Uzasadnienie
- 1. W skardze konstytucyjnej z 13 kwietnia 2018 r. (data nadania) M.J. (dalej: skarżący) wystąpił o zbadanie zgodności:
- – art. 399 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 1360, ze zm., dalej:
k.p.c.) w zakresie zwrotu „na podstawie określonej w art. 401 1 ” z art. 32 ust. 1 i 2, art. 31 ust. 3, art. 64 ust. 2 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, 3 – art. 399 § 1 k.p.c. w zakresie, w jakim „nie przewiduje on zastosowania do postępowań zakończonych postanowieniem” z art. 32 ust. 1 i 2, art. 31 ust. 3, art. 64 ust. 2 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji, 4 – art. 406 k.p.c. w zakresie, w jakim „w postępowaniu przed sądem II instancji w sytuacji, gdy o wznowieniu postępowania orzeka po raz pierwszy sąd II instancji, nie stosuje się na jego podstawie odpowiednio normy art. 394 § 1 k.p.c.” z art. 32 ust. 1 i 2, art. 31 ust. 3, art. 64 ust. 2 w związku z art. 176 ust. 1 Konstytucji oraz z art. 176 ust. 2 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji, 5 – art. 394 § 1 k.p.c. w zakresie, „w jakim nie stosuje się go do orzeczeń sądu II instancji w związku z art. 406 k.p.c. w postępowaniu przez sądem II instancji w sytuacji, gdy o wznowieniu postępowania orzeka po raz pierwszy sąd II instancji” z art. 32 ust. 1 i 2, art. 31 ust. 3, art. 64 ust. 2 w związku z art. 176 ust. 1 Konstytucji oraz z art. 176 ust. 2 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji.
2. Zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 10 października 2018 r. skarżący został wezwany, na podstawie art. 61 ust. 3 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (ówcześnie:
Dz. U. poz. 2072, ze zm.; dalej: u.o.t.p. TK), do usunięcia braków formalnych skargi konstytucyjnej m.in. poprzez wskazanie przedmiotu zaskarżenia przez jednoznaczne określenie ostatecznego orzeczenia o wolnościach lub prawach skarżącego oraz wykazanie, że zakwestionowane w skardze konstytucyjnej przepisy były podstawą wydania ostatecznego orzeczenia o wolnościach lub prawach skarżącego.
Pismem z 29 października 2018 r. (data nadania) skarżący udzielił odpowiedzi na zarządzenie, opierając się na orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego. Podejmując się wykazania, że wskazane w skardze konstytucyjnej przepisy były podstawą wydania orzeczenia, skarżący odwołał się do fragmentu uzasadnienia jednego z wyroków Trybunału Konstytucyjnego. Podkreślił również, że zasadniczy zarzut skargi konstytucyjnej dotyczy naruszenia prawa do sądu zagwarantowanego w art. 45 Konstytucji, które obejmuje w szczególności prawo do: 1) uruchomienia postępowania sądowego, 2) odpowiednio ukształtowanej procedury sądowej, zgodnie z zasadami sprawiedliwości, jawności i dwuinstancyjności oraz 3) uzyskania wiążącego rozstrzygnięcia.
Skarżący zauważył, że zakres przedmiotowy stosowania gwarancji zawartych w art. 45 ust. 1 Konstytucji wyznacza pojęcie sprawy, które oznacza wszelkie sytuacje, w których pojawia się konieczność rozstrzygania o prawach danego podmiotu w relacji z innymi równorzędnymi podmiotami lub w relacji z władzą publiczną.
3. Postanowieniem z 12 września 2019 r. Trybunał Konstytucyjny, na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p. TK, odmówił nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej w zakresie zakwestionowanej przez skarżącego konstytucyjności art. 406 oraz art. 394 § 1 k.p.c., uznając, że zaskarżone przepisy nie były podstawą wydania ostatecznego orzeczenia o konstytucyjnych wolnościach lub prawach skarżącego, ponieważ zostało ono wydane na podstawie art. 394 1 w związku z art. 398 1 § 1 k.p.c. Skarga nie spełniała więc podstawowego warunku wskazanego w art. 79 ust. 1 Konstytucji, doprecyzowanego w art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p. TK.
