Uzasadnienie
W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 5 maja 2016 r. (dana nadania) K.K. (dalej: skarżący) wystąpił o zbadanie zgodności art. 417 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz.U.2016.380, ze zm.; dalej: kc) „w zakresie, w jakim wymaga od poszkodowanego wykazania, że powstała szkoda jest normalnym następstwem zgodnego z prawem wykonywania władzy publicznej”, z art. 77 ust. 2 Konstytucji.
Skargę sformułowano na podstawie następującego stanu faktycznego sprawy. Skarżący wniósł pozew o zapłatę 1 000 000 zł (200 000 zł tytułem odszkodowania, 800 000 zł tytułem zadośćuczynienia) i zasądzenie miesięcznej renty (2 000 zł z tytułu zwiększonych potrzeb oraz 1 000 zł z tytułu pozbawienia go opieki nad dziećmi) przeciwko Skarbowi Państwa – Sądowi Okręgowemu w K., Sądowi Rejonowemu w S. i Zakładowi Karnemu w W. Swoje roszczenie uzasadnił stosowaniem wobec niego przemocy psychicznej przez personel Zakładu Karnego w W. Sąd Okręgowy w K. – Wydział I Cywilny wyrokiem ze stycznia 2015 r. oddalił jego powództwo. Skarżący, reprezentowany w tym postępowaniu przez pełnomocnika z urzędu, wniósł apelację od tego wyroku. Została ona oddalona przez Sąd Apelacyjny w K. – Wydział I Cywilny (dalej: Sąd Apelacyjny w K.) wyrokiem z września 2015 r.
Jako ostateczne orzeczenie o swoich wolnościach lub prawach konstytucyjnych skarżący wskazuje wyrok Sądu Apelacyjnego w K. z września 2015 r. Zaznacza przy tym, że nie złożył wniosku o sporządzenie jego uzasadnienia. Jak podkreśla, zakwestionowany art. 417 2 kc przewiduje możliwość wynagrodzenia szkody na osobie za zgodne z prawem wykonywanie władzy publicznej, jeśli wymagają tego względy słuszności. Jego zdaniem możliwość skorzystania z tego przepisu jest ograniczona przez spoczywający na poszkodowanym obowiązek wykazania adekwatnego związku przyczynowego między szkodą na osobie a zgodnym z prawem wykonywaniem władzy publicznej.
W przekonaniu skarżącego wymóg ten „nie znajduje uzasadnienia w całokształcie regulacji związanych z tym typem odpowiedzialności ani w racjach, które stały za jego ustanowieniem w art. 417 2 kc, i stanowi tym samym niedopuszczalne ograniczenie drogi sądowej w dochodzeniu naruszonych wolności lub praw”. Skarżący odwołuje się przy tym do wyroku Sądu Najwyższego z 4 marca 2008 r. (sprawa IV CSK 453/07), w którym ten stwierdził na gruncie poprzednio obowiązujących regulacji dotyczących odpowiedzialności Skarbu Państwa, że „dla spełnienia humanitarnego celu realizowanego przez art. 419 można odstąpić od wymagania, aby między szkodą i zachowaniem się funkcjonariusza istniał normalny związek przyczynowy, a poprzestać na ustaleniu istnienia niekwalifikowanego powiązania kauzalnego”.
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje
Skarga konstytucyjna jest szczególnym środkiem ochrony wolności lub praw, który musi spełniać szereg przesłanek jego dopuszczalności.
Zasadniczo zostały one określone w art. 79 ust. 1 Konstytucji oraz doprecyzowane w art. 64-66 ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz.U.2016.293; dalej: ustawa o TK). Zgodnie z art. 64 ustawy o TK skargę konstytucyjną wnosi się po wyczerpaniu przez skarżącego drogi prawnej, w terminie 3 miesięcy od doręczenia skarżącemu prawomocnego wyroku, ostatecznej decyzji lub innego ostatecznego rozstrzygnięcia. Wraz z upływem tego terminu prawo skarżącego do złożenia skargi konstytucyjnej wygasa.
