wieczystych.
Podniósł, że sytuacja, gdy postanowienie organu egzekucyjnego wydane na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. kwestionowane było przez zobowiązanego, było już niejednokrotnie przedmiotem oceny sądów administracyjnych w kontekście reguł postępowania dowodowego z art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a., stosowanych odpowiednio na podstawie art. 18 u.p.e.a. Zobowiązany może łatwo zapobiec umorzeniu postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. przez wskazanie posiadanego majątku, z którego egzekucja byłaby możliwa, bądź przez spełnienie przy wykorzystaniu tego majątku ciążącego na nim i egzekwowanego od niego obowiązku (powołano wyrok NSA z 4 grudnia 2019 r., II FSK 1383/19). Za takie nie może być uznane twierdzenie podniesione w zażaleniu, że Spółka osiąga przychody, lub może pozyskać środki pozwalające na spłatę zadłużenia, bowiem nie spełniają one bowiem wymogu wskazania majątku w sposób konkretny, umożliwiający skuteczne przeprowadzenie egzekucji.
W skardze obowiązana Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia organu egzekucyjnego, a także zasądzenia zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. Jednocześnie zarzuciła postanowieniu organu odwoławczego naruszenie:
- 1) art. 59 § 1 u.p.e.a. poprzez bezzasadne uznanie, że zachodzą przesłanki do umorzenia postępowania egzekucyjnego, mimo że organ nie wykazał ani przedawnienia obowiązku, ani jego wykonania, ani ustania, ani też jakiejkolwiek faktycznej bezprzedmiotowości egzekucji,
- 2) art. 59 § 2 u.p.e.a. poprzez przyjęcie, że dalsze prowadzenie egzekucji jest "bezcelowe", podczas gdy organ nie przeprowadził żadnych czynności ustalających majątek, źródła przychodów, obroty ani aktywne kontrakty handlowe skarżącej, a więc nie zbadał w ogóle możliwości wyegzekwowania należności,
- 3) art. 122 Ordynacji podatkowej poprzez niewyjaśnienie stanu faktycznego w zakresie rzeczywistej sytuacji gospodarczej skarżącej,
- 4) art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej przez zaniechanie zebrania niezbędnego materiału dowodowego,
- 5) art. 191 Ordynacji podatkowej poprzez dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny materiału dowodowego,
- 6) art. 138 § 1 Ordynacji podatkowej poprzez utrzymanie w mocy wadliwego postanowienia organu pierwszej instancji, mimo że organ odwoławczy miał obowiązek samodzielnej weryfikacji ustaleń oraz pełnej kontroli instancyjnej,
- 7) art. 121 § 1 Ordynacji podatkowej (zasady pogłębiania zaufania) poprzez prowadzenie postępowania w sposób jednostronny, pomijający argumenty strony i nieuwzględniający faktu prowadzenia przez skarżącą aktywnej działalności gospodarczej,
- 8) art. 7 Konstytucji RP w zw. z art. 120 Ordynacji podatkowej poprzez wydanie postanowienia bez podstawy prawnej lub z przekroczeniem jej granic.
Podkreśliła, że organ egzekucyjny nie podjął żadnych czynności zmierzających do ustalenia aktualnej sytuacji gospodarczej i majątkowej Spółki. W aktach sprawy brak jest jakiegokolwiek materiału dowodowego dotyczącego faktycznego zakresu prowadzonej działalności, jej aktywnych kontraktów (bieżących) oraz uzyskiwanych przychodów.
Obecnie Spółka prowadzi bieżącą, realną działalność gospodarczą, która obejmuje zawieranie kontraktów, świadczenie usług oraz generowanie przychodów. Wskazała, że nawiązała umowę z nowym kontrahentem, na rzecz którego wystawiła faktury, co zostało przedstawione organowi. W załączeniu do skargi załączyła informację z urzędu skarbowego o zajęciu i podała, że nowy kontrahent przekazuje środki z wystawionych przez Spółkę faktur na konto egzekucyjne urzędu skarbowego.
Spółka podejmuje więc realne działania mające na celu pozyskanie nowych kontrahentów, aby jak najszybciej uregulować zaległość. Z informacji uzyskanych z działu egzekucji Urzędu Skarbowego wynika jednak, że w przypadku zawarcia nowych umów, wykonania usług i wystawienia faktur, każda należność wynikająca z nowo powstałych kontraktów jest automatycznie zajmowana przez Urząd Skarbowy na rzecz prowadzonej egzekucji.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu.
Reagując na załączone do skargi "Zawiadomienie o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej" w A. Sp. z o.o. z 23 września 2025 r. wskazał, że świadczy ono jedynie o fakcie zajęcia przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w B. wierzytelności przysługującej zobowiązanej od tej spółki, nie potwierdza natomiast czy zajęcie to było skuteczne. Zwrócił uwagę na istniejące pomiędzy zobowiązaną Spółką i A. Sp. z o.o. powiązania osobowe, w obydwu spółkach prezesem zarządu jest J. K.. W ocenie organu nie można stwierdzić, że egzekucja ze wskazanego mienia będzie skuteczna.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.