Trybunał, na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p. TK, odmówił również nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej w zakresie, w jakim skarżący zakwestionował konstytucyjność art. 399 § 1 i 2 k.p.c. 10
W uzasadnieniu stwierdzono, że prawo do wznowienia postępowania (podobnie jak prawo do wniesienia kasacji) nie ma charakteru konstytucyjnego prawa podmiotowego. Okoliczność ta oznacza zaś, że niemożność wznowienia postępowania nie dowodzi automatycznie odmowy prawa do sądu. Sprawa skarżącego została już bowiem rozpoznana przez niezawisły sąd. Nie został w tym wypadku złamany zakaz zamykania drogi sądowej.
Trybunał uznał za nieuprawdopodobniony zarzut skarżącego w zakresie naruszenia art. 399 § 2 k.p.c., gdyż wyłączenie możliwości skorzystania z nadzwyczajnego środka zaskarżenia, jakim jest skarga o wznowienie postępowania, w sytuacji braku spełnienia przesłanek ustawowych, nie prowadzi do naruszenia konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji.
W postanowieniu przesądzono, że art. 399 § 1 i 2 k.p.c. nie ukształtował ostatecznie sytuacji skarżącego, mimo wskazania tego przepisu przez sąd w uzasadnieniu postanowienia o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania, przez co skarga, w ocenie Trybunału, nie spełniała wymagania określonego w art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p. TK.
4. Pismem z 30 września 2019 r. (data nadania) skarżący wniósł zażalenie na postanowienie Trybunału z 12 września 2019 r., występując o rozpoznanie zarzutów skargi konstytucyjnej dotyczących uznania art. 399 § 2 k.p.c. w zakresie zwrotu „na podstawie określonej w art. 401 1 ” oraz art. 399 § 1 k.p.c. w zakresie, „w jakim nie przewiduje on zastosowania do postępowań zakończonych postanowieniem” za niezgodne z art. 32 ust. 1 i 2, art. 31 ust. 3, art. 64 ust. 2 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji.
W uzasadnieniu zażalenia skarżący zakwestionował stanowisko Trybunału odmawiające prawu do wznowienia postępowania charakteru konstytucyjnego prawa podmiotowego. Skarżący podkreślił, że „prawo do wznowienia postępowania jest kontynuacją konstytucyjnie chronionego prawa do rzetelnej procedury sądowej, albowiem przysługuje wyłącznie w enumeratywnie wymienionych w ustawie wypadkach, gdy doszło do naruszenia konstytucyjnie chronionego prawa do rzetelnej procedury sądowej”.
W ocenie skarżącego „zaskarżone normy prawne arbitralnie, bez żadnych racjonalnych przyczyn zamykają drogę sądową do wznowienia postępowania orzekającego o obowiązkach strony, jeśli orzeczenie to wydane zostało w formie postanowienia. Tymczasem postępowanie identyczne naruszające prawa strony wydane w formie wyroku może być wznowione. Stan taki w oczywisty sposób narusza konstytucyjną zasadę równego traktowania stron w identycznej sytuacji faktycznej”, w sytuacji, gdy ochrona prawna nie może być różnicowana z uwagi na zakres podmiotowy praw. Skarżący podkreślił, że zarzut naruszenia tej zasady stanowi podstawę, na jakiej opiera swoje zarzuty.
W uzasadnieniu zażalenia skarżący podniósł również, że w sprawie o koszty postępowania o wyjawienie majątku niedopuszczalne jest wniesienie powództwa przeciwegzekucyjnego, gdyż jest ono dopuszczalne w przypadkach wskazanych w art. 840 k.p.c. W przedmiotowej sprawie nie miała miejsca żadna z okoliczności wymienionych w podanym przepisie. Wniesienie powództwa przeciwegzekucyjnego nie było więc możliwe.
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje
1. Zgodnie z art. 61 ust. 5 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393, dalej: u.o.t.p. TK), skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Trybunał, w składzie trzech sędziów, rozpatruje zażalenie na posiedzeniu niejawnym (art. 37 ust. 1 pkt 3 lit. c w związku z art. 61 ust. 5-8 u.o.t.p. TK). Na etapie rozpoznania zażalenia Trybunał bada w szczególności, czy w wydanym postanowieniu prawidłowo stwierdził istnienie przesłanek odmowy nadania skardze dalszego biegu. Oznacza to, że Trybunał analizuje przede wszystkim zarzuty zażalenia, które mogą podważyć trafność ustaleń przyjętych za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia.
2. Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że postanowienie o odmowie nadania rozpatrywanej skardze konstytucyjnej dalszego biegu jest prawidłowe, a stanowisko skarżącego wyrażone w zażaleniu nie zasługuje na uwzględnienie.
3. Na wstępie należy zauważyć, że w petitum zażalenia skarżący wystąpił o rozpoznanie zarzutów skargi konstytucyjnej dotyczących uznania art. 399 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 1360, ze zm.; obecnie: Dz. U. z 2019 r. poz. 1460 ze zm.; dalej: k.p.c.) w zakresie zwrotu „na podstawie określonej w art. 401 1 ” oraz art. 399 § 1 k.p.c. w zakresie, „w jakim nie przewiduje on zastosowania do postępowań zakończonych postanowieniem” za niezgodne z art. 32 ust. 1 i 2, art. 31 ust. 3, art. 64 ust. 2 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji. W uzasadnieniu zażalenia nie odniósł się natomiast do stanowiska Trybunału stwierdzającego brak podstaw do nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej w zakresie, w jakim zakwestionował zgodność z Konstytucją art. 406 i 394 § 1 k.p.c. Brak zarzutów podważających zasadność tej części orzeczenia pozwala przyjąć, że skarżący uznał podniesioną w tym zakresie argumentację Trybunału, zgodnie z którą wymienione przepisy nie były podstawą ostatecznego orzeczenia o wolnościach lub prawach skarżącego. Wskazane w skardze konstytucyjnej ostateczne orzeczenie – postanowienie Sądu Okręgowego w K. z 28 lutego 2018 r. (sygn. akt […]) – zostało wydane na podstawie art. 394 1 w związku z art. 398 1 § 1 k.p.c. 21
Zasadniczą przesłanką wydania przez Trybunał Konstytucyjny postanowienia o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej – w zakresie zarzutu niezgodności z Konstytucją art. 399 § 1 i 2 k.p.c. – było stwierdzenie o niezasadnym utożsamieniu przez skarżącego braku możliwości skorzystania z nadzwyczajnego środka zaskarżenia (jakim jest skarga o wznowienie postępowania), gdy niespełnione są przesłanki ustawowe, z naruszeniem prawa do sądu, o którym mowa w art. 45 ust. 1 Konstytucji.
Podniesione w zażaleniu zarzuty i argumenty powinny podważać stanowisko, które Trybunał zajął w zaskarżonym orzeczeniu.
Rozpoznając zażalenie skarżącego, Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że nie spełnia ono powyższego warunku, gdyż nie dostarcza argumentów podważających zasadność stanowiska zajętego przez Trybunał Konstytucyjny w zaskarżonym postanowieniu.
Skutkiem postępowań zainicjowanych przez M.J. było zasądzenie od skarżącego kosztów sądowych na rzecz Skarbu Państwa. W związku z nieuiszczeniem przez niego zasądzonych kosztów, pomimo wezwania do zapłaty pismem z 17 marca 2015 r., po rozpoznaniu wniosku uprawnionego podmiotu, Sąd Rejonowy w T. postanowieniem z 6 czerwca 2016 r., sygn. akt: […], nakazał skarżącemu wyjawienie majątku. Postępowanie w tym przedmiocie zostało zakończone prawomocnym postanowieniem Sądu Okręgowego w K. z 12 stycznia 2017 r., sygn. akt: […], wydanym po rozpatrzeniu zażalenia skarżącego wniesionego na postanowienie sądu pierwszej instancji.
Skarżący wniósł 24 listopada 2017 r. skargę na wznowienie postępowania o wyjawienie majątku w sprawie […]. Skarga o wznowienie postepowania o wyjawienie majątku została odrzucona postanowieniem Sądu Okręgowego w K. z 28 grudnia 2017 r., sygn. akt: […], a zażalenie skarżącego na postanowienie odrzucające skargę zostało odrzucone postanowieniem Sądu Okręgowego w K. z 28 lutego 2018 r., sygn. akt: […]. Postanowienie z 28 lutego 2018 r., zostało przez skarżącego wskazane jako ostateczne orzeczenie stanowiące podstawę wniesienia skargi konstytucyjnej (pismo skarżącego z 29 października 2018 r., opatrzone datą 26 października 2018r.).
