Uzasadnienie
W skardze konstytucyjnej z 28 kwietnia 2017 r. (data nadania) Sp. z o.o. z siedzibą w P. (dalej: skarżąca, spółka) wystąpiła o stwierdzenie, że art. 491 2 ust. 1 w zw. z art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2016 r. poz. 2171, ze zm.; dalej:
prawo upadłościowe) są niezgodne z art. 45 ust. 1 Konstytucji. Ponadto skarżąca zarzuciła, że art. 491 2 ust. 1 w zw. z art. 54a ust. 1 oraz art. 491 2 ust. 1 w zw. z art. 26 ust. 1 w zw. z art. 54a ust. 1 prawa upadłościowego naruszają art. 78 w zw. z art. 45 ust. 1 w zw.
z art. 176 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji.
Postanowieniem z 13 czerwca 2017 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącej 21 czerwca 2017 r.) Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej.
Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że – jak wynika z uzasadnienia obu orzeczeń wydanych w sprawie skarżącej – wniesione przez nią zażalenie na postanowienie o ogłoszeniu upadłości dłużnika zostało złożone po terminie i na tej podstawie odrzucono środek zaskarżenia. Niezależnie od powyższego Trybunał ustalił, że skarżąca w rzeczywistości kwestionowała ograniczenie podmiotowe i przedmiotowe kręgu osób uprawnionych do wniesienia zażalenia na postanowienie o ogłoszeniu upadłości. Tymczasem badanie postulatów de lege ferenda pozostaje poza zakresem kognicji Trybunału Konstytucyjnego. Ze względu na odmowę nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej nie zasługiwał na uwzględnienie wniosek o wydanie postanowienia tymczasowego w sprawie zawieszenia wykonania postanowienia Sądu Rejonowego w B. z października 2016 r. o ogłoszeniu upadłości dłużnika skarżącej.
Na postanowienie z 13 czerwca 2017 r. o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej spółka złożyła – w ustawowym terminie – zażalenie, w którym zaskarżyła to rozstrzygnięcie w całości oraz wniosła o jego uchylenie i nadanie skardze konstytucyjnej dalszego biegu, a także o wydanie postanowienia tymczasowego.
Skarżąca zarzuciła, że termin na wniesienie zażalenia określony w art. 54a ust. 1 prawa upadłościowego w ogóle nie odnosił się do złożonego przez spółkę merytorycznego zażalenia na postanowienie o ogłoszeniu upadłości jej dłużnika. Zdaniem skarżącej Trybunał bezpodstawnie przyjął, że „przedmiot skargi stanowią zarzuty pozostające poza zakresem kognicji Trybunału Konstytucyjnego” oraz że zarzuty skargi są oczywiście bezzasadne.
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 61 ust. 5 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072; dalej: u.o.t.p. TK) skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Trybunał, w składzie trzech sędziów, rozpatruje zażalenie na posiedzeniu niejawnym (art. 37 ust. 1 pkt 3 lit. c w zw. z art. 61 ust. 5-8 u.o.t.p. TK). Na etapie rozpoznania zażalenia Trybunał bada przede wszystkim, czy w wydanym postanowieniu prawidłowo stwierdził istnienie przesłanek odmowy nadania skardze dalszego biegu.
W pierwszej kolejności Trybunał odniósł się do zawartego w zażaleniu zarzutu, że nie ma związku pomiędzy terminem określonym w art. 54a ust. 1 prawa upadłościowego a przedmiotem skargi konstytucyjnej. Tymczasem sama spółka uczyniła art. 54a ust. 1 prawa upadłościowego przedmiotem wniesionej do Trybunału skargi konstytucyjnej. Zgodnie z zakwestionowanym przepisem wierzycielowi w terminie tygodnia od dnia obwieszczenia postanowienia o ogłoszeniu upadłości w Rejestrze, a wierzycielowi, którego siedziba lub miejsce zwykłego pobytu w dniu otwarcia postępowania znajdowały się za granicą, w terminie trzydziestu dni od dnia obwieszczenia postanowienia o ogłoszeniu upadłości w Rejestrze przysługuje zażalenie na postanowienie o ogłoszeniu upadłości wyłącznie w części dotyczącej jurysdykcji sądów polskich.
