Uzasadnienie
W dniu 5 lutego 2009 r. (data złożenia w biurze podawczym) do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wpłynął urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy (druk PPF), w którym B. C. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek odwołał się do merytorycznych aspektów tej sprawy, prosząc przy tym o wyjątkowe potraktowanie wniesionej przez niego skargi i objęcie jej wpisem stałym w kwocie [...] zł.
Odpowiadając na wezwanie referendarza sądowego, w dniu 17 lutego 2009 r., skarżący uzupełnił braki formalne druku wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez wypełnienie niektórych z jego pozycji.
Z kompletnego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, zawartego w druku PPF, wynika, że B. C. zamieszkuje wraz żoną i dwójką dzieci, choć jak twierdzi, nie tworzy z nimi wspólnego gospodarstwa domowego z uwagi na rozdzielność majątkową przyjętą w jego związku małżeńskim. Z posiadanych składników majątkowych skarżący wskazał na samochód osobowy marki Mercedes-Benz rok prod. 1993. Swój dochód oznaczył w kwocie [...] zł brutto.
Przy druku PPF nadesłano umowę z dnia 18 marca 2002 r., zawartą pomiędzy S. C. i B. C., wyłączającą wspólność ustawową w ich związku małżeńskim oraz zeznanie o wysokości należnego ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych za rok 2008, z którego wynika, że skarżący uzyskał przychód w kwocie [...] zł opodatkowany stawką 8,5 %.
W wyniku analizy treści wniosku oraz akt sądowych i administracyjnych, pismem z dnia 19 lutego 2009 r., referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy przez złożenie dodatkowych wyjaśnień oraz nadesłanie dokumentów źródłowych.
Odpowiadając na ww. wezwanie, wnioskujący oświadczył (patrz pismo z dnia 2 marca 2009 r.), że stałe miesięczne opłaty związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego stanowią kwotę około [...] zł, z czego on zabezpiecza do wysokości [...] zł. Dochód żony skarżącego wynosi [...] zł netto. W mieszkaniu, w którym przebywa skarżący zameldowany jest między innymi jego syn, lecz od listopada 2008 r. nie mieszka wspólnie z rodzicami. Działalność gospodarcza skarżącego jest opodatkowana w formie ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych. B. C. nie jest zarejestrowanym podatnikiem podatku od towarów i usług.
Do pisma dołączono plik dokumentów źródłowych, w tym: zawiadomienie o opłatach w lokalu mieszkalnym położonym w Z. przy ul. [...], faktury dokumentujące dostawę energii elektrycznej oraz usług telekomunikacyjnych, zeznanie o wysokości należnego ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych za rok 2007, z którego wynika, że skarżący uzyskał przychód w kwocie [...] zł opodatkowany stawką 8,5 %, zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu przez żonę skarżącego w roku 2007 (PIT-37, dochód w kwocie [...] zł), wyciągi z rachunków bankowych należących do skarżącego (stan środków dostępnych na dzień 31 stycznia 2009 r. – [...] zł) i jego żony (stan wolnych środków pieniężnych na dzień 31 stycznia 2009 r. – [...] zł), zaświadczenia o wysokości dochodów żony skarżącego potwierdzające dane wynikające z przywołanego wyżej oświadczenia, tytuły prawne do ww. lokalu mieszkalnego, z których wynika, że jego właścicielem jest S. C. oraz ewidencja sprzedaży w działalności prowadzonej przez skarżącego (w okresie od stycznia do lutego 2009 r. sprzedaż wyniosła [...] zł, koszty ubezpieczenia w styczniu 2009 r. wyniosły [...] zł)
Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje:
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej w skrócie: P.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, czyli w świetle art. 245 § 3 przywołanej ustawy obejmującym m. in. zwolnienie od kosztów sądowych, następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem udowodnić istnienie tego faktu. Innymi słowy, na skutek wskazanych przez nią dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest ona w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania.
Z kolei przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w przywołanym przepisie, należy z kolei rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 137/05, nie publ.).
Najogólniej rzecz ujmując, rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy polega na badaniu wzajemnej relacji aktywów strony wnioskującej, przy uwzględnieniu jej koniecznych wydatków, a pasywami, które w tej sytuacji przybierają postać niezbędnych kosztów postępowania sądowego.
Ocenę możliwości finansowych skarżącego należy poprzedzić stwierdzeniem, iż na potrzebę rozstrzygnięcia wniosku, pomimo wielokrotnie zgłaszanej przez skarżącego rozdzielności majątkowej w jego związku małżeńskim, przyjęto dochody obojga małżonków. Taki stan rzeczy wynika z utrwalonego już orzecznictwa sądów administracyjnych w tym zakresie. Zgodnie bowiem z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie są obowiązani między innymi do wzajemnej pomocy, nie wyłączając z niej partycypacji w niezbędnych kosztach sądowych. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego obowiązek ten istnieje niezależnie od łączącego małżonków ustroju majątkowego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ.: ONSA i WSA 1/2005).
Analiza dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy nie pozwoliła uznać, że skarżący jest w sytuacji na tyle trudnej, że można całkowicie odstąpić w jego przypadku od ogólnej zasady odpłatności postępowania sądowego. Nie można wszak tracić z pola widzenia, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. obowiązek uiszczenia kosztów sądowych limitowany jest granicami koniecznego utrzymania wnioskującej i jej rodziny. Poniesienie kosztów sądowych nie może bowiem, w myśl przywołanego przepisu, wiązać się z uszczerbkiem dla tego utrzymania, a wykazanie niebezpieczeństwa powstania takiego uszczerbku uprawnia do przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym, według art. 245 § 3 P.p.s.a., m. in. zwolnienie od opłat sądowych w części.
Ocena sytuacji skarżącego uzasadnia wniosek, że wskazana przesłanka zwolnienia częściowego w stosunku do niego zachodzi i że bez wspomnianego niebezpieczeństwa uszczerbku utrzymania koniecznego może on uiścić jedynie ułamek kosztów, o którym mowa w sentencji. Ustalając ten ułamek, miano na uwadze przede wszystkim stan środków pieniężnych, jakimi skarżący i jego żona dysponowali w dniu 31 stycznia 2009 r., zgromadzonych na rachunkach bankowych.
Należy nadto podkreślić, że orzeczenie o częściowym zwolnieniu od opłat sądowych jest rozstrzygnięciem, które zabezpiecza prawo do sądu strony skarżącej, a jednocześnie nie skutkuje przeniesieniem na współobywateli konieczności ponoszenia pełnych kosztów prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 588/06, LEX nr 191863).
W związku z powyższym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.