Uzasadnienie
Decyzją z dnia 4 kwietnia 2011 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po rozpatrzeniu wniosku M. G. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] z dnia 21 stycznia 2011 r. odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek.
Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco:
Pismem z dnia 19 października 2010 r. M. G. wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.
W uzasadnieniu wnioskodawca podał, że wyrokiem Sądu Okręgowego z dnia 3 grudnia 2009 r. sygn. akt [...] określono jego zaległości składkowe na rzecz ZUS za okres od sierpnia 2001 r. do sierpnia 2005 r. w następujących wysokościach należności głównych: 9.246,15 zł na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, 3.025,40 zł na Fundusz Ubezpieczeń Zdrowotnych, 696,73 zł na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Na powyższe kwoty ZUS wystawił następnie tytuły wykonawcze, na podstawie których dokonano zajęcia jego wynagrodzenia za pracę.
M. G. podniósł, że należności ZUS są obecnie praktycznie nieściągalne, ponieważ jego umowa o pracę rozwiązała się w dniu 30 czerwca 2010 r. wskutek wypowiedzenia z powodu likwidacji działalności gospodarczej pracodawcy i od tego czasu nie ma pracy, zaś jego stan zdrowia pogarsza się, na dowód czego przedłożył zaświadczenie z Oddziału Psychiatrii Ogólnej Szpitala Specjalistycznego w [...], gdzie przebywał od 19 czerwca 2010 r. do 27 lipca 2010 r. Wnioskodawca podał, że otrzymuje jeszcze zasiłek chorobowy, który nie wystarcza nawet na najskromniejsze utrzymanie, nie posiada żadnych innych dochodów, korzysta z pomocy żony i córki. Nie ma też majątku nieruchomego (mieszkanie należy do córki), środków pieniężnych, ani żadnych wartościowych przedmiotów. Podał również, że w związku z obecnym stanem zdrowia stara się o rentę, zaś w sporządzeniu niniejszego wniosku pomógł mu adwokat z urzędu, ustanowiony w ww. sprawie.
Zdaniem M. G. egzekucja należności ZUS z zasiłku chorobowego (który wkrótce przestanie otrzymywać) lub renty (której do tej pory ZUS i tak mu odmawia) spowodowałaby jedynie powstanie dodatkowych kosztów i nie pokryłaby nawet odsetek od jego zaległości. Wniósł zatem o rozważenie, czy nie zachodzi przypadek ich całkowitej nieściągalności w rozumieniu art. 28 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) – dalej jako "u.s.u.s.".
W ocenie wnioskodawcy oczywiste jest także, że nie jest w stanie samodzielnie opłacić należności składkowych, a ich choćby częściowe egzekwowanie pociągnęłoby za sobą zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny w rozumieniu § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) – dalej jako "rozporządzenie z 31 lipca 2003 r.", zwłaszcza w kontekście jego przewlekłej choroby – organicznych zaburzeń nastroju, pozbawiającej go możliwości zarobkowania. Podał, że sytuacja jego gospodarstwa domowego jest dramatyczna, brakuje pieniędzy na media, leki, żywność.
Ponadto wskazał, że zaległości składkowe nie powstały z jego złej woli; od dawna leczy się psychiatrycznie i w latach 2001–2005 miał trudności z wypełnianiem deklaracji, zaś w latach 2008–2010 starał się o wyjaśnienie tej sytuacji, doprowadzając do przeksięgowania wpłat z konta żony.
Decyzją z dnia 21 stycznia 2011 r. ZUS Oddział w [...], na podstawie art. 83 ust 1 pkt 3, art. 28 ust. 1, 2, 3 i 3a oraz art. 32 u.s.u.s., odmówił M. G. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne w łącznej kwocie 9.246,15 zł, na ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie 3.025,40 zł, na Fundusz Pracy w łącznej kwocie 696,73 zł, odsetek od tych składek w łącznej kwocie 10.763 zł oraz kosztów upomnień w kwocie 598,40 zł.
Pismem z dnia 12 lutego 2011 r. M. G. wystąpił do Prezesa ZUS z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy.