Natomiast w uzasadnieniu ostatecznego orzeczenia wydanego w sprawie skarżącej (postanowienia ze stycznia 2017 r. Sądu Okręgowego w B.) sąd podkreślił: „należało wskazać przede wszystkim, iż zażalenie wierzyciela [czyli skarżącej] na postanowienie o ogłoszeniu upadłości zostało złożone dnia 15 listopada 2016 roku. Obwieszczenie o ogłoszeniu upadłości zostało zaś dokonane w Monitorze Sądowym i Gospodarczym z października 2016 r. Jak słusznie podkreślił Sąd Rejonowy, zażalenie powyższe zostało zatem złożone po upływie terminu przewidzianego przez art. 54a ust. 1 Prawa upadłościowego, który upłynął dla wierzyciela w niniejszej sprawie 24 października 2016 r. Już to samo w sobie stanowiło wystarczającą podstawę do odrzucenia zażalenia”.
Nie ulega zatem wątpliwości, że – wbrew twierdzeniom skarżącej zawartym w zażaleniu – art. 54a ust. 1 prawa upadłościowego miał zastosowanie w sprawie spółki i był podstawą odrzucenia zgłoszenia wierzytelności jako wniesionego po upływie ustawowego terminu. Słusznie zatem w zakwestionowanym rozstrzygnięciu Trybunał uznał, że spółka nie dochowała należytej staranności na etapie postępowania przed sądami powszechnymi, a wniesiona skarga konstytucyjna jest próbą skorygowania zaniedbań, do których doprowadziła lub jej pełnomocnik.
Ponadto Trybunał stwierdza, że spółka nie zakwestionowała skutecznie stanowiska wyrażonego w uzasadnieniu postanowienia z 13 czerwca 2017 r., zgodnie z którym skarga w rzeczywistości dotyczyła ograniczenia kręgu podmiotów uprawnionych do zaskarżenia postanowienia o ogłoszeniu upadłości pod względem podmiotowym (zaskarżenie art. 491 2 ust. 1 w zw. z art. 26 ust. 1 prawa upadłościowego w zakresie, w jakim nie czynią wierzyciela osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej, który nie zgłosił wniosku o ogłoszenie upadłości, uprawnionym do wniesienia zażalenia) i przedmiotowym (zarzut niekonstytucyjności art. 491 2 ust. 1 w zw. z art. 54a ust. 1 oraz art. 491 2 ust. 1 w zw. z art. 26 ust. 1 w zw. z art. 54a ust. 1 prawa upadłościowego przez to, że przyznają wierzycielowi osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej, który nie zgłosił wniosku o ogłoszenie jej upadłości, prawo do zaskarżenia postanowienia o ogłoszeniu upadłości wyłącznie w części dotyczącej jurysdykcji sądów polskich). Tymczasem – co trafnie zostało wskazane w zaskarżonym orzeczeniu – badanie postulatów de lege ferenda pozostaje poza zakresem kognicji Trybunału Konstytucyjnego.
W związku z tym Trybunał prawidłowo uznał w uzasadnieniu postanowienia z 13 czerwca 2017 r., że zarzuty skargi konstytucyjnej są oczywiście bezzasadne.
Ponadto nie można zgodzić się z twierdzeniami zawartymi w zażaleniu, że omyłkowe wskazanie błędnej podstawy prawnej w końcowej części uzasadnienia postanowienia o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej miało wpływ na prawidłowość wydanego orzeczenia.
W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że wniesione zażalenie nie podważa podstaw odmowy nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu, dlatego zgodnie z art. 61 ust. 8 u.o.t.p. TK postanawia jak w sentencji.
Postanowienie
z dnia 13 czerwca 2017 r.
Trybunał Konstytucyjny w składzie:
Michał Warciński, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej Sp. z o.o. z siedzibą w P. w sprawie zgodności:
- 1) art. 491 2 ust. 1 w zw. z art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2016 r. poz. 2171, ze zm.) z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej,
- 2) art. 491 2 ust. 1 w zw. z art. 54a ust. 1 oraz art. 491 2 ust. 1 w zw. z art. 26 ust. 1 w zw. z art. 54a ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2016 r. poz. 2171, ze zm.) z art. 78 w zw. z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 176 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej,
postanawia:
odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej.