Postępowanie o wyjawienie majątku miało charakter incydentalny, toczyło się w ramach prowadzonego przeciwko dłużnikowi – autorowi skargi konstytucyjnej – postępowania egzekucyjnego. Wyjawienie majątku jest pomocniczym środkiem egzekucyjnym, zmierzającym do uzyskania od dłużnika informacji o jego majątku celem zapewnienia skuteczności egzekucji świadczeń pieniężnych. Wskazane przez skarżącego jako ostateczne orzeczenie naruszające jego prawo do sądu postanowienie odrzucające zażalenie na postanowienie o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania wydano w toku postępowania, w którym rozstrzygnięto kwestię incydentalną. Odrzucając zażalenie sąd nie orzekał o istocie sprawy, która została już rozpatrzona, a zatem art. 399 § 1 i 2 k.p.c., nie ukształtował ostatecznie sytuacji skarżącego w zakresie podniesionego przez niego zarzutu naruszenia konstytucyjnego prawa do sądu.
Tym samym skarga konstytucyjna nie spełniła warunku, o którym mowa w art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p. TK.
Biorąc powyższe pod uwagę, Trybunał Konstytucyjny, na podstawie art. 61 ust. 8 u.o.t.p. TK postanowił, jak w sentencji.
Postanowienie
z dnia 12 września 2019 r.
Trybunał Konstytucyjny w składzie:
Leon Kieres, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej M.J. w sprawie zgodności:
- 1) art. 399 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 1360, ze zm.) w zakresie zwrotu „na podstawie określonej w art. 401 1 ” z art. 32 ust. 1 i 2, art. 31 ust. 3, art. 64 ust. 2 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej,
- 2) art. 399 § 1 ustawy wymienionej w punkcie pierwszym w zakresie, w jakim „nie przewiduje on zastosowania do postępowań zakończonych postanowieniem” z art. 32 ust. 1 i 2, art. 31 ust. 3, art. 64 ust. 2 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji,
- 3) art. 406 ustawy wymienionej w punkcie pierwszym w zakresie, w jakim „w postępowaniu przed [s]ądem II instancji w sytuacji, gdy o wznowieniu postępowania orzeka po raz pierwszy [s]ąd II instancji nie stosuje się na jego podstawie odpowiednio normy [a]rt. 394 § 1” z art. 32 ust. 1 i 2, art. 31 ust. 3, art. 64 ust. 2 w związku z art. 176 ust. 1 oraz art. 176 ust. 2 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji,
- 4) art. 394 § 1 ustawy wymienionej w punkcie pierwszym w zakresie, w jakim „nie stosuje się go do orzeczeń [s]ądu II instancji w związku z art. 406 k.p.c., w postępowaniu przed [s]ądem II instancji w sytuacji gdy o wznowieniu postępowania orzeka po raz pierwszy [s]ąd II instancji”, z art. 32 ust. 1 i 2, art. 31 ust. 3, art. 64 ust. 2 w związku z art. 176 ust. 1 oraz z art.176 ust. 2 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji,
postanawia:
odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej.
Uzasadnienie
W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 13 kwietnia 2018 r. (data nadania) M.J. (dalej: skarżący) wystąpił z żądaniem przytoczonym w komparycji niniejszego postanowienia.
Skargę konstytucyjną sformułowano w związku z następującą sprawą.
Postanowieniem z 6 czerwca 2016 r. (sygn. akt […]) Sąd Rejonowy w T. nakazał skarżącemu wyjawienie majątku na wniosek Kancelarii Sejmu, w związku z zasądzonymi na jej rzecz kosztami postępowania na podstawie postanowienia Sądu Okręgowego w O. z 14 maja 2014 r. (sygn. akt […]), w którym odrzucono skargę skarżącego o wznowienie postępowania. Skarga ta dotyczyła wznowienia postępowania zainicjowanego przeciwko Skarbowi Państwa o naprawienie szkody wyrządzonej wydaniem orzeczenia na podstawie przepisu niezgodnego z ustawą zasadniczą. Apelacja skarżącego z 5 marca 2012 r. została oddalona przez Sąd Okręgowy w O. wyrokiem z 28 września 2012 r. (sygn. akt […]).
