Uzasadnienie
Skarżący M. W. wnioskiem, złożonym na urzędowym formularzu PPF, w dniu 12 września 2012 r., zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym (od wpisu sądowego od zażalenia w kwocie 100 zł).
W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną oraz małoletnią córką, osiąga dochody ze stosunku pracy w wysokości 1.032,34 zł netto miesięcznie, poza 1.408 udziałami o wartości 50 zł każdy w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością (spółka nie prowadzi aktualnie działalności gospodarczej) nie posiada innego majątku, ponosi wydatki związane z eksploatacją mieszkania (którego nie wykazał w oświadczeniu o stanie majątkowym) w kwocie około 500 zł miesięcznie oraz spłaca kredyty bankowe (w tym hipoteczny) udzielone w łącznej wysokości 250.000 zł.
Postanowieniem z dnia 2 listopada 2012 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazano, że skarżący – pomimo wyraźnego wezwania – uchylił się od przedłożenia istotnych dokumentów obrazujących sytuację finansową jego i jego małżonki, w szczególności zaświadczenia od pracodawcy o wysokości wynagrodzenia wnioskodawcy, jak również jakiegokolwiek dowodu na okoliczność źródła i wysokości dochodów uzyskiwanych przez jego małżonkę, alternatywnie zaświadczenia potwierdzającego, że jest ona obecnie osobą bezrobotną, oraz wyciągów z prowadzonych dla małżonków rachunków bankowych albo oświadczenia o ich nieposiadaniu.
Nadto nie przedłożył złożonych przez małżonków zeznań podatkowych za ubiegły rok, dowodów obrazujących wysokość posiadanego zadłużenia (względem instytucji finansowych i Skarbu Państwa), jak również comiesięcznych wydatków na spłatę zaciągniętych kredytów, ani oświadczeń w przedmiocie pobierania przez małżonków świadczeń rodzinnych, korzystania z opieki społecznej czy posiadanych samochodów.
Od powyższego orzeczenia skarżący wniósł sprzeciw podnosząc, że nie zgadza się z ustaleniami poczynionymi w toku rozpoznania przedmiotowego wniosku. W jego ocenie nadesłane dokumenty, tj. noty obciążeniowe dotyczące kosztów utrzymania i eksploatacji nieruchomości oraz faktury za usługi telekomunikacyjne (Internet i telefon), jak również dane zawarte we wniosku pozwalały na dokonanie rzetelnej i pełnej oceny jego sytuacji majątkowej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje
Stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej jako P.p.s.a.), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.
Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.
W myśl art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem – co wymaga podkreślenia – to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione.
W niniejszej sprawie wobec stwierdzenia, że złożone przez skarżącego oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach jest niewystarczające – na podstawie art. 255 P.p.s.a. – zażądano przedłożenia w terminie 14 dni następujących dokumentów: 1) oświadczenia w przedmiocie wszystkich dochodów osiągniętych przez każdego z małżonków w 2011 r., wskazania ich źródeł i wysokości wraz z dokumentami okoliczności te potwierdzającymi (np. PIT-11, PIT-8C), bądź też zeznań podatkowych za ten rok, jeżeli zostały sporządzone, 2) wyciągów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę i jego żonę rachunków bankowych i innych, na których gromadzone są środki pieniężne, w tym kont i lokat dewizowych, z ostatnich trzech miesięcy wraz z historią dokonanych na rachunkach operacji (wypłat, wpłat, przelewów), a w przypadku ich nieposiadania złożenia przez każdego z małżonków stosownego oświadczenia w tym przedmiocie, 3) zaświadczenia od pracodawcy wnioskodawcy o wysokości miesięcznych dochodów osiąganych z wynagrodzenia za pracę (w kwotach brutto i netto) oraz o średniej wysokości dochodu z tego tytułu uzyskanego w okresie ostatnich trzech miesięcy, 4) dokumentu potwierdzającego wysokość oraz źródło miesięcznych dochodów osiąganych przez żonę wnioskodawcy (np. zaświadczenia od pracodawcy, zleceniodawcy); jeżeli żona wnioskodawcy prowadzi działalność gospodarczą – dokumentów księgowych, z których wynikałaby wysokość osiągniętego z tego tytułu dochodu (przychodu) lub poniesionej straty, kosztów uzyskania przychodów w okresie ostatnich trzech miesięcy, a także kopii zgłoszenia NIP-1 z załącznikiem B wraz z ich aktualizacjami oraz ewidencji środków trwałych; jeżeli małżonka obecnie nie uzyskuje żadnych dochodów – dokumentu potwierdzającego, że jest osobą bezrobotną (decyzji lub zaświadczenia z urzędu pracy), 5) oświadczenia złożonego przez żonę wnioskodawcy w przedmiocie jej majątku, w szczególności posiadanych nieruchomości, przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, zasobów pieniężnych (oszczędności, papierów wartościowych), 6) oświadczenia czy w związku z deklarowaną trudną sytuacją małżonkowie otrzymują (jeśli tak to w jakiej wysokości) pomoc finansową, w tym także od członków rodziny, jak również czy korzystają obecnie z jakichkolwiek form pomocy społecznej, czy pobierają świadczenia rodzinne (zasiłek rodzinny, dodatki do zasiłku rodzinnego, świadczenia opiekuńcze); jeżeli tak – przedłożenia kopii dokumentów potwierdzających charakter pomocy oraz jej wysokość (w tym odpisów decyzji przyznających tego rodzaju świadczenia lub zaświadczenia właściwego organu potwierdzającego ich aktualną wysokość), 7) dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych w okresie ostatnich trzech miesięcy przez wnioskodawcę i jego małżonkę kosztów utrzymania (opłat za czynsz, energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, innych), 8) oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawcę lub jego małżonkę pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości), 9) zaświadczenia z banków o aktualnym stanie zadłużenia z tytułu zaciągniętych kredytów oraz dokumentów potwierdzających kwotę miesięcznej ich spłaty, 10) dokumentów obrazujących aktualny stan zadłużenia wnioskodawcy wobec Skarbu Państwa.