W uzasadnieniu podał, że nie jest obecnie w stanie uregulować zadłużenia ze względu na trudną sytuację swoją i swojej rodziny. Wnioskodawca wskazał na dramatyczną sytuację materialną oraz pogarszający się stan zdrowia (zachorował na cukrzycę).
M. G. podał, że czuje się pokrzywdzony i upokorzony ostatnią opinią Komisji ZUS. Podał, że odwołał się od tej opinii do Sądu Pracy i to sąd oceni, czy jest on zdolny do pracy.
Wnioskodawca poinformował, że znajduje się obecnie na utrzymaniu małżonki, zaś małżonka nie korzystała ostatnio z pomocy MOPS, gdyż w tej instytucji nie ma funduszy. Co więcej, poinformowano tam wnioskodawcę, że ma dzieci, które mogłyby łożyć na utrzymanie wnioskodawcy i jego żony w formie alimentów. M. G. podał, że córka, która ma swoją rodzinę, opłaca czynsz, pomaga w miarę swoich możliwości, natomiast syn przeżywa trudności finansowe, co uniemożliwia udzielanie pomocy z jego strony.
W dalszej części wniosku M. G. ponownie nawiązał do swojej trudnej sytuacji życiowej, wskazując dodatkowo, że nie posiada żadnego majątku, niczego, co mogłoby zostać spieniężone. Poinformował ponadto o swoim zadłużeniu oraz o braku środków pieniężnych na pokrycie opłat za energię i gaz. Zdaniem wnioskodawcy jako schorowana, 60–letnia osoba, nie ma szans na przyjęcie do pracy. Podał, że był zatrudniony u córki, jednak jej przedsiębiorstwo nie dało rady utrzymać się na rynku, a nikt ze znajomych nie chce go zatrudnić.
M. G. podał następnie, że od listopada chciał się zarejestrować w urzędzie pracy, jednakże urzędnik kazał mu skompletować dokumenty. Podał również, że jest uzależniony od pomocy żony, zaś sam nie potrafi załatwić nic. Również w sporządzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy pomogła mu małżonka.
Końcowo wnioskodawca przyznał, że przedmiotowe zadłużenie z tytułu składek powstało z jego winy, jednak nie ze złej woli. Wyjaśnił, że w spornym okresie był chory, groziła mu utrata wzroku, choroba postępowała w szybkim tempie (w ciągu jednego roku przeprowadzono dwie operacje).
Po rozpoznaniu wniosku M. G. Prezes ZUS decyzją z dnia 4 kwietnia 2011 r. utrzymał w mocy decyzję z dnia 21 stycznia 2011 r.
W uzasadnieniu organ administracji przyznał, że sytuacja finansowa wnioskodawcy jest trudna, jednakże wierzyciel nie wyczerpał jeszcze możliwości realizacji nałożonego na wnioskodawcę ustawowo obowiązku składkowego. W związku z powyższym Prezes ZUS podtrzymał opinię, że w perspektywie czasu nie jest przecież wykluczona możliwość wyegzekwowania przynajmniej części istniejących zaległości z tytułu składek. Tym samym ZUS nie widzi przyczyn, dla których miałby przedwcześnie rezygnować ze swoich uprawnień wierzyciela.
Odnosząc się do przedstawionej przez wnioskodawcę kwestii, że spełnione zostały kryteria pozwalające na umorzenie przedmiotowego zadłużenia, Prezes ZUS stwierdził, iż zasadniczym obowiązkiem wierzyciela jest dogłębna analiza stanu majątkowego dłużnika oraz zbadanie, czy w sprawie zachodzi stan całkowitej nieściągalności zobowiązań, zgodnie z postanowieniami art. 28 u.s.u.s., przy uwzględnieniu okresu, w którym możliwe jest dochodzenie zaległości wobec płatnika. Biorąc powyższe pod uwagę ZUS w swojej decyzji z dnia 21 stycznia 2011 r. musiał stwierdzić brak stanu całkowitej nieściągalności, bowiem wdrożona w styczniu 2011 r. egzekucja administracyjna nie wyklucza realizacji przynajmniej części istniejących należności z tytułu składek.