Na postanowienie Sądu Rejonowego w T. z 6 czerwca 2016 r. o wyjawienie majątku skarżący złożył zażalenie, które zostało oddalone przez Sąd Okręgowy w K. postanowieniem z 12 stycznia 2017 r. (sygn. akt […]). Skarżący, na podstawie art. 399 w związku z art. 401 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 1360, ze zm.; dalej:
k.p.c.), wniósł skargę o wznowienie powyższego postępowania.
Postanowieniem z 28 grudnia 2017 r. (sygn. akt […]) Sąd Okręgowy w K. (dalej: sąd okręgowy), na podstawie art. 410 § 1 k.p.c., odrzucił skargę jako niedopuszczalną w postępowaniu egzekucyjnym. W uzasadnieniu stwierdził, że postępowanie o wyjawienie majątku toczy się w ramach postępowania egzekucyjnego i jest to postępowanie incydentalne, a zatem orzeczenia w tym postępowaniu nie są orzeczeniami merytorycznymi. Skarżący wniósł zażalenie na to postanowienie. Sąd Okręgowy odrzucił je postanowieniem z 28 lutego 2018 r. (sygn. akt […]) na podstawie art. 394 1 w związku z art. 398 1 § 1 k.p.c. uzasadniając, że skoro skarga kasacyjna nie przysługuje na postanowienie sądu drugiej instancji oddalające zażalenie na postanowienie w sprawie wyjawienia majątku, to nie przysługuje również zażalenie do Sądu Najwyższego na postanowienie sądu drugiej instancji w przedmiocie odrzucenia skargi o wznowienie postępowania.
Skarżący, uzasadniając zarzuty skargi konstytucyjnej, przedstawił również argumenty dotyczące naruszenia uprawnień do reprezentowania Skarbu Państwa przez Kancelarię Sejmu i jej zdolności sądowej w postępowaniu o wyjawienie majątku, które chciał wznowić.
Zdaniem skarżącego, zaskarżone przepisy są ponadto niezgodne z Konstytucją, ponieważ „prawo do skorzystania z mechanizmu wznowienia postępowania w drodze dwuinstancyjnego postępowania jest uzależnione od okoliczności, czy orzeczenie kończące postępowanie było orzeczeniem wydanym przez Sąd I, czy też orzeczeniem wydanym przez Sąd II instancji” oraz „czy orzeczenie kończące postępowanie zapadło w formie wyroku czy postanowienia”.
W ocenie skarżącego takie zróżnicowanie możliwości procesowej wznowienia postępowania jest naruszeniem istoty równego traktowania stron w identycznej sytuacji procesowej (art. 32 ust. 1 Konstytucji) oraz prawa do rozpoznania sprawy przez niezawisły i bezstronny sąd. Jak podkreśla, „z normy art. 190 ust. 4 Konstytucji wynika nie tylko obowiązek ustawowego uregulowania podstaw do sanacji (zmiany lub uchylenia) orzeczeń w uzasadnionych konstytucyjnie przypadkach, ale także ukształtowanie ustawowych podstaw takiego wznowienia rozumianego jako prawo do rzetelnej procedury sądowej i prawo do dostępu do instytucji sądu jako takiego” (art. 45 ust. 1 Konstytucji).
Zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 10 października 2018 r. skarżący został wezwany do uzupełnienia braków formalnych wniesionej skargi przez: wskazanie przedmiotu zaskarżenia poprzez jednoznaczne określenie ostatecznego orzeczenia o wolnościach lub prawach skarżącego; udokumentowanie daty doręczenia wskazanego ostatecznego rozstrzygnięcia; nadesłanie trzech kopii załączonego pełnomocnictwa; wykazanie, że zakwestionowane przepisy były podstawą wydania ostatecznego orzeczenia wskazanego przez skarżącego.
W wykonaniu powyższego zarządzenia (doręczonego skarżącemu 22 października 2018 r.) skarżący pismem z 29 października 2018 r. (data nadania) nadesłał trzy pełnomocnictwa oraz wskazał jako ostateczne orzeczenie o jego wolnościach lub prawach postanowienie Sądu Okręgowego z 28 lutego 2018 r. (sygn. akt […]) wraz z kopertą i wklejonym do pisma trackingiem pocztowym wskazującym, iż doręczenie nastąpiło 19 marca 2018 r. 11
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje
1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072, ze zm.; dalej: u.o.t.p.TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym.