Uzasadnienie
W skardze konstytucyjnej z 28 kwietnia 2017 r. (data nadania) Sp. z o.o. z siedzibą w P. (dalej: skarżąca) wystąpiła o stwierdzenie, że art. 491 2 ust. 1 w zw. z art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2016 r. poz. 2171, ze zm.; dalej:
prawo upadłościowe) są niezgodne z art. 45 ust. 1 Konstytucji. Ponadto skarżąca zarzuciła, że art. 491 2 ust. 1 w zw. z art. 54a ust. 1 oraz art. 491 2 ust. 1 w zw. z art. 26 ust. 1 w zw. z art. 54a ust. 1 prawa upadłościowego naruszają art. 78 w zw. z art. 45 ust. 1 w zw.
z art. 176 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji.
Skarga konstytucyjna została wniesiona w związku z następującą sprawą. Sąd Rejonowy w B. postanowieniem z października 2016 r., działając na wniosek samego dłużnika, ogłosił jego upadłość. Obwieszczenie o ogłoszeniu upadłości opublikowano w Monitorze Sądowym i Gospodarczym z października 2016 r. Skarżąca (wierzyciel upadłego) reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika wniosła 15 listopada 2016 r. zażalenie na to postanowienie. Postanowieniem z listopada 2016 r. Sąd Rejonowy w B. odrzucił zażalenie. Na to orzeczenie skarżąca złożyła zażalenie. Postanowieniem ze stycznia 2017 r. Sąd Okręgowy w B. oddalił zażalenie.
Postanowienie Sądu Okręgowego zostało doręczone skarżącej 30 stycznia 2017 r. 4
Zdaniem skarżącej zakwestionowane art. 491 2 ust. 1 w zw. z art. 26 ust. 1 prawa upadłościowego w zakresie, w jakim nie czynią wierzyciela osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej, który nie zgłosił wniosku o ogłoszenie upadłości, uczestnikiem postępowania w przedmiocie ogłoszenia tej upadłości są niezgodne z art. 45 ust. 1 Konstytucji (prawo do sądu). Ponadto skarżąca zarzuciła, że art. 491 2 ust. 1 w zw. z art. 54a ust. 1 oraz art. 491 2 ust. 1 w zw. z art. 26 ust. 1 w zw. z art. 54a ust. 1 prawa upadłościowego przez to, że przyznają wierzycielowi osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej, który nie zgłosił wniosku o ogłoszenie jej upadłości, prawo do zaskarżenia postanowienia o ogłoszeniu upadłości wyłącznie w części dotyczącej jurysdykcji sądów polskich naruszają art. 78 Konstytucji (zasada zaskarżalności orzeczeń wydanych w I instancji) w zw. z art. 45 ust. 1 Konstytucji (prawo do sądu) w zw. z art. 176 ust. 1 Konstytucji (zasada dwuinstancyjności) w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji (zasada proporcjonalności).
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje
W myśl art. 79 ust. 1 Konstytucji każdy, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone, ma prawo, na zasadach określonych w ustawie, zakwestionować zgodność z Konstytucją przepisów ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie których sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o jego wolnościach lub prawach albo obowiązkach określonych w Konstytucji.
Stosownie do zakwestionowanego art. 26 ust. 1 prawa upadłościowego uczestnikiem postępowania o ogłoszenie upadłości jest każdy, kto złożył wniosek o ogłoszenie upadłości, oraz dłużnik.
Zgodnie z zaskarżonym art. 54a ust. 1 prawa upadłościowego wierzycielowi w terminie tygodnia od dnia obwieszczenia postanowienia o ogłoszeniu upadłości w Rejestrze, a wierzycielowi, którego siedziba lub miejsce zwykłego pobytu w dniu otwarcia postępowania znajdowały się za granicą, w terminie trzydziestu dni od dnia obwieszczenia postanowienia o ogłoszeniu upadłości w Rejestrze przysługuje zażalenie na postanowienie o ogłoszeniu upadłości wyłącznie w części dotyczącej jurysdykcji sądów polskich.
