Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 30 marca 2026 r. nr 408.59/G-3/VI/2026 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Białymstoku (dalej powoływane jako: "Kolegium", "organ odwoławczy") utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Białegostoku (dalej powoływany jako: "Prezydent Miasta", "organ I instancji") z dnia 4 marca 2026 r. znak: BGO-III.3137.48.2026 określającej wysokość opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi za grudzień 2025 r., tj: (-) za nieruchomość położoną przy ul. [...] w Białymstoku w kwocie 3.480,00 zł (z zastosowaniem stawki podwyższonej), (-) za nieruchomość położoną przy ul. [...] w Białymstoku w kwocie 2.416,00 zł (z zastosowaniem stawki podwyższonej), za pozostałe nieruchomości (wykazane w deklaracji U-Z) w łącznej kwocie 54.968,00 zł – wydaną względem Spółdzielni B. "[...]" (dalej powoływana jako: "skarżąca", "Spółdzielnia").
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy wskazał, że kluczowe dowody w sprawie stanowiły protokoły potwierdzenia niedopełnienia obowiązku selektywnego zbierania odpadów wraz z dokumentacją fotograficzną potwierdzającą brak segregacji odpadów komunalnych z 16 grudnia 2025 r., przekazany przez firmę wywozową. Z dokumentacji fotograficznej wynika, że podczas odbioru odpadów przy ul. [...] w pojemniku na odpady niesegregowane (zmieszane) znajdowały się odpady: z papieru, z tworzyw oraz odpady bio, zaś przy ul. [...] w pojemniku na odpady niesegregowane (zmieszane) znajdowały się odpady: z papieru i z tworzyw sztucznych. Przez to naruszono zasady segregacji odpadów określone w § 4 ust. 1 uchwały Rady Miasta Białystok nr XVIII/287/19 z dnia 20 grudnia 2019 r. (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z 2023 r. poz. 6762), gdzie wskazuje się, że rodzaje odpadów komunalnych zbieranych selektywnie.
Kolegium stwierdziło, że o braku segregacji Spółdzielnia została poinformowana przez firmę wywozową o stwierdzeniu braku segregacji odpadów komunalnych na wskazanych nieruchomościach poprzez wiadomość na adres e-mail podany przez skarżącą na deklaracji oraz umieszczenie czerwonej naklejki na pojemniku na odpady niesegregowane (zmieszane). Uznało ponadto, że wysłanie powiadomienia na podany w deklaracji adres e-mail oraz zastosowanie czerwonej naklejki na pojemnikach wystarczająco spełnia swoją rolę informacyjną. W ocenie Kolegium przedstawione zdjęcia wystarczająco dowodzą mieszania poszczególnych frakcji opadów ze sobą oraz tego, że w pojemniku na odpady niesegregowane (zmieszane) znajdowały się odpady z różnych frakcji podlegających segregacji. Organ odwoławczy zaznaczył, że obowiązkiem Spółdzielni jako właściciela nieruchomości jest takie zabezpieczenie pojemników by nie mogły tam dostawać się osoby trzecie i podrzucać odpadów.
Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem Spółdzielnia wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku. Zaskarżając decyzję w całości zarzuciła naruszenie:
- I. przepisów prawa materialnego, tj.:
- 1) art. 6ka ust. 1-3 ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz.U. z 2025 r. poz. 733 ze zm., dalej jako: u.c.p.g.), poprzez:
- a) przyjęcie, że Spółdzielnia została prawidłowo poinformowana o niedopełnieniu obowiązku selektywnego zbierania odpadów komunalnych, co stanowi konieczny warunek wszczęcia postępowania w sprawie określenia wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi
- b) poprzez bezzasadne przyjęcie, że mieszkańcy nieruchomości zarządzanej przez Spółdzielnię nie wypełniają obowiązku selektywnego zbierania odpadów, mając na uwadze, że nie został przedstawiony żaden wiarygodny dowód wskazujący na powyższe,
- II. przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
- 1) art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2025 r. poz. 1691 ze zm., dalej jako: k.p.a.) poprzez pobieżne przeanalizowanie materiału dowodowego, niedokonanie jego wszechstronnego rozważenia i w konsekwencji dokonaniu dowolnej, a nie swobodnej oceny dowodów, co skutkowało bezpodstawnym obciążeniem skarżącego podwyższoną stawką za gospodarowanie odpadami komunalnymi w sytuacji, w której nie ma żadnych wiarygodnych dowodów wskazujących na wystąpienie nieprawidłowości przy selekcji śmieci,
- 2) art. 8 k.p.a., poprzez prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania jego uczestników do władzy publicznej, poprzez brak rozważanie, czy w niniejszej sprawie ewentualnie stwierdzone nieprawidłowości, mogłyby zostać zakwalifikowane jako znikome naruszenie prawa, co powinno skutkować wydaniem decyzji o odstąpieniu od nałożenia kary,
- 3) art. 189f § 1 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i brak wydania decyzji w przedmiocie odstąpienia od nałożenia kary, w przypadku stwierdzenia, że ewentualna waga naruszenia prawa jest znikoma, a strona zaprzestała naruszania prawa.