Jednocześnie poinformowano skarżącego, że nie jest on zobowiązany do przedstawienia danych i dokumentów odnoszących się do sytuacji majątkowej małżonki w sytuacji, gdy został orzeczony rozwód lub separacja, a wnioskodawca przedłoży stosowne orzeczenie sądu w tym zakresie. Wyjaśniono także, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować rozpoznaniem wniosku w oparciu o posiadane dokumenty.
Z wymaganych dokumentów źródłowych skarżący przedłożył jedynie dowody obrazujące wysokość miesięcznych kosztów utrzymania, tj. noty obciążeniowe dotyczące kosztów utrzymania i eksploatacji nieruchomości oraz faktury za usługi telekomunikacyjne (internet i telefon).
W tym miejscu podkreślić należy, że skarżący już z samego faktu nałożenia na niego zobowiązania w trybie art. 255 P.p.s.a., tj. przedłożenia dodatkowych dokumentów celem usunięcia wątpliwości co do określonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy jego możliwości płatniczych oraz wskazaniu, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować rozpoznaniem wniosku w oparciu o posiadane dokumenty mógł wywieść, że złożone przez niego we wniosku oświadczenie uznano za niewystarczające oraz że zostanie obciążony negatywnymi skutkami związanymi z nieprzedłożeniem wymaganych dokumentów.
Wbrew twierdzeniom skarżącego nie przedłożył on wszystkich wymaganych dokumentów, które potwierdziłyby zasadność złożonego wniosku oraz pozwoliłyby na dokonanie pełnej i rzetelnej oceny jego możliwości płatniczych. Nie sposób zatem przyjąć, że wykazał on, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Skarżący uchylił się od przedstawienia dokumentów, które pozwoliłyby ustalić wszystkie źródła oraz wysokość bieżących, miesięcznych dochodów małżonków. Nie przedłożył również wyciągów z posiadanych przez małżonków rachunków bankowych i innych, na których gromadzone są środki pieniężne, jak również nie złożył oświadczenia o ich nieposiadaniu, czym uniemożliwił weryfikację oświadczenia w przedmiocie nieposiadania zasobów pieniężnych.
Nadto nie przedstawił złożonych przez małżonków zeznań podatkowych za ubiegły rok, dowodów obrazujących wysokość posiadanego zadłużenia (względem instytucji finansowych i Skarbu Państwa), jak również comiesięcznych wydatków na spłatę zaciągniętych kredytów, ani oświadczeń w przedmiocie pobierania przez małżonków świadczeń rodzinnych, korzystania z opieki społecznej czy posiadanych samochodów. Nadmienić przy tym należy, że skarżący z okoliczności posiadania znacznych zobowiązań kredytowych wywodził, że znajduje się w sytuacji materialnej, która uprawniałaby go do korzystania z pomocy państwa w postaci przyznania prawa pomocy.
Postępowanie wnioskodawcy, polegające na uchyleniu się od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 P.p.s.a. skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych, a tym samym stanowi przeszkodę wykluczającą przyznanie mu prawa pomocy w żądanym zakresie.
Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 P.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący.
W tym miejscu wskazać należy, że wniosek z dnia 12 września 2012 r. o przyznanie prawa pomocy jest już drugim złożonym w niniejszej sprawie przez skarżącego. Poprzedni zaś został rozpoznany odmownie z uwagi na nieprawidłowe wykonanie przez wnioskodawcę wezwania do przedłożenia dodatkowych dokumentów, a w konsekwencji niemożność dokonania oceny jego sytuacji majątkowej. Również w innych sprawach toczących się przed tut. Sądem (o sygn. akt I SA/Gd 603/10, SA/Gd 812/10, I SA/Gd 822/10, I SA/Gd 65/11, I SA/Gd 616/11, I SA/Gd 982/11, I SA/Gd 1061/11), w których wnioskodawca ubiegał się o przyznanie mu prawa pomocy, każdorazowo uniemożliwiał weryfikację podawanych we wnioskach danych.
Odpowiadając w niniejszej sprawie na wezwanie do przedłożenia dokumentów źródłowych, kolejny raz zachował się w sposób tożsamy, mimo iż mógł oczekiwać, znając stanowisko Sądu w tym zakresie, że będzie to skutkowało odmową przyznania mu prawa pomocy.
W tym stanie sprawy, z uwagi na uchylenie się od przedłożenia dokumentów lub złożenia oświadczeń pozwalających ocenić zasadność wniosku nie można przyjąć, że skarżący dokonał wszelkich starań, by w sposób zupełny zobrazować swoją sytuację finansową. W ocenie Sądu postępowanie wnioskodawcy nie pozwala na wyjaśnienie istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistej sytuacji majątkowej.
W związku z powyższym Sąd uznał, że wnioskodawca nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Sąd nie jest przy tym zobowiązany do prowadzenia dochodzenia wówczas, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, albowiem uchyla się on od złożenia odpowiednich dokumentów, czy oświadczeń w tym przedmiocie. Rzeczą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy.
Z tych względów Sąd na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.