Uzasadnienie
W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 21 maja 2024 r. (data nadania) K.W. (dalej: skarżący) – w imieniu własnym – wystąpił z żądaniem przytoczonym w komparycji niniejszego postanowienia na tle następującego stanu faktycznego.
Skarżący K.W., adwokat, został ustanowiony pełnomocnikiem z urzędu J.S., tj. powódki w postępowaniu o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności.
Postanowieniem z 20 września 2023 r. (sygn. akt […]) Sąd Okręgowy w W. II Wydział Cywilny Odwoławczy – na skutek złożonych przez powódkę zażaleń – w punkcie pierwszym zmienił postanowienie zawarte w punktach II i III wyroku Sądu Rejonowego w W. w ten sposób, że odstąpił od obciążania powódki kosztami procesu na rzecz pozwanych; w punkcie drugim odstąpił od obciążenia pozwanych kosztami postępowania zażaleniowego, zaś w punkcie trzecim zasądził od Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w W. na rzecz adwokata K.W. kwotę 450 zł wraz z należnym podatkiem od towarów i usług tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powódce z urzędu w postępowaniu zażaleniowym.
Na punkt III powyższego rozstrzygnięcia, powódka – za pośrednictwem pełnomocnika z urzędu – złożyła zażalenie, które Sąd Okręgowy w W. II Wydział Cywilny Odwoławczy postanowieniem z 25 października 2023 r. (sygn. akt […]) odrzucił jako niedopuszczalne.
Na przedmiotowe orzeczenie powódka także wniosła zażalenie, które Sąd Okręgowy w W. II Wydział Cywilny Odwoławczy oddalił postanowieniem z 14 lutego 2024 r. (sygn. akt […]).
Orzeczenie to, doręczone pełnomocnikowi 24 lutego 2024 r., wskazane zostało jako ostateczne rozstrzygnięcie w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji.
W ocenie skarżącego „brak możliwości zaskarżania przez pełnomocnika z urzędu wydanych po raz pierwszy przez sąd drugiej instancji rozstrzygnięć w sprawie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej stanowi ograniczenie konstytucyjnego prawa do sądu, wynikającego z art. 45 ust. 1 Konstytucji oraz związanego z nim prawa zaskarżenia takich rozstrzygnięć, wynikającego z art. 78 Konstytucji w zw. z art. 176 ust. 1 Konstytucji. Brak jakiejkolwiek możliwości kontroli tego orzeczenia należy ocenić jako nie spełniający standardu należytej procedury sądowej, gdyż orzeczenie w sprawie nieopłaconych kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu dotyczy istotnych praw majątkowych pełnomocnika” (s. 5 skargi).
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje
- 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, podczas którego Trybunał bada, czy odpowiada ona określonym przez prawo wymogom.
- 2. W ocenie Trybunału skarga konstytucyjna spełnia przesłanki przekazania jej do merytorycznego rozpoznania, ponieważ:
- a) została sporządzona przez adwokata występującego we własnym imieniu (art. 44 u.o.t.p.TK), 11
- b) od postanowienia Sądu Okręgowego w W. z 14 lutego 2024 r. (sygn. akt […]), wskazanego jako ostateczne orzeczenie w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji, nie przysługuje zwyczajny środek zaskarżenia, a skarżący poinformował, że nie wniósł od niego także nadzwyczajnego środka zaskarżenia (art. 53 ust. 1 pkt 6 u.o.t.p.TK), 12
- c) dochowany został trzymiesięczny termin wniesienia skargi, zastrzeżony w art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK (ostateczne orzeczenie doręczono skarżącemu 24 lutego 2024 r., zaś skargę konstytucyjną wniesiono 21 maja 2024 r.), 13
- d) określony został przedmiot kontroli (art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK), 14
- e) wskazano, które konstytucyjne wolności i prawa oraz w jaki sposób – zdaniem skarżącego – zostały naruszone (art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK), 15
- f) przedstawiono uzasadnienie sformułowanych w skardze zarzutów (art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK).
- 3. W ocenie Trybunału analizowana skarga konstytucyjna nie jest obarczona nieusuwalnymi brakami formalnymi, o których mowa w art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p.TK, ani oczywiście bezzasadna w rozumieniu art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p.TK.
Jednocześnie należy zauważyć, że zakwestionowany w niniejszej skardze przepis był już przedmiotem kontroli w postępowaniu przed Trybunałem. W wyroku z 8 maja 2024 r., sygn. akt SK 59/21 (OTK ZU nr 46/A/2024) Trybunał orzekł, że art. 394 2 § 1 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 1550, ze zm.), w brzmieniu obowiązującym do 30 czerwca 2023 r., w zakresie, w jakim uniemożliwia zaskarżenie postanowienia oddalającego wniosek o zwolnienie od opłaty sądowej od apelacji wydanego przez sąd drugiej instancji, jest niezgodny z art. 45 ust. 1 w związku z art. 77 ust. 2, art. 78, art. 176 ust. 1 i art. 31 ust. 3 Konstytucji. Ocena, czy w związku z tym wyrokiem w niniejszej sprawie zachodzi ujemna przesłanka procesowa ne bis in idem wykracza jednak poza zakres wstępnej kontroli.
Mając powyższe na względzie Trybunał Konstytucyjny, na podstawie art. 61 ust. 2 u.o.t.p.TK, postanowił nadać skardze konstytucyjnej dalszy bieg.