Służy ono wyeliminowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygania.
Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania skardze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań lub gdy jest oczywiście bezzasadna.
- 2. Skarga konstytucyjna jest szczególnym środkiem ochrony wolności lub praw. Musi ona spełniać przesłanki, o których mowa w art. 79 ust. 1 Konstytucji. Po pierwsze, zaskarżony w niej przepis powinien być podstawą prawną ostatecznego orzeczenia wydanego przez sąd lub organ administracji publicznej w indywidualnej sprawie skarżącego. Po drugie, skarżący musi uprawdopodobnić naruszenie swoich konstytucyjnych wolności lub praw wskazanych w skardze. Po trzecie, źródłem ich naruszenia powinna być normatywna treść kwestionowanych przepisów, a sposób naruszenia musi zostać określony przez samego skarżącego w uzasadnieniu wnoszonej skargi.
- 3. W ocenie Trybunału Konstytucyjnego rozpatrywana skarga konstytucyjna nie spełnia powyższych wymagań.
- 4. Skarżący poddał kontroli art. 406 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 1360, ze zm.; dalej: k.p.c.), zgodnie z którym do postępowania ze skargi o wznowienie stosuje się odpowiednio przepisy o postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, jeżeli przepisy następne k.p.c. nie stanowią inaczej.
- 4.1. Skarżący zarzuca niekonstytucyjność tego przepisu k.p.c. w zakresie, w jakim nie stosuje się go odpowiednio do sytuacji, gdy o wznowieniu postępowania orzeka sąd drugiej instancji. W uzasadnieniu stwierdza, że zaskarżony przepis, który uzależnia prawo do dwuinstancyjnego postępowania od okoliczności, czy orzeczenie kończące postępowanie było orzeczeniem wydanym przez sąd pierwszej czy drugiej instancji, jest kwalifikowanym naruszeniem zasad równego traktowania stron.
- 4.2. W skardze kontroli poddawany jest również art. 394 §1 k.p.c. w brzmieniu: „Zażalenie do sądu drugiej instancji przysługuje na postanowienia sądu pierwszej instancji kończące postępowanie w sprawie, a ponadto na postanowienia sądu pierwszej instancji i zarządzenia przewodniczącego, których przedmiotem jest: (…) w zakresie w jakim nie stosuje się go do orzeczeń sądu II instancji”.
- 4.3. Skarżący wskazał jako ostateczne rozstrzygnięcie o jego prawach lub wolnościach postanowienie Sądu Okręgowego w K. (dalej:
sąd okręgowy) z 28 lutego 2018 r. (sygn. akt […]) o odrzuceniu zażalenia na postanowienie Sądu Okręgowego z 28 grudnia 2017 r. (o sygn. akt j.w.) o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania.
Trybunał stwierdza, że ani zaskarżony art. 406 k.p.c., ani też art. 394 § 1 k.p.c. nie były podstawą wydania zakwestionowanego postanowienia, ponieważ wskazane orzeczenie zostało wydane na podstawie art. 394 1 w związku z art. 398 1 § 1 k.p.c. Zaskarżone przez skarżącego przepisy nie dotyczą więc orzeczenia wydanego przez sąd drugiej instancji i nie były podstawą ostatecznego orzeczenia o jego konstytucyjnych wolnościach lub prawach.
- 4.4. Biorąc powyższe pod uwagę Trybunał uznał, że rozpatrywana skarga nie spełnia podstawowego warunku wskazanego w art. 79 ust. 1 Konstytucji, a doprecyzowanego w art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p. TK.
Trybunał postanowił, na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p.TK, odmówić nadania analizowanej skardze dalszego biegu w zakresie, w jakim skarżący kwestionuje konstytucyjność art. 406 oraz art. 394 § 1 k.p.c. 22
5. Skarżący kwestionuje ponadto zgodność art. 399 § 1 k.p.c. w zakresie, w jakim „nie przewiduje on zastosowania do postępowań zakończonych postanowieniem” oraz art. 399 § 2 k.p.c. w zakresie zwrotu „na podstawie określonej w art. 401 1” z art. 32 ust. 1 i 2, art. 31 ust. 3, art. 64 ust. 2 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji.