Następnie organ administracji wskazał, że ustawodawca wprowadził dziesięcioletni okres przedawnienia należności z tytułu składek, dając tym samym ZUS prawo dochodzenia należności składkowych w całym tym okresie, z możliwością wydłużenia wskazanego okresu, np. w przypadku wszczęcia egzekucji – która jest obecnie w toku – zawieszającej bieg terminu przedawnienia. Prezes ZUS zaakcentował, że obowiązkiem ustawowym ZUS jest wykorzystanie wszystkich instrumentów prawnych z zakresu przymusowego dochodzenia zaległych należności składkowych. Tym samym umorzenie przedmiotowych należności w perspektywie odległego terminu ich przedawnienia byłoby zdecydowanie przedwczesne, niezgodne z interesem wierzyciela, którego uprawnienia jednoznacznie podkreśla ustawodawca, wskazując, iż w każdym przypadku decyzja o umorzeniu ma charakter swobodnego uznania i leży tylko i wyłącznie w gestii wierzyciela, który może swobodnie dysponować swoimi roszczeniami.
Prezes ZUS przytoczył następnie treść art. 28 u.s.u.s. stwierdzając, że w niniejszej sprawie nie można stwierdzić stanu całkowitej nieściągalności, gdyż upoważnione ustawowo organy egzekucyjne prowadzą obecnie wobec wnioskodawcy postępowania egzekucyjne, zawieszające zarazem bieg terminu przedawnienia.
Organ administracji przyznał, że u.s.u.s. przewiduje możliwość umarzania należności, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, do czego upoważnia art. 28 ust. 3a i 3b tej ustawy i dotyczy należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. W myśl bowiem § 3 ust. 1 pkt 1–3, wydanego na podstawie art. 3b u.s.u.s. rozporządzenia z 31 lipca 2003 r., ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:
- 1. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
- 2. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
- 3. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego płacenie należności.
Powyższe oznacza, że zadaniem ZUS jest określenie, czy zaistniały okoliczności uzasadniające umorzenie, o których mowa powyżej. Jednak nawet stwierdzenie zaistnienia określonych w ww. rozporządzeniu sytuacji nie obliguje ZUS do umarzania swoich należności, lecz stanowi zawsze jego uprawnienie.
Prezes ZUS podkreślił, że przepisy zawarte w art. 28 u.s.u.s. oraz rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. są czytelne i nie budzą na tle wykładni gramatycznej wątpliwości interpretacyjnych. Są one oparte na konstrukcji tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności składkowych przysługuje każdorazowo organowi, który w przypadku stwierdzenia okoliczności, określonych w art. 28 tej ustawy oraz w ww. rozporządzeniu, może, ale nie musi umorzyć należności z tytułu składek.
W skardze na powyższą decyzję M. G., wnosząc o jej uchylenie w całości, zarzucił jej naruszenie prawa materialnego, tj. art. 28 pkt 3 u.s.u.s.
W uzasadnieniu skarżący podtrzymał argumentację zaprezentowaną zarówno we wniosku o umorzenie należności składkowych, jak i we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. M. G. ponownie przedstawił swoją trudną sytuację materialną i życiową, wskazując, że stan jego zdrowia znacznie się pogorszył. Podał, że stara się o rentę, nie pracuje, jest zarejestrowany w urzędzie pracy oraz pobiera zasiłek stały z MOPS w kwocie 45,49 zł miesięcznie i okresowo zasiłki celowe. Podniósł następnie, że w 2008 r. został uznany przez lekarza orzecznika ZUS za częściowo niezdolnego do pracy, natomiast w momencie, gdy okazało się, że ma wymagany okres składkowy został "cudownie uzdrowiony", co uważa za bardzo krzywdzące.
Skarżący podał, że aktualnie jest na utrzymaniu żony rencistki pobierającej świadczenie w kwocie ok. 700 zł netto. Jeśli do tego doliczyć zasiłek pielęgnacyjny i rodzinny cały dochód rodziny wynosi 916,53 zł miesięcznie, co na osobę daje kwotę 305,51 zł.