Skarga jest niezasadna.
Kontroli Sądu – na podstawie art. 3 § 1 i § 2 pkt 2 w związku z art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143; dalej P.p.s.a.) – podlegało postanowienie, którym utrzymano w mocy rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a.
Według Dyrektora Izby Administracji Skarbowej organ egzekucyjny prawidłowo umorzył postępowanie egzekucyjne na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a., bowiem po przeprowadzeniu kalkulacji przewidywanych wydatków okazało się, że nie uzyska kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne.
Zdaniem Skarżącej posiada ona mienie ruchome pozostałe po prowadzeniu działalności gospodarczej, które może przedmiotem dalszej egzekucji.
Przepis art. 59 § 2 u.p.e.a. stanowi, że postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku, gdy dalsza egzekucja administracyjna będzie bezskuteczna z powodu braku majątku lub źródła dochodu zobowiązanego, z których jest możliwe wyegzekwowanie środków pieniężnych przewyższających koszty egzekucyjne.
Przepis stanowi fakultatywną przesłankę umorzenia postępowania egzekucyjnego o charakterze celowościowym i ekonomicznym. Pozwala organowi na umorzenie postępowania egzekucyjnego w takich sytuacjach, gdy jego dalsze prowadzenie, pomimo nie wyegzekwowania dochodzonego w trakcie postępowania obowiązku, nie przyniesie rezultatu. Nie zostaną osiągnięte cele postępowania, czyli dochodzona należność pieniężna, bądź też zachowanie dłużnika w przypadku zobowiązania niepieniężnego nie zostanie zrealizowana. Stanowi to przesłankę racjonalizacji prowadzonego postępowania egzekucyjnego, pozwalająca na jego zakończenie w sytuacji, gdy nie może być ono uwieńczone sukcesem egzekucyjnym. Może mieć zastosowanie w sytuacjach, gdy wierzyciel uporczywie domaga się dalszego prowadzenia egzekucji pomimo, że nie potrafi wskazać efektywnych działań (rodzaju egzekucji), które pozwoliłyby na osiągniecie skutku w postaci realizacji obowiązku.
Uprawnienie przewidziane w przepisie art. 59 § 2 u.p.e.a. przysługuje co do zasady organowi egzekucyjnemu. Przepis ten ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ egzekucyjny przy zaistnieniu w danym stanie faktycznym przesłanki bezskuteczności egzekucji może umorzyć postępowanie egzekucyjne, ale może też odmówić jego umorzenia. W związku z tym organ rozważając sposób rozstrzygnięcia, obowiązany jest do szczególnego działania zmierzającego do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, w jego ramach do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego oraz dokonania jego oceny w myśl zasady swobodnej oceny dowodów.
Znaczenie ma zatem stwierdzenie zaistnienia warunku uznaniowego umorzenia postępowania egzekucyjnego, o którym mowa w art. 59 § 2 u.p.e.a. (tj. stwierdzenia, że w postępowaniu pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne). Należy więc uwzględnić sytuację majątkową zobowiązanego. Ustalenie bowiem, że nie posiada on majątku ani źródeł wpływów (przychodów), w stosunku do których możliwa byłaby egzekucja powinno zasadniczo skutkować umorzeniem postępowania. Ustalenie natomiast, że zobowiązany posiada majątek lub źródła przychodów, z których może być prowadzona egzekucja, a zatem i pokrywanie wydatków egzekucyjnych może skutkować postanowieniem o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego. W prowadzonym zaś postępowaniu obowiązują zasady dotyczące prowadzenia postępowania, w tym gromadzenia i oceny materiału dowodowego określone w art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 marca 2024 r., I GSK 285/20, dostępny w internetowej bazie orzeczeń http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Oceniając spełnienie ww. przesłanek stwierdzić należy, że organ szczegółowo zrelacjonował podejmowane w toku postępowania egzekucyjnego czynności, opisując zastosowane środki egzekucyjne oraz działania mające na celu ustalenie składników majątkowych Spółki. Organ dokonał następujących odnośnie majątku Skarżącej:
- - nie posiada rachunków bankowych,
- - w Centralnej Bazie Danych Ksiąg Wieczystych widnieje jako współwłaściciel trzech nieruchomości - jej udział w każdej z nich wynosi 1/10, zaś nieruchomości obciążone są hipotekami umownymi oraz hipotekami umownymi łącznymi (odpisy Ksiąg Wieczystych karta 279-293 akt administracyjnych),
- - nie posiada samochodów (dane z Centralnej Ewidencji Pojazdów).