W uzasadnieniu skargi Spółdzielnia wskazała, że zawiadomienie powinno przyjąć formę pisemną utrwaloną w postaci papierowej lub elektronicznej. Pisma utrwalone w postaci elektronicznej opatruje się kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym lub kwalifikowaną pieczęcią elektroniczną organu podatkowego ze wskazaniem w treści pisma osoby opatrującej pismo pieczęcią. Nie spełnia zatem wymogu pisma w postaci elektronicznej udzielenie informacji drogą e-mail jak to miało miejsce w przedmiotowej sprawie. Tym bardziej brak podstaw do twierdzenia, że obowiązek poinformowania właściciela nieruchomości o odbiorze odpadów zmieszanych wynikających z art. 6ka ust. 1 u.c.p.g. został spełniony poprzez naklejki informacyjne o wadliwej segregacji na pojemniki.
W ocenie skarżącej segregacja odpadów prowadzona była w sposób należyty, z zachowaniem wszelkich standardów, a ilość odpadów objętych niedopełnieniem obowiązku selekcji była marginalna w stosunku do całości odpadów. Dołączone do protokołu zdjęcia przedstawiają jedynie fragment całości i nie pozwalają na zakwestionowanie prawidłowości selekcji odpadów, a co za tym idzie nałożenia podwyższonej opłaty na spółdzielnię. Ponadto skarżąca podejmowała wielokrotnie aktywności mające na celu podwyższenie świadomości członków Spółdzielni, w zakresie segregacji odpadów. Nigdy wcześniej nie była kwestionowana prawidłowość selektywnego gromadzenia odpadów przez Spółdzielnię, co świadczy o tym, że wywiązuje się ona ze swoich obowiązków prawidłowo. Nie zmienił się również sposób ich gromadzenia.
W związku z powyższym skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, uchylenie w całości poprzedzającej zaskarżoną decyzję decyzji Prezydenta Miasta i umorzenie postępowania administracyjnego, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje
Skarga jest niezasadna.
Podstawę prawną działań organów w postępowaniu zakończonym ww. decyzją stanowiły art. 6ka ust. 1, 2 i 3 w zw. z art. 6k ust. 3 u.c.p.g.
Stosownie do art. 6ka ust. 1 u.c.p.g., w przypadku niedopełnienia przez właściciela nieruchomości obowiązku selektywnego zbierania odpadów komunalnych, podmiot odbierający odpady komunalne przyjmuje je jako niesegregowane (zmieszane) odpady komunalne i powiadamia o tym wójta, burmistrza lub prezydenta miasta oraz właściciela nieruchomości.
W myśl art. 6ka ust. 2 u.c.p.g., wójt, burmistrz lub prezydent miasta na podstawie powiadomienia, o którym mowa w ust. 1, wszczyna postępowanie w sprawie określenia wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi.
Zgodnie z art. 6ka ust. 3 u.c.p.g. wójt, burmistrz lub prezydent miasta określa, w drodze decyzji, wysokość opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi za miesiąc lub miesiące, a w przypadku nieruchomości, o których mowa w art. 6j ust. 3b, za rok, w których nie dopełniono obowiązku selektywnego zbierania odpadów komunalnych, stosując wysokość stawki opłaty podwyższonej, o której mowa w art. 6k ust. 3.
