Uzasadnienie
W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 27 marca 2023 r. (data nadania) Archidiecezja G., Parafia Rzymskokatolicka […] (dalej: skarżące), reprezentowane przez pełnomocnika z wyboru, wystąpiły z żądaniem przytoczonym na tle następującego stanu faktycznego.
Skarżące są współwłaścicielami nieruchomości, w skład której wchodzą działki nr: 60/1 (położona w miejscowości M., gmina Ż.), dla której prowadzona jest księga wieczysta nr […] (położone w miejscowości W., gmina Ż.), dla których prowadzona jest księga wieczysta nr […]. Skarżące nabyły wyżej wymienione działki na mocy ugody Komisji Majątkowej w Warszawie z 28 września 1999 r. Na wskazanych działkach znajdują się linie energetyczne należące do Enea Operator Sp. z o.o. z siedzibą w P. 3
W piśmie z 18 kwietnia 2016 r. skarżące zwróciły się do przedsiębiorstwa energetycznego o zawarcie umowy o ustanowienie służebności przesyłu za wynagrodzeniem i o wypłatę wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości. Uzyskały jednak odpowiedź odmowną.
W związku z tym skarżące wystąpiły do Sądu Rejonowego w P. IX Wydział Cywilny z pozwem o zasądzenie na ich rzecz wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z wyżej wymienionych nieruchomości. Wyrokiem z 15 listopada 2018 r. (sygn. akt […]) Sąd Rejonowy oddalił przedmiotowe powództwo. Od powyższego rozstrzygnięcia skarżące wniosły apelację, którą Sąd Okręgowy w P. Wydział II Cywilny Odwoławczy oddalił wyrokiem z 23 listopada 2022 r. (sygn. akt […]). Orzeczenie to, doręczone pełnomocnikowi skarżących 27 grudnia 2022 r., wskazane zostało jako ostateczne w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji.
Zarządzeniem z 30 czerwca 2023 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżących 10 lipca 2023 r.) Prezes Trybunału Konstytucyjnego wezwał skarżące do usunięcia braków formalnych skargi konstytucyjnej przez doręczenie: 1) pełnomocnictwa szczególnego uprawniającego do sporządzenia i wniesienia skargi konstytucyjnej oraz reprezentowania skarżących przed Trybunałem Konstytucyjnym w odniesieniu do sprawy, w związku z którą złożona została skarga konstytucyjna (wraz z czterema kopiami); 2) odpisów lub kopii poświadczonych za zgodność z oryginałem (zgodnie z art. 53 ust. 2 pkt 2 u.o.t.p.TK) wyroku Sądu Rejonowego w P. z 15 listopada 2018 r. (sygn. akt […]) wraz z uzasadnieniem i czterema kopiami. W piśmie procesowym z 17 lipca 2023 r. (data nadania) pełnomocnik skarżących usunął powyższe braki.
Sędzia Trybunału Konstytucyjnego zarządzeniem z 30 stycznia 2024 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżących 9 lutego 2024 r.) wezwał skarżące do sprecyzowania przedmiotu zaskarżenia przez wyjaśnienie, czy jest nim wskazany na stronie 1 skargi (po słowach:
„wnoszę o: 1. stwierdzenie niegodności”): „art. 292 w zw. z art. 172 § 1 w zw. z art. 285 § 1 i 2 w zw. z art. 305 4 w zw. z art. 352 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2020 r. poz. 1740 ze zm.)”, czy wskazany na stronie 2 skargi (po słowach: Określam przedmiot skargi konstytucyjnej wskazując na naruszenie przepisów:): „– art. 123 § 1 pkt 1 k.c. w zw. z art. 175 k.c. w zw. z art. 292 k.c. w zw. z art. 172 § 1 k.c. w zw. z art. 285 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 305 4 k.c. w zw. z art. 352 § 1 k.c. w związku z art. 61 i 63 ustawy z 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego”.