M. G. wskazał również, że do stycznia 2011 r. wspomagała go najstarsza córka, która opłacała czynsz za mieszkanie w wysokości 890,08 zł, jednakże córka również popadła w problemy finansowe i rodzinne. Mieszkanie jest więc zadłużone, ponadto skarżący ma problemy z zapłatą za energię i gaz. Podał, że jest zadłużony w bankach, u znajomych, nie ma już od kogo pożyczyć, a spłata jakiejkolwiek kwoty jest nierealna. Ponadto na utrzymaniu skarżącego pozostaje 17 letnia córka, uczennica liceum ogólnokształcącego.
Organ administracji w odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku ustalił i zważył, co następuje
Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.
Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej jako "P.p.s.a.", stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.
W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) P.p.s.a.).
Z przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika z kolei, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Wykładnia powołanego wyżej przepisu wskazuje, że Sąd ma prawo ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.
Oceniając zaskarżoną decyzję organu odwoławczego stwierdzić należy, że narusza ona prawo w stopniu powodującym konieczność wyeliminowania jej z obrotu prawnego.
Zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2–4.
W ust. 2 ww. artykułu przewidziano, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Wyjątek sformułowany w tym przepisie stanowi, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.
W art. 28 ust. 3b u.s.u.s. ustawodawca upoważnił ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego do określenia, w drodze rozporządzenia, szczegółowych zasad umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych.
W wykonaniu powyższej delegacji ustawowej Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w dniu 31 lipca 2003 r. wydał rozporządzenie w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), gdzie w § 3 ust. 1 postanowiono, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:
- 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
- 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
- 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Za rodzinę, o której mowa w ust. 1 pkt 1, uważa się wspólnie zamieszkujące i gospodarujące z zobowiązanym osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające z zobowiązanym w faktycznym związku (§ 3 ust. 2 rozporządzenia).
Użyte przez ustawodawcę w cytowanych wyżej przepisach sformułowanie "może" oraz sformułowanie nieostre "w przypadkach uzasadnionych" oznacza, że mamy do czynienia z sytuacją tzw. uznania administracyjnego, która upoważnia organ administracji przy ustalonym stanie faktycznym do dokonania wyboru spośród dwóch lub więcej dopuszczalnych przez ustawę, a równowartościowych prawnie, rozwiązań, zgodnie z celami w ustawie określonym (Z. Janowicz, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 1995, s. 270–271). W wyroku z dnia 3 listopada 2000 r. (sygn. akt III SA 8065/98, LEX nr 47102) NSA wskazał, że uznanie administracyjne wyraża się nie w swobodzie oceny istnienia w stanie faktycznym sprawy okoliczności odpowiadających kierunkowym dyrektywom wyboru, ale w możliwości negatywnego dla podatnika rozstrzygnięcia nawet w sytuacji istnienia jego ważnego interesu. Należy jednak podkreślić, że przyznana organom administracji swoboda w rozstrzygnięciu nie oznacza dowolności.
W celu wydania prawidłowego orzeczenia w sytuacji tzw. uznania administracyjnego organ administracji obowiązany jest szczegółowo zbadać stan faktyczny i utrwalić w aktach sprawy wyniki tego badania.
Zgodnie z art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) – dalej jako "k.p.a.", w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.
W doktrynie podkreśla się, że stosowanie wynikającej z ww. artykułu zasady uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli odnosi się nie tylko do prawa procesowego, gdyż wynikają z niej również zasady interpretacyjne dla prawa materialnego (tak: B. Adamiak [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, C.H. Beck Warszawa 1996 s. 56). W wyroku z dnia 11 czerwca 1981 r. (sygn. akt SA 820/81, ONSA 1981/1/57) NSA przyjął, że wyrażona w art. 7 k.p.a. zasada prawdy obiektywnej odnosi się w równym stopniu do zakresu i wnikliwości postępowania wyjaśniającego i dowodowego, jak i do stosowania norm prawa materialnego, to jest do całokształtu przepisów prawnych służących załatwieniu sprawy. Podzielając w pełni przedstawiony pogląd wskazać należy, że art. 7 k.p.a. in fine ma zastosowanie przede wszystkim w odniesieniu do decyzji podejmowanych w ramach uznania administracyjnego.