Skarżąca zarzuciła, że organ egzekucyjny nie podjął żadnych czynności zmierzających do ustalenia aktualnej sytuacji gospodarczej i majątkowej Spółki. Ponadto podejmuje ona realne działania mające na celu pozyskanie nowych kontrahentów, aby jak najszybciej uregulować zaległość. Wskazała także, że jej nowy kontrahent przekazuje środki z wystawionych przez nią faktur na konto egzekucyjne urzędu skarbowego.
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazano sposób rozumienia art. 59 § 2 u.p.e.a., odnosząc się do czynności, jakie ma ustalić organ. Przyjęto mianowicie, że w ramach postanowienia, którego ramy wyznacza art. 59 § 2 u.p.e.a. organ ma jedynie ustalić, czy możliwe jest uzyskanie w toku prowadzanej egzekucji kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne (por. wyroki NSA z 30 stycznia 2025 r., III FSK 995/23; z 24 kwietnia 2025 r., III FSK 1435/23 oraz z 26 listopada 2025 r., III FSK 433/24). W orzecznictwie tego Sądu akcentuje się również, że to organowi egzekucyjnemu ustawa pozostawiła ocenę "perspektyw" wszczętego postępowania egzekucyjnego i wybór: prowadzenie egzekucji lub umorzenie postępowania (por. wyrok NSA z 28 sierpnia 2024 r., III FSK 459/2).
Analizując zebrany materiał dowodowy podkreślić należy, że na jakimkolwiek etapie postępowania Skarżąca nie sygnalizowała istnienia majątku pozwalającego na dokonanie skutecznej egzekucji. Dopiero po wydaniu rozstrzygnięcia pierwszoinstancyjengo (na etapie zażalenia) podała, że nadal funkcjonuje i osiąga przychody. Jednak nie przedstawiła jakichkolwiek dokumentów pozwalających, na przynajmniej uprawdopodobnienie, podnoszonych okoliczności. W szczególności nie podała, jakiej wielkości miesięcznie osiąga przychody, jakie konkretnie zawarła nowe kontrakty i w jakiej perspektywie możliwe jest uregulowanie zadłużenia. Trudno więc podzielić stanowisko Skarżącej, że jej "nadal prowadzona działalność gospodarcza", pozwalałaby na kontynuowanie postępowania egzekucyjnego. Należy się więc zgodzić z organem, że Skarżąca nie wskazała majątku, z którego możliwa byłaby skuteczna egzekucja. Trudno więc ocenić jej "realne możliwości" eksponowane w skardze.
Rację ma także organ, że załączone do skargi "Zawiadomienie o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej" w A. Sp. z o.o. z 23 września 2025 r. świadczy jedynie o fakcie zajęcia przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w B. wierzytelności przysługującej Skarżącej od tej spółki. Skarżąca nie podała przy tym, czy zajęcie zostało zrealizowane, choć winna mieć taką wiedzę, skoro w obydwu spółkach prezesem zarządu jest J. K..
W tych okolicznościach zasadne jest stwierdzenie, że prowadzenie dalszej egzekucji jest bezcelowe. W skardze brakuje przekonujących argumentów, które podważałyby tę ocenę. Uzasadnienie zarzutów w dużej części sprowadza się do przywołania podglądów na temat rozumienia art. 59 § 2 u.p.e.a. w zakresie warunków jakie powinny być spełnione do umorzenia postępowania egzekucyjnego na tej podstawie prawnej, jednak bez odniesienia ich do okoliczności faktycznych przedmiotowej sprawy. Skarżąca w istocie nie podjęła polemiki z ustaleniami organów w kwestii skuteczności, a w zasadzie bezskuteczności, prowadzonej wobec niej egzekucji.
Skarżąca w podniesionych zarzutach powołała się na naruszenie przepisów Ordynacji podatkowej, które w tym postępowaniu nie mają zastosowania. W postepowaniu egzekucyjnym – zgodnie z art. 18 u.p.e.a. – stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. W toku postępowania nie zostały jednak naruszone przepisy art. 7, art. 77 oraz art. 80 K.p.a. Sąd nie stwierdził również naruszenia wskazanych w skardze przepisów u.p.e.a., jak również innych naruszeń prawa, które jest zobligowany wziąć pod uwagę z urzędu. Organy nie naruszyły również art. 7 Konstytucji RP. Organy obu instancji działały bowiem w granicach i na podstawie prawa. Powołały i dokonały prawidłowej wykładni przepisu art. 59 § 2 u.p.e.a. Powinnością organu egzekucyjnego jest dokonanie oceny podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego oraz dokonanych ustaleń w zakresie sytuacji majątkowej zobowiązanego na dzień podjęcia rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego, a ta dawała podstawy do zastosowania art. 59 § 2 u.p.e.a.
Z powyższych względów Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 P.p.s.a.