Stosownie do treści art. 6k ust. 3 u.c.p.g. rada gminy określi stawki opłaty podwyższonej za gospodarowanie odpadami komunalnymi, jeżeli właściciel nieruchomości nie wypełnia obowiązku zbierania odpadów komunalnych w sposób selektywny, wysokości nie niższej niż dwukrotna wysokość i nie wyższej niż czterokrotna wysokość stawki ustalonej przez radę gminy odpowiednio na podstawie ust. 1 albo w art. 6j ust. 3b.
Skarżąca twierdzi, że nie zostały przedstawione wiarygodne dowody, wskazujące na wystąpienia opisanych w decyzji naruszeń, poza tym nie została prawidłowo poinformowana o niedopełnieniu obowiązków, do czego wymagana jest forma pisemna, a nadto, zdaniem skarżącej, w przypadku stwierdzenia naruszenia, które jest znikome, lub strona zaprzestała naruszeń, organ powinien odstąpić od nałożenia kary pieniężnej i poprzestać na pouczeniu.
Sąd wskazuje, że wystarczającym dowodem na potwierdzenie niedopełniania obowiązku selektywnego zbierania odpadów komunalnych są w niniejszej sprawie sporządzone przez firmę odbierającą odpady komunalne "Protokoły potwierdzenia niedopełniania obowiązku selektywnego zbierania odpadów komunalnych" wraz z dokumentacją fotograficzną potwierdzającą brak segregacji odpadów komunalnych.
W ocenie Spółdzielni segregacja odpadów prowadzona była w sposób należyty, z zachowaniem wszelkich standardów, a ilość odpadów objętych niedopełnieniem obowiązku selekcji była marginalna w stosunku do całości odpadów. Z twierdzeniem tym nie sposób się jednak zgodzić. Zdaniem sądu, trafnie wywodziło Kolegium, że przedstawione zdjęcia jednoznacznie dowodzą mieszania poszczególnych frakcji opadów ze sobą oraz tego, że w pojemniku na odpady zmieszane znajdowały się tworzywa sztuczne, papier, bioodpady, szkło. Wyjaśnić przy tym należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych, do którego przychyla się także rozpoznający niniejszą sprawę sąd, jednolicie wskazuje się, że ustawodawca nie przewidział wyjątków w zakresie incydentalnego zaniechania obowiązku selektywnego zbierania odpadów komunalnych, poprzez odstąpienie od zastosowania podwyższonej z tego tytułu opłaty. Wykładnia językowa przywołanych wyżej przepisów pozwala na jednoznaczne stwierdzenie, iż wykazanie choćby jednego przypadku nieprzestrzegania przyjętej zasady segregacji odpadów pociąga za sobą obowiązek nałożenia na podmiot zainteresowany opłaty w stawce właściwej dla nieselektywnego zbierania odpadów (por. wyrok NSA z dnia 4 lipca 2024 r. sygn. akt III FSK 1168/23 i przywołane tam orzecznictwo).
Słusznie podkreśla się także, że podwyższona opłata w odniesieniu do nieruchomości zamieszkałych nie ma charakteru stałego. Określana jest za miesiąc, w którym stwierdzono nieselektywną zbiórkę odpadów. Także ta okoliczność wskazuje na jej charakter jako opłaty za koszt dodatkowych usług związanych z odbiorem odpadów. Koszty te powstają niezależnie od tego, czy brak segregowania odpadów ma charakter incydentalny, czy nie. Jeżeli odpady trafiają do odbiorcy jako zmieszane, powstają związane z tym dodatkowe koszty ich zagospodarowania, które muszą zostać sfinansowane. Gdyby pobór opłaty dodatkowej został uzależniony od "uporczywości" niesegregowania odpadów, to oznaczałoby to sytuację, w której powstawałyby koszty zagospodarowania odpadów zmieszanych, które musiałby zostać ostatecznie sfinansowane przez gminę. Tymczasem system gospodarowania odpadami komunalnymi jest z założenia systemem finansowanym z opłat mieszkańców, a nie z dopłat (por. wyrok NSA z dnia 18 sierpnia 2023 r., sygn. akt III FSK 802/22). Kwestia "marginalności", o której mowa w skardze nie ma zatem znaczenia dla rozstrzygnięcia tej sprawy.
Wpływu na rozstrzygnięcie nie mogą mieć również argumenty, że Spółdzielnia podejmowała wielokrotnie aktywności mające na celu podwyższenie świadomości jej członków w zakresie segregacji odpadów i nigdy wcześniej nie była kwestionowana prawidłowość selektywnego gromadzenia odpadów.