Takie stanowisko zajął m.in. NSA w wyroku z dnia 23 czerwca 1995 r. (sygn. akt SA/Wr 2744/94, LEX nr 26845) wskazując, że reguła wyrażona w art. 7 k.p.a. ma zastosowanie we wszystkich tych wypadkach, w których rozstrzygnięcie sprawy powierzone zostało tzw. uznaniu administracyjnemu, co zachodzi wówczas, gdy norma prawna nie przewiduje obowiązku określonego zachowania się organu, lecz możliwość wyboru sposobu załatwienia sprawy. W literaturze podkreśla się, że możliwość ta może i powinna zostać zdeterminowana wyważeniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli (tak: A. Wróbel [w:] M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz ZAKAMYCZE 2000, s. 139).
Należy również podkreślić, że sąd administracyjny nie jest kolejnym organem w postępowaniu o udzielenie ulgi i nie dokonuje badania merytorycznej zasadności podjętej decyzji administracyjnej. Sąd bada natomiast, czy podjęta decyzja jest zgodna z przepisami postępowania i czy dokonanej przez organ podatkowy ocenie występowania przesłanek zastosowania ulgi nie można przypisać cech dowolności.
Kontrola legalności decyzji wydanych w ramach tzw. uznania administracyjnego jest więc ograniczona do badania prawidłowości postępowania organów, których wynikiem jest podjęcie decyzji administracyjnej.
Odnosząc przedstawione powyżej rozważania teoretyczne do stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że w ramach przeprowadzonego postępowania organy administracji nie podjęły wszelkich działań mających na celu wyjaśnienie stanu faktycznego, jak również nie zebrały kompletnego materiału dowodowego potrzebnego do oceny przesłanek wynikających z art. 28 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r.
Zdaniem tutejszego Sądu organ administracji nie ocenił należycie sytuacji materialnej skarżącego, a na takową wpływa niewątpliwie stan jego zdrowia. Okoliczność ta jest istotna w świetle przesłanek możliwości zastosowania ulgi w postaci umorzenia należności składek.
Należy podkreślić, że przy rozpoznawaniu wniosku o umorzenie należności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. podstawową kwestią jest ocena, czy w wyniku egzekucji zadłużenia pojawi się niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny.
W zaskarżonej decyzji ocena taka nie została przeprowadzona. ZUS odmawiając umorzenia należności uczynił to w sposób dowolny, w oderwaniu od instytucji uznania administracyjnego przyjętej w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. W decyzji z dnia 4 kwietnia 2011 r. Prezes ZUS podkreślił, że ustawowym i statutowym obowiązkiem ZUS jest realizacja przepisów u.s.u.s., w tym realizacja obowiązku płatników w zakresie terminowego opłacania składek na poszczególne fundusze. Organ administracji przyznał przy tym, że prowadzenie własnego przedsiębiorstwa nie jest sprawą łatwą, jednak przywołane w decyzji przepisy ustawowe nakładają na ZUS obowiązek dochodzenia należności z tytułu składek, w tym odsetek za zwłokę (s. 5 decyzji).
Jak już wyżej zasygnalizowano działanie w ramach uznania administracyjnego nakłada na organ szczególny obowiązek stosowania norm prawa materialnego łącznie z wyrażoną w art. 7 k.p.a. zasadą uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Przy wydawaniu zaskarżonej decyzji nie rozważono możliwości uwzględnienia słusznego interesu skarżącego, dając z nieznanych powodów prymat interesowi społecznemu. Należy zaakcentować, że podjęcie rozstrzygnięcia w ramach uznania administracyjnego wymaga, by interes społeczny i słuszny interes obywatela (często sprzeczne) zostały należycie wyważone. Temu celowi służy analiza sytuacji materialnej zobowiązanego i jego rodziny, uwzględniająca również stan zadłużenia i związaną z tym realność spłaty zadłużenia bez niebezpieczeństwa powstania ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny. W rozpoznawanej sprawie taka analiza nie została przeprowadzona, gdyż organ wadliwie uznał, że sytuacja bytowa skarżącego nie stanowi przesłanki umorzenia należności z tytułu składek.