Ostatecznym orzeczeniem w sprawie skarżącego jest wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z września 2015 r. Skarżący – reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu – nie złożył wniosku o sporządzenie uzasadnienia tego wyroku. Gdy zaś strona nie złożyła w terminie wniosku o doręczenie orzeczenia z uzasadnieniem, termin do wniesienia skargi konstytucyjnej – niezależnie od dnia otrzymania przez stronę kopii wyroku – biegnie od daty wydania ostatecznego orzeczenia (zob. wyrok TK z 13 grudnia 2007 r., sprawa SK 37/06, OTK ZU nr 11/A/2007, poz. 157). W związku z powyższym trzymiesięczny termin do złożenia skargi konstytucyjnej należy w sprawie skarżącego liczyć od dnia ogłoszenia wyroku, tj. września 2015 r. 7
W myśl art. 66 ust. 3 ustawy o TK w razie niemożności poniesienia kosztów pomocy prawnej skarżący może złożyć do sądu rejonowego swojego miejsca zamieszkania wniosek o ustanowienie dla niego adwokata lub radcy prawnego z urzędu na podstawie przepisów o postępowaniu cywilnym. Jak stanowi art. 66 ust. 4 pkt 1 ustawy o TK, złożenie wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu wstrzymuje bieg terminu do wniesienia skargi konstytucyjnej. Wznowienie biegu tego terminu następuje pierwszego dnia po dniu doręczenia adwokatowi lub radcy prawnemu rozstrzygnięcia właściwego organu o wyznaczeniu go na pełnomocnika skarżącego.
Wyrok sądu drugiej instancji został ogłoszony we wrześniu 2015 r., a wniosek do Sądu Rejonowego w B. o ustanowienie adwokata z urzędu w celu sporządzenia i wniesienia skargi konstytucyjnej skarżący złożył 9 października 2015 r. W związku z tym termin do wniesienia skargi konstytucyjnej uległ zawieszeniu w dniu następnym (10 października 2015 r.) – po upływie 21 dni od dnia ogłoszenia wyroku. Termin ten wznowił swój bieg (zaczął biec dalej) po doręczeniu adwokatowi zarządzenia dziekana Okręgowej Rady Adwokackiej w Krakowie o wyznaczeniu go na pełnomocnika z urzędu do tej sprawy, co nastąpiło 5 lutego 2016 r. Na wniesienie skargi pełnomocnikowi zostało zatem 69 dni (licząc od następnego dnia po dniu doręczenia mu zarządzenia). Skarga została jednak nadana dopiero 5 maja 2016 r., a zatem 21 dni po upływie terminu do jej złożenia.
Okoliczność powyższa stanowi podstawę odmowy nadania skardze dalszego biegu zgodnie z art. 64 w zw. z art. 77 ust. 3 pkt 4 ustawy o TK.
Niezależnie jednak od powyższego Trybunał stwierdza, że skarga jest niedopuszczalna jeszcze z innego powodu.
Trybunał przypomina, że uzasadnienie zarzutów sformułowanych w skardze musi uprawdopodobniać niekonstytucyjność kwestionowanej regulacji, co oznacza konieczność wywiedzenia z zaskarżonych przepisów określonej normy, powołania właściwych wzorców konstytucyjnych, zawierających podmiotowe prawa przysługujące osobom fizycznym (lub prawnym), i – przez porównanie treści płynących z obu regulacji – wykazania ich wzajemnej sprzeczności.
Skarżący zakwestionował art. 417 2 kc w zakresie, w jakim do ustalenia odpowiedzialności za zgodne z prawem działanie władzy publicznej wymagane jest wykazane istnienia adekwatnego związku przyczynowego między tym działaniem a szkodą na osobie. Nie uprawdopodobnił jednak naruszenia przez ten przepis art. 77 ust. 2 Konstytucji, który ustanawia zakaz zamykania drogi sądowej. W stanie faktycznym, w związku z którym została wniesiona skarga konstytucyjna, skarżącemu przysługiwała bowiem droga sądowa, z której skorzystał. Skarżący wspomniał o obowiązku przestrzegania przez ustawodawcę „reguł konstrukcyjnych zapisanych implicite w Konstytucji”, które w jego przekonaniu zostały naruszone. Nie wyjaśnił jednak nawet, o jakie reguły chodzi. Odwołanie się przez niego do wyroku Sądu Najwyższego, wydanego w jednostkowej sprawie (sprawa IV CSK 453/07), nie spełnia tego wymogu.
W tym stanie rzeczy Trybunał postanowił jak w sentencji.