Ustawodawca nie uzależnia możliwości określenia opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi w wysokości podwyższonej od stopnia zawinienia właścicieli bądź liczby stwierdzonych przypadków naruszenia tego obowiązku. Nie budzi przy tym żadnych wątpliwości, że podmiotem odpowiedzialnym za stwierdzone nieprawidłowości w miejscu zbierania odpadów dla nieruchomości jest właściciel nieruchomości, a więc w przedmiotowej sprawie skarżąca. Wykazanie choćby jednego przypadku nieprzestrzegania przyjętej zasady segregacji odpadów pociąga za sobą obowiązek nałożenia na podmiot zainteresowany opłaty w stawce właściwej dla nieselektywnego zbierania odpadów i nie świadczy o arbitralności w działaniu organu.
Sąd zgadza się z twierdzeniem skargi, że obowiązek powiadomienia właściciela o niedopełnieniu obowiązku selektywnej zbiórki odpadów stanowi niezbędny element postępowania o wydanie decyzji. Sądowi znane jest również orzecznictwo, w którym wskazuje się, że przepisy ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach nie określają formy powiadomienia organu i właściciela nieruchomości przez podmiot odbierający odpady o niedopełnieniu obowiązku selektywnej zbiórki odpadów, wobec czego obowiązuje określona w art. 126 Ordynacji podatkowej zasada pisemności, a forma powiadomienia strony postępowania w postaci naklejki na pojemniku na odpady jest wadliwa (m.in. przywołany w skardze wyrok NSA z dnia 28 lutego 2025 r. sygn. akt III FSK 1173/24).
W niniejszej sprawie wątpliwości sądu nie budzi jednak prawidłowość powiadomienia Spółdzielni o niedopełnieniu obowiązku selektywnego zbierania odpadów komunalnych. Omawiane powiadomienie pełni dwojaką funkcję. Po pierwsze: informacyjno-prewencyjną, bowiem właściciel nieruchomości otrzymuje w ten sposób informację o stwierdzeniu nieprawidłowej segregacji odpadów i odbiorze tych odpadów jako zmieszanych; dzięki temu ma możliwość podjęcia działań, mających na celu wyeliminowanie w przyszłości ewentualnych uchybień w tym zakresie. Po drugie: dokonanie powiadomienia stanowi przesłankę do wszczęcia postępowania w przedmiocie określenia podwyższonej opłaty. W realiach tego przypadku oprócz zastosowania czerwonej naklejki, informacja o braku segregacji odpadów wysłana została także na adres mailowy wynikający ze złożonej przez Spółdzielnię deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami, co należy uznać za wystarczające.
Powiadomienie nastąpiło niezwłocznie po stwierdzeniu faktu niedopełnienia przez właściciela nieruchomości obowiązku selektywnego zbierania odpadów komunalnych i przyjęciu ich jako niesegregowanych. Poza tym strona nie kwestionuje braku otrzymania takiego powiadomienia. Spełniony zatem został wymóg z art. 6ka ust. 1 u.c.p.g. powiadomienia właściciela, stanowiący podstawę do wszczęcia postępowania w sprawie określenia wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi.
Wobec powyższego sąd uznał za niezasadne zrzuty naruszenia art. 6ka ust. 1, 2 i 3 u.c.p.g. oraz zarzuty naruszenia przepisów postępowania. Zauważenia wymaga przy tym, że błędnie podniesione zostały zarzuty naruszenia przepisów k.p.a. W postępowaniu w sprawie opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi z mocy art. 6q ust. 1 u.c.p.g. zastosowanie znajdują przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa. Już z tego powodu w sprawie nie miała zastosowania instytucja odstąpienia od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej przewidziana w art. 189f k.p.a. Poza tym organ nie "wymierzył" Spółdzielni kary administracyjnej, tylko określił wysokość opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi z zastosowaniem podwyższonej stawki właściwej dla nieselektywnego zbierania odpadów.
Sąd nie doszukał się również innych naruszeń przepisów prawa materialnego czy procesowego, które uzasadniałyby konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji.
Mając na uwadze powyższe, sąd orzekł o oddaleniu skargi w myśl art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r. poz. 143).
Małgorzata Anna Dziemianowicz Paweł Janusz Lewkowicz Marcin Kojło