W piśmie procesowym z 16 lutego 2024 r. (data nadania) pełnomocnik skarżących poinformował, że na stronie 1 skargi przedstawił przepisy Kodeksu cywilnego „regulujące zasiedzenie nieruchomości i jej odpowiednie zastosowanie do ograniczonego prawa rzeczowego unormowanego w Kodeksie Cywilnym w 2008 r., których niezgodność z przepisami Konstytucji w sposób ogólny [opisała] na stronie 1 skargi”. Na stronie 2 skargi został natomiast rozwinięty „opis przedmiotu skargi [konstytucyjnej, w piśmie – kasacyjnej] o przepisy szczegółowo normujące kwestie gospodarowania nieruchomościami i wywłaszczania nieruchomości oraz w odniesieniu do przepisów ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego normujące kwestie wywłaszczania kościelnych podmiotów w latach 50 tych i ich rewindykacji począwszy od 1 stycznia 1990 roku w wyniku zmian ustrojowych Rzeczypospolitej Polskiej. Przepisy te szczegółowo zostały opisane w skardze konstytucyjnej”.
Skarżące wnoszą o zbadanie zgodności z Konstytucją regulacji dotyczących służebności przesyłu i możliwości jej zasiedzenia, w szczególności możliwości doliczenia do okresu zasiedzenia w dobrej wierze okresu korzystania przez przedsiębiorcę przesyłowego z nieruchomości skarżących z pominięciem przerwania biegu terminu zasiedzenia służebności przesyłu, w czasie gdy właściciel pozbawiony był możliwości dochodzenia zwrotu nieruchomości ze względu na obowiązujące przepisy.
Zdaniem skarżących stanowisko przyjęte przez Sąd Okręgowy w P. narusza: „a) konstytucyjne prawo własności (…); b) zasad[ę] proporcjonalności (…); c) [zasadę] równości (…); d) poszanowani[e] zasad demokratycznego państwa prawnego i przepisów określających zasady zwrotu nieruchomości kościelnych bezprawnie wywłaszczonych w PRL oraz korzystanie z praw i wolności konstytucyjnych (…); d) praw[o] do Sądu” (s. 2-4 skargi).
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje
1. Stosownie do art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym.
Służy ono wyeliminowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygania.
Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania skardze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań, jest oczywiście bezzasadna lub gdy braki formalne nie zostały usunięte w ustawowym terminie.
- 2. W myśl art. 79 ust. 1 Konstytucji przedmiotem skargi konstytucyjnej może być ustawa lub inny akt normatywny, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o wolnościach lub prawach skarżącego albo o jego obowiązkach określonych w Konstytucji. W związku z tym art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK zobowiązuje skarżącego do określenia przedmiotu skargi, tj. do wskazania przepisu ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego wydano w jego sprawie orzeczenie, o którym mowa w art. 79 ust. 1 Konstytucji i w stosunku do którego domaga się stwierdzenia niezgodności z ustawą zasadniczą.
- 3. Jako że skarżące nie określiły jednoznacznie tak rozumianego przedmiotu skargi, Trybunał wezwał do jego doprecyzowania.
Zarządzeniem z 30 stycznia 2024 r. zobowiązał skarżące do wyjaśnienia, czy kwestionują zgodność z Konstytucją wskazanych na stronie pierwszej skargi przepisów Kodeksu cywilnego, czy przywołanych na stronie drugiej, określonych jako jej przedmiot, przepisów innych aktów normatywnych.
3.1. W piśmie procesowym z 9 lutego 2024 r. skarżące nie wyjaśniły tej kwestii. W lakonicznym uzasadnieniu poinformowały jedynie, że przywołane przepisy dotyczą odpowiednio zasiedzenia nieruchomości oraz gospodarowania nieruchomościami i ich wywłaszczania, wywłaszczania w latach pięćdziesiątych podmiotów kościelnych i ich rewindykacji od 1 stycznia 1990 r. Wszystkie regulacje zostały, jak twierdzi pełnomocnik skarżących, szczegółowo opisane w skardze.
3.2. Mając powyższe na względzie, Trybunał stwierdził, że skoro w piśmie procesowym z 9 lutego 2024 r. skarżące nie określiły przedmiotu zaskarżenia (nie wskazały, stosownie do art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK, przepisu ustawy, na podstawie którego Sąd Okręgowy w P. Wydział II Cywilny Odwoławczy wyrokiem z 23 listopada 2022 r., sygn. akt […], orzekł ostatecznie o ich prawach), to nie usunęły braku formalnego skargi konstytucyjnej.
Wskazana okoliczność jest, zgodnie z art. 61 ust. 4 pkt 2 u.o.t.p.TK, podstawą odmowy nadania analizowanej skardze dalszego biegu.
W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.
POUCZENIE 19
Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK skarżącym przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.