Uzasadnienie
Skarżąca – T. G. reprezentowana przez opiekuna prawnego E. G. wniosła do sądu administracyjnego skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku z 1 czerwca 2026 r. nr 2001-IEW.4264.2.2026 utrzymującą w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego w Zambrowie z 3 marca 2026 r. nr 2014-SEW.4264.2.2026 odmawiającą umorzenia zaległości w podatku od spadków i darowizn.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył co następuje.
Skarga podlega odrzuceniu.
Zgodnie z art. 53 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r. poz. 143, dalej jako: p.p.s.a.), skargę wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia skarżącemu rozstrzygnięcia w sprawie albo aktu, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 4a.
Zatem warunkiem skutecznego wniesienia skargi do sądu jest uprzednie skuteczne doręczenie stronie rozstrzygnięcia w sprawie, a następnie wniesienie skargi w ww. terminie, w trybie przewidzianym w art. 54 § 1 p.p.s.a., tj. za pośrednictwem organu, którego działanie jest przedmiotem skargi.
Zdaniem sądu w niniejszej sprawie warunek ten nie został spełniony, gdyż decyzję organu odwoławczego z 1 czerwca 2026 r. otrzymała sama skarżąca w dniu 8 czerwca 2026 r. – będąc już wówczas osobą prawomocnie ubezwłasnowolnioną całkowicie.
Bez wątpienia stroną w postępowaniu, którego dotyczy niniejsza sprawa, zgodnie z art. 133 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2025 r. poz. 111 ze zm., dalej jako: o.p.), była skarżąca, gdyż złożyła ona wniosek o umorzenie zaległości w podatku od spadków i darowizn ustalonych wobec niej na mocy decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w Zambrowie z 30 kwietnia 2025 r. nr 2014-SPV.4104.41.2025, a więc mając status podatnika, a zarazem posiadając interes prawny w dochodzeniu umorzenia zaległości podatkowych.
Postępowanie zostało zainicjowane przez skarżącą, mającą w dacie złożenia wniosku pełną zdolność do czynności prawnych w sprawach podatkowych. W myśl art. 135 o.p. zdolność prawną i zdolność do czynności prawnych w sprawach podatkowych ocenia się według przepisów prawa cywilnego, jeżeli przepisy prawa podatkowego nie stanowią inaczej. Natomiast zgodnie z art. 12 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz.U. z 2025 r. poz. 1071 ze zm.) nie mają zdolności do czynności prawnych osoby, które nie ukończyły lat trzynastu, oraz osoby ubezwłasnowolnione całkowicie. Jako że wobec skarżącej T. G. w dniu 29 kwietnia 2026 r. Sąd Okręgowy w Łomży I Wydział Cywilny wydał postanowienie o jej ubezwłasnowolnieniu całkowitym, to od daty uprawomocnienia tego orzeczenia (w dniu 7 maja 2026 r. – k. 15 akt sądowych) należy przyjmować, że utraciła ona zdolność do czynności prawnych w sprawach podatkowych. Następnie w dniu 7 lipca 2026 r. E. G. został ustanowiony opiekunem prawnym (k. 20).
Mając na uwadze cele instytucji ubezwłasnowolnienia całkowitego, a z drugiej strony istotne znaczenie doręczenia decyzji, stwierdzić jednak należy, że doręczenie decyzji osobie prawomocnie ubezwłasnowolnionej całkowicie nie może być uznane za skuteczne, nawet gdy doszło do niego przed ustanowieniem dla tej osoby przedstawiciela ustawowego – opiekuna prawnego. W ocenie sądu art. 145 § 1 o.p. należy interpretować w ten sposób, że jeżeli strona może działać jedynie przez przedstawiciela, a tak jest w przypadku osoby ubezwłasnowolnionej całkowicie, to doręczenia można dokonać wyłącznie temu przedstawicielowi, względnie ustanowionemu przez niego pełnomocnikowi (art. 145 § 2 o.p.). Brak ustanowionego przedstawiciela uniemożliwia organowi podatkowemu skuteczne doręczenie decyzji osobie ubezwłasnowolnionej całkowicie.
Skoro zatem skarga została wniesiona na decyzję, która nie weszła do obrotu prawnego, to tym samym jest ona przedwczesna i podlega odrzuceniu. W tej sytuacji, wobec nie wejścia do obrotu prawnego ww. orzeczenia, termin z art. 53 § 1 p.p.s.a. nie rozpoczął biegu. Organ odwoławczy obowiązany będzie dokonać prawidłowego doręczenia decyzji, co otworzy dopiero stronie bieg terminu do wniesienia skargi do sądu administracyjnego, w terminie 30 dni od dnia prawidłowego jej doręczenia.
W tym stanie rzeczy, na mocy art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a., należało postanowić jak w pkt 1 sentencji postanowienia. Zawarte w pkt 2 sentencji rozstrzygnięcie o zwrocie uiszczonego wpisu sądowego od skargi znajduje oparcie w art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a.