5.1. Zdaniem skarżącego niekonstytucyjność art. 399 § 2 k.p.c. polega na tym, że przepis ten nie uwzględnia wszystkich postanowień, którymi może zakończyć się postępowanie, w szczególności postanowienia o wyjawienie majątku. „W ocenie skarżącego takie zróżnicowanie możliwości procesowej wznowienia postępowania jest naruszeniem istoty równego traktowania stron w identycznej sytuacji procesowej” oraz prawa do sądu rozumianego jako konstytucyjne prawo do wznowienia postępowania.
5.2. Zgodnie z art. 399 § 1 k.p.c. w wypadkach przewidzianych w dziale VI tytułu VI księgi pierwszej części pierwszej kodeksu postępowania cywilnego można żądać wznowienia postępowania, które zostało zakończone prawomocnym wyrokiem. Jak stanowi zaskarżony art. 399 § 2 k.p.c., na podstawie określonej w art. 401 1 k.p.c. postępowanie może być wznowione również w razie zakończenia go postanowieniem.
5.3. Zrozumienie zarzutu sformułowanego przez skarżącego jest możliwe dopiero po bliższym przyjrzeniu się postępowaniu, które bezskutecznie próbował wznowić. Skarżący chciał wznowić postępowanie o wyjawienie majątku. Postępowanie w tej sprawie (uregulowane w art. 913 i następne k.p.c.) jest postępowaniem toczącym się w ramach postępowania egzekucyjnego i ma charakter incydentalny, wspomagający egzekucję. Doprowadzenie zatem do usunięcia skutków rzekomego naruszenia konstytucyjnych praw skarżącego było możliwe w sposób inny, aniżeli przez skargę o wznowienie postępowania. Do ochrony prawnej dłużnika w postępowaniach egzekucyjnych stosuje się powództwa przeciwegzekucyjne, a nie wznowienie postępowania, które dotyczy prawomocnych orzeczeń merytorycznych.
5.4. Biorąc pod uwagę szczególny charakter skargi o wznowienie i sposób jej ukształtowania, Trybunał stwierdza, że skarżący nie uprawdopodobnił naruszenia swoich konstytucyjnych wolności lub praw wskazanych w skardze. Z przedstawionej w skardze argumentacji wynika, że utożsamia on prawo do sądu z prawem do wznowienia postępowania w sprawie. Tymczasem prawo do wznowienia postępowania (podobnie jak prawo do wniesienia kasacji) nie ma charakteru konstytucyjnego prawa podmiotowego. Okoliczność ta oznacza zaś, że niemożność wznowienia postępowania nie dowodzi automatycznie naruszenia prawa do sądu. Sprawa skarżącego została już bowiem rozpoznana przez niezawisły sąd. Trudno też przyjąć, że został w tym wypadku złamany zakaz zamykania drogi sądowej. Powtórzyć należy ponadto, że do ochrony dłużnika w postępowaniu egzekucyjnym służy powództwo przeciwegzekucyjne, a nie postępowanie wznowieniowe.
5.5. W związku z powyższym Trybunał uznaje za nieuprawdopodobniony zarzut skarżącego w zakresie naruszenia art. 399 § 2 k.p.c., gdyż wyłączenie możliwości skorzystania z nadzwyczajnego środka zaskarżenia, jakim jest skarga o wznowienie postępowania, w sytuacji braku spełnienia przesłanek ustawowych, nie prowadzi do naruszenia konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji.
Trybunał stwierdza ponadto, że art. 399 § 1 i 2 k.p.c. nie ukształtował ostatecznie sytuacji skarżącego, mimo wskazania tego przepisu przez sąd w uzasadnieniu postanowienia o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania, przez co skarga nie spełnia wymagania określonego w art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK.
Z tych powodów należało odmówić nadania skardze dalszego biegu w zakresie, w jakim skarżący kwestionuje konstytucyjność art. 399 k.p.c. na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p.TK.
W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny postanowił jak na wstępie.
POUCZENIE 32
Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK skarżącemu przysługuje prawo do wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.