Natomiast art. 491 2 ust. 1 prawa upadłościowego przewiduje, że w sprawach nieuregulowanych w niniejszym tytule przepisy o postępowaniu upadłościowym stosuje się odpowiednio, z tym że przepisów art. 13, art. 21, art. 22a, art. 25, art. 32 ust. 5, art. 36, art. 38, art. 38a, art. 40, art. 74, art. 163, art. 164, art. 307 ust. 1 i art. 361 nie stosuje się.
Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że – jak wynika z uzasadnienia obu orzeczeń wydanych w sprawie skarżącej – zażalenie na postanowienie o ogłoszeniu upadłości dłużnika zostało wniesione przez skarżącą po terminie. Obwieszczenie o ogłoszeniu upadłości opublikowano w Monitorze Sądowym i Gospodarczym z października 2016 r., natomiast zażalenie skarżąca złożyła dopiero 15 listopada 2016 r. Słusznie zatem sąd II instancji podkreślił, że już ta okoliczność była wystarczająca do odrzucenia zażalenia.
Zgodnie art. 370 w zw. z art. 397 § 2 z ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 1822, ze zm.) sąd pierwszej instancji odrzuci na posiedzeniu niejawnym zażalenie wniesione po upływie przepisanego terminu lub też z innych przyczyn niedopuszczalne, jak również zażalenie, którego braków strona nie uzupełniła w wyznaczonym terminie.
Trybunał Konstytucyjny wielokrotnie podkreślał, że skarga konstytucyjna jest środkiem ochrony podstawowych praw i wolności zagwarantowanych w Konstytucji. Dlatego też przy rozpatrywaniu skarg konstytucyjnych szczególnie istotne wydaje się zwrócenie uwagi na zabezpieczenie interesów prawnych skarżących. Możliwe jest to jednak dopiero po dochowaniu przez nich choćby minimalnej staranności w trosce o zabezpieczenie tychże interesów. Poziom tej staranności został wyznaczony przez określenie wymogów dopuszczalności wniesienia skargi konstytucyjnej. Trybunał wyjaśniał przy tym, że „skarga ta nie może być wykorzystywana jako instrument służący korygowaniu zaniedbań popełnionych w postępowaniu poprzedzającym jej wniesienie” (zob. postanowienia TK z 16 października 2002 r., SK 43/01, OTK ZU nr 5/A/2002, poz. 77 oraz 17 marca 1998 r., Ts 27/97, OTK ZU nr 2/1998, poz. 20).
Skarga konstytucyjna, będąca w istocie zarzutem przeciw prawu, jest ultima ratio – ostatnią szansą dochodzenia praw i wolności naruszonych przez zastosowanie przepisu kwestionowanego w skardze. Poza oceną Trybunału Konstytucyjnego muszą zatem pozostawać również te sytuacje, w których utrata prawa do rozpoznania skargi konstytucyjnej następuje w rezultacie uchybień popełnionych przez skarżącego na wcześniejszych etapach postępowania (zob. postanowienie TK z 3 lipca 2007 r., SK 4/07, OTK ZU nr 7/A/2007, poz. 83).
W związku z powyższym Trybunał stwierdza, że analizowana skarga konstytucyjna jest próbą skorygowania zaniedbań, do których skarżąca doprowadziła na etapie postępowania przed sądem powszechnym. Wątpliwości Trybunału nie budzi bowiem to, że podstawowym źródłem (i przyczyną) odrzucenia zażalenia skarżącej na postanowienie o ogłoszeniu upadłości dłużnika było złożenie środka zaskarżenia po upływie tygodniowego terminu.
Niezależnie od powyższego Trybunał stwierdza, że skarżąca w rzeczywistości kwestionuje ograniczenie podmiotowe i przedmiotowe w określeniu prawa do zaskarżenia postanowienia o ogłoszeniu upadłości. Tymczasem badanie postulatów de lege ferenda pozostaje poza zakresem kognicji Trybunału Konstytucyjnego.
W związku z powyższym, na podstawie art. 53 ust. 1 pkt 2 i 3 w zw. z art. 60 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072), należało odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej z powodu oczywistej bezzasadności zarzutów.
Ze względu na odmowę nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej nie zasługiwał na uwzględnienie wniosek o wydanie postanowienia tymczasowego w sprawie zawieszenia wykonania postanowienia Sądu Rejonowego w B. z października 2016 r. o ogłoszeniu upadłości – dłużnika skarżącej.
W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.