Zdaniem tutejszego Sądu organy administracji pominęły kwestię możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych przez skarżącego, nie rozważając przy tym zależności pomiędzy stanem zdrowia M. G. a jego możliwościami zarobkowymi. Tymczasem, jak wynika z akt sprawy, skarżący nie był w stanie bez uszczerbku dla niezbędnego utrzymania siebie i najbliżej rodziny opłacić zaległych zobowiązań. Okoliczność ta nie została przez organ prawidłowo ustalona i oceniona.
W swoich decyzjach organy ustaliły jedynie aktualne stałe dochody skarżącego i jego żony, zaniechały natomiast szczegółowego wyliczenia wszystkich bieżących kosztów utrzymania małżonków. Należy zwrócić uwagę, że organ posiadał, otrzymane od skarżącego dokumenty w postaci rachunków za media i opłaty ponoszone na konieczne i niezbędne leczenie członków rodziny. Ocena przedłożonych dokumentów była niewątpliwie obowiązkiem organu wynikającym z powinności dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Okoliczność ta była istotna w świetle wypełnienia przesłanek możliwości zastosowania ulgi w postaci umorzenia należnych składek w oparciu o § 3 ust. 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r.
W kontekście powyższych rozważań należy zwrócić uwagę na schematyzm uzasadnienia decyzji z dnia 4 kwietnia 2011 r. ZUS przywołał jedynie, że w decyzji z dnia 21 stycznia 2011 r. przyznano, iż sytuacja skarżącego jest trudna i wskazano, że wierzyciel nie wyczerpał możliwości realizacji nałożonego obowiązku składkowego. Dalej nastąpiło przywołanie regulacji ustawowych dotyczących zasad umarzania składek, bez słowa komentarza w odniesieniu do zarzutów zawartych we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy. Tymczasem sytuacja skarżącego uległa zmianie w odniesieniu do stanu na dzień wydania decyzji odmawiającej umorzenia składek i kosztów upomnień. W decyzji tej organ zarzucił, że skarżący nie zarejestrował się w powiatowym urzędzie pracy, co można uznać za nieuzasadnione uchylanie się od aktywnego poszukiwania pracy. Natomiast decyzją tegoż urzędu z dnia 14 lutego 2011 r. skarżący został uznany za osobę bezrobotną bez prawa do zasiłku.
Ponadto wskazanie, że możliwe jest wyegzekwowanie kwot należnych systemowi ubezpieczeń społecznych nie zostało odpowiednio uprawdopodobnione.
Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy przywołane powyżej okoliczności powinny być wyjaśnione, także w oparciu o nowy materiał dowodowy zawarty w skardze oraz o wyniki działań skarżącego podejmowanych w celu uzyskania renty. Organ administracji przeprowadzi analizę sytuacji materialnej skarżącego i jego rodziny, uwzględniając przy tym konieczność zaspokajania podstawowych potrzeb. Dokonując tej analizy organ musi mieć na względzie istotę ubezpieczenia społecznego. Jest to system ustawowo zagwarantowanych świadczeń związanych z pracą, służących zaspokajaniu potrzeb wywołanych przez zdarzenia losowe i finansowanych przez ubezpieczonych na zasadzie rozłożenia ich ciężaru na osoby do nich następnie uprawnione. Mieszcząca się w tym systemie również funkcja ochronna ubezpieczenia społecznego nie pozwala na egzekwowanie niespłaconych składek w każdej sytuacji, bez względu na konsekwencje dla zobowiązanego i jego rodziny.
Biorąc pod uwagę wszystkie przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję.
Zgodnie z dyspozycją art. 152 P.p.s.a. Sąd orzekł, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.
Ponadto wyrok zawiera rozstrzygnięcie o kosztach postępowania, które Sąd, zgodnie z art. 200, art. 205 § 2 i art. 209 P.p.s.a. oraz § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) w zw. z § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.), zasądził na rzecz strony skarżącej od organu administracji.[pic]