Uzasadnienie
Wnioskiem, uzupełnionym na formularzu PPF w dniu 16 grudnia 2013 r., skarżąca H. K. zwróciła się o przyznanie jej w niniejszej sprawie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika procesowego z urzędu. Do wniosku dołączyła odpisy zaświadczenia lekarskiego z dnia [...] listopada 2012 r. oraz umowy majątkowej małżeńskiej z dnia [...].
Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach złożonym przez wnioskodawczynię otrzymuje ona emeryturę w kwocie około 1.200 zł, z której prowadzona jest egzekucja przez naczelnika urzędu skarbowego, prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, jest właścicielką mieszkania o powierzchni 45 m2, pomieszczeń gospodarczych o powierzchni 500 m2 oraz samochodu osobowego o wartości powyżej 3.000 euro, nie posiada oszczędności ani papierów wartościowych.
Zgodnie z brzmieniem art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. Poz. 270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a. – prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.
W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje:
- 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;
- 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Stosownie do przepisu art. 246 § 3 p.p.s.a., adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy.
Wskazane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione.
Na podstawie art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.
W tym miejscu wskazać należy, iż z treści wniosków o przyznanie prawa pomocy oraz załączonego do nich dokumentu (umowy majątkowej małżeńskiej) złożonych przez wnioskodawczynię oraz jej małżonka w sprawach, toczących się przed tut. Sądem, wynika, iż pozostaje ona w związku małżeńskim i zamieszkuje wspólnie z małżonkiem pod jednym adresem. Na powyższą okoliczność wskazuje ponadto złożony w dniu 9 grudnia 2013 r. przez małżonka wnioskodawczyni W. K. (jako domownika) podpis na zwrotnym potwierdzeniu odbioru doręczenia wnioskodawczyni w niniejszej sprawie formularza PPF (karta 13).
W związku z powyższym, działając na podstawie art. 255 p.p.s.a., referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 3 stycznia 2014 r. wezwał wnioskodawczynię do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów: a) oświadczenia w przedmiocie wszystkich źródeł i wysokości łącznego dochodu uzyskanego przez wnioskodawczynię oraz jej małżonka w 2013 r. oraz stosownych dokumentów w tym zakresie, b) oświadczenia wnioskodawczyni, czy uzyskała w 2013 r. dochody z najmu lub dzierżawy lokalu mieszkalnego oraz pomieszczeń gospodarczych, których jest właścicielką, jeżeli tak wskazania ich wysokości i przedłożenia dokumentów na tę okoliczność (umów najmu lub dzierżawy), c) dokumentu potwierdzającego aktualną wysokość dochodów uzyskiwanych przez wnioskodawczynię z tytułu emerytury, tj. ostatniego odcinka emerytury, a w przypadku przekazywania tego świadczenia na konto bankowe wnioskodawczyni – złożenia oświadczenia w tym przedmiocie, d) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawczynię i jej małżonka rachunków bankowych (rachunków bieżących, rachunków oszczędnościowych, rachunków lokat, w tym kont i lokat dewizowych), obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia przez każdego z małżonków stosownego oświadczenia w tym przedmiocie, e) oświadczenia małżonka wnioskodawczyni w przedmiocie jego majątku, w szczególności posiadanych przez niego nieruchomości, przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, wysokości zasobów pieniężnych (oszczędności i papierów wartościowych) oraz wskazania źródeł i wysokości osiąganych przez niego dochodów, a także dowodów dotyczących dochodów uzyskanych w okresie ostatnich trzech miesięcy, f) dokumentów obrazujących wysokość poniesionych w okresie ostatnich trzech miesięcy przez wnioskodawczynię lub jej małżonka kosztów utrzymania (opłat za energię elektryczną, gaz, wodę i odprowadzanie ścieków, wywóz odpadów, ogrzewanie, itp.), g) oświadczenia, czy małżonkowie zamieszkują wspólnie z dorosłym synem w nieruchomości przy ul. [...], jeśli tak wskazania, w jakiej części syn partycypuje w ponoszeniu kosztów utrzymania wymienionych w punkcie "f", h) oświadczenia, czy wnioskodawczyni lub jej małżonek otrzymali w 2013 roku świadczenia z pomocy społecznej; w przypadku odpowiedzi twierdzącej – przedłożenia kopii dokumentów potwierdzających charakter tej pomocy oraz jej wysokość, w przypadku odpowiedzi negatywnej – wskazania, czy którykolwiek z małżonków o taką pomoc się ubiegał, a jeśli tak wskazania przyczyn odmowy jej udzielenia, i) oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawczynię lub jej małżonka pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości), j) dokumentów obrazujących aktualny stan zadłużenia małżonków wobec ZUS/KRUS, urzędu skarbowego, instytucji finansowych, dostawców mediów, kontrahentów i innych podmiotów, k) oświadczenia, czy względem wnioskodawczyni lub jej małżonka jest aktualnie prowadzone postępowanie egzekucyjne, a jeżeli tak przedłożenia dowodów dotyczących egzekucji prowadzonej z ich majątków (w tym dokumentu obrazującego aktualną wysokość potrąceń dokonywanych z emerytury wnioskodawczyni), l) dokumentów potwierdzających wydatki poniesione przez wnioskodawczynię lub jej małżonka w okresie ostatnich trzech miesięcy na leczenie (pomoc lekarską i zakup leków), m) oświadczenia, czy wnioskodawczyni ubiega się o ustanowienie pełnomocnika w osobie radcy prawnego, adwokata czy też doradcy podatkowego.
Poinformowano też wnioskodawczynię, że nie jest zobowiązana do przedstawienia danych i dokumentów odnoszących się do sytuacji majątkowej małżonka tylko w sytuacji, gdy został orzeczony rozwód lub separacja, a wnioskodawczyni przedłoży stosowne orzeczenie sądu w tym zakresie.
Powyższe wezwanie doręczono wnioskodawczyni w dniu 23 stycznia 2014 r. (dowód: potwierdzenie odbioru, k. 21), jednakże pozostało ono bez odpowiedzi. Wnioskodawczyni nie wykonała nałożonego na nią obowiązku i nie przedłożyła żadnego z wymienionych dokumentów, uniemożliwiając tym samym dokonanie pełnej oceny jej sytuacji finansowej.
Powyższe postępowanie wnioskodawczyni, polegające na uchyleniu się od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jej rzeczywistych możliwości płatniczych, a tym samym stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie okoliczności wskazanych we wniosku i przyznanie jej prawa pomocy w żądanym zakresie.
Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący.
Z tych względów uznano, że wnioskodawczyni nie wykazała, